៦. សេលត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បរិបុណ្ណកាយោតិអាទិកា អាយស្មតោ សេលត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ គណបាមោក្ខោ ហុត្វា តីណិ បុរិសសតានិ សមាទបេត្វា តេហិ សទ្ធិំ សត្ថុ គន្ធកុដិំ ការេត្វា កតបរិយោសិតាយ គន្ធកុដិយា សភិក្ខុសង្ឃស្ស ភគវតោ មហាទានំ បវត្តេត្វា សត្ថារំ ភិក្ខូ ច តិចីវរេន អច្ឆាទេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ ទេវលោកេ ឯវ វសិត្វា តតោ ចុតោ ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អង្គុត្តរាបេសុ អាបណេ នាម ព្រាហ្មណគាមេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា សេលោតិ លទ្ធនាមោ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ តីសុ វេទេសុ, ព្រាហ្មណសិប្បេសុ ច និប្ផត្តិំ គន្ត្វា តីណិ មាណវកសតានិ មន្តេ វាចេន្តោ អាបណេ បដិវសតិ. តេន ច សមយេន សត្ថា សាវត្ថិតោ និក្ខមិត្វា អឌ្ឍតេឡសហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ អង្គុត្តរាបេសុ ចារិកំ ចរន្តោ សេលស្ស, អន្តេវាសិកានញ្ច ញាណបរិបាកំ ទិស្វា អញ្ញតរស្មិំ វនសណ្ឌេ វិហរតិ. អថ កេណិយោ នាម ជដិលោ សត្ថុ អាគមនំ សុត្វា តត្ថ គន្ត្វា សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន សត្ថារំ ស្វាតនាយ និមន្តេត្វា សកេ អស្សមេ បហូតំ ខាទនីយំ ភោជនីយំ បដិយាទេតិ. តស្មិញ្ច សមយេ សេលោ ព្រាហ្មណោ សទ្ធិំ តីហិ មាណវកសតេហិ ជង្ឃាវិហារំ អនុវិចរន្តោ កេណិយស្ស អស្សមំ បវិសិត្វា ជដិលេ កដ្ឋផាលនុទ្ធនសម្បាទនាទិនា ទានូបករណំ សជ្ជេន្តេ ទិស្វា, ‘‘កិំ នុ ខោ តេ, កេណិយ, មហាយញ្ញោ បច្ចុបដ្ឋិតោ’’តិអាទិំ បុច្ឆិត្វា តេន ‘‘ពុទ្ធោ ភគវា មយា ស្វាតនាយ និមន្តិតោ’’តិ វុត្តេ ‘‘ពុទ្ធោ’’តិ វចនំ សុត្វាវ ហដ្ឋោ ឧទគ្គោ បីតិសោមនស្សជាតោ តាវទេវ មាណវកេហិ សទ្ធិំ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា កតបដិសន្ថារោ ឯកមន្តំ និសិន្នោ ភគវតោ កាយេ ពាត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណានិ ទិស្វា ‘‘ឥមេហិ លក្ខណេហិ សមន្នាគតោ រាជា វា ហោតិ ចក្កវត្តី, ពុទ្ធោ វា លោកេ វិវដ្ដច្ឆទោ, អយំ បន បព្ពជិតោ, នោ ច ខោ នំ ជានាមិ ‘ពុទ្ធោ វា, នោ វា’, សុតំ ខោ បន មេតំ ព្រាហ្មណានំ វុទ្ធានំ មហល្លកានំ អាចរិយបាចរិយានំ ភាសមានានំ ‘យេ តេ ភវន្តិ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, តេ សកេ វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តានំ បាតុករោន្តី’តិ អសម្មាសម្ពុទ្ធោ ហិ សម្មុខេ ឋត្វា ពុទ្ធគុណេហិ អភិត្ថវីយមានោ សារជ្ជតិ មង្កុភាវំ អាបជ្ជតិ អវេសារជ្ជប្បត្តតាយ អននុយោគក្ខមត្តា, យំនូនាហំ សមណំ គោតមំ សម្មុខា សារុប្បាហិ គាថាហិ អភិត្ថវេយ្យ’’ន្តិ ឯវំ បន ចិន្តេត្វា –

៨១៨. ‘‘បរិបុណ្ណកាយោ សុរុចិ, សុជាតោ ចារុទស្សនោ;

សុវណ្ណវណ្ណោសិ ភគវា, សុសុក្កទាឋោសិ វីរិយវា.

៨១៩. ‘‘នរស្ស ហិ សុជាតស្ស, យេ ភវន្តិ វិយញ្ជនា;

សព្ពេ តេ តវ កាយស្មិំ, មហាបុរិសលក្ខណា.

៨២០. ‘‘បសន្ននេត្តោ សុមុខោ, ព្រហា ឧជុ បតាបវា;

មជ្ឈេ សមណសង្ឃស្ស, អាទិច្ចោវ វិរោចសិ.

៨២១. ‘‘កល្យាណទស្សនោ ភិក្ខុ, កញ្ចនសន្និភត្តចោ;

កិំ តេ សមណភាវេន, ឯវំ ឧត្តមវណ្ណិនោ.

៨២២. ‘‘រាជា អរហសិ ភវិតុំ, ចក្កវត្តី រថេសភោ;

ចាតុរន្តោ វិជិតាវី, ជម្ពុសណ្ឌស្ស ឥស្សរោ.

៨២៣. ‘‘ខត្តិយា ភោគី រាជានោ, អនុយន្តា ភវន្តិ តេ;

រាជាភិរាជា មនុជិន្ទោ, រជ្ជំ ការេហិ គោតមា’’តិ. –

ឆហិ គាថាហិ ភគវន្តំ អភិត្ថវិ.

តត្ថ បរិបុណ្ណកាយោតិ អភិព្យត្តរូបានំ ទ្វត្តិំសាយ មហាបុរិសលក្ខណានំ បរិបុណ្ណតាយ អហីនង្គបច្ចង្គតាយ ច បរិបុណ្ណសរីរោ. សុរុចីតិ សុន្ទរសរីរប្បភោ. សុជាតោតិ អារោហបរិណាហសម្បត្តិយា, សណ្ឋានសម្បត្តិយា ច សុនិព្ពត្តោ. ចារុទស្សនោតិ សុចិរម្បិ បស្សន្តានំ អតិត្តិជនកំ អប្បដិក្កូលំ រមណីយំ ចារុ ឯវ ទស្សនំ អស្សាតិ ចារុទស្សនោ. កេចិ បនាហុ ‘‘ចារុទស្សនោតិ សុន្ទរនេត្តោ’’តិ. សុវណ្ណវណ្ណោតិ សុវណ្ណសទិសវណ្ណោ. អសីតិ ភវសិ, ឥទំ បទំ ‘‘បរិបុណ្ណកាយោ អសី’’តិអាទិនា សព្ពបទេហិ យោជេតព្ពំ. សុសុក្កទាឋោតិ សុដ្ឋុ សុក្កទាឋោ. ភគវតោ ហិ ទាឋាហិ ចន្ទកិរណា វិយ ធវលរស្មិយោ និច្ឆរន្តិ. វីរិយវាតិ វីរិយបារមីបារិបូរិយា ចតុរង្គសមន្នាគតវីរិយាធិដ្ឋានតោ ចតុព្ពិធស្ស សម្មប្បធានស្ស សម្បត្តិយា ច អតិសយយុត្តោ.

នរស្ស ហិ សុជាតស្សាតិ សមតិំសាយ បារមីនំ, អរិយស្ស វា ចក្កវត្តីវត្តស្ស បរិបូរិតត្តា សុដ្ឋុ សម្មទេវ ជាតស្ស នរស្ស, មហាបុរិសស្សាតិ អត្ថោ. សព្ពេ តេតិ យេ មហាបុរិសភាវំ លោកេ អគ្គបុគ្គលភាវំ ព្យញ្ជយន្តីតិ ព្យញ្ជនាតិ លទ្ធវោហារសុប្បតិដ្ឋិតបាទតាទិពាត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណសង្ខាតា តម្ពនខតុង្គនខតាទិអសីតិអនុព្យញ្ជនសង្ខាតា ច រូបគុណា, តេ អនវសេសា, តវ កាយស្មិំ សន្តីតិ វចនសេសោ.

មហាបុរិសលក្ខណាតិ បុព្ពេ វុត្តព្យញ្ជនានេវ វចនន្តរេន និគមេន្តោ អាហ.

ឥទានិ តេសុ លក្ខណេសុ អត្តនា អភិរុចិតេហិ លក្ខណេហិ ភគវន្តំ ថោមេន្តោ ‘‘បសន្ននេត្តោ’’តិអាទិមាហ. ភគវា ហិ បញ្ច វណ្ណបសាទសម្បត្តិយា បសន្ននេត្តោ. បរិបុណ្ណចន្ទមណ្ឌលសទិសមុខតាយ សុមុខោ. អារោហបរិណាហសម្បត្តិយា ព្រហា. ព្រហ្មុជុគត្តតាយ ឧជុ. ជុតិមន្តតាយ បតាបវា.

ឥទានិ តមេវ បតាបវន្តតំ អាទិច្ចូបមាយ វិភាវេន្តោ ‘‘មជ្ឈេ សមណសង្ឃស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ អាទិច្ចោវ វិរោចសីតិ យថា អាទិច្ចោ ឧគ្គច្ឆន្តោ សព្ពំ តមគតំ វិធមេត្វា អាលោកំ ករោន្តោ វិរោចតិ, ឯវំ ត្វម្បិ អន្តោ ចេវ ពហិ ច សព្ពំ អវិជ្ជាតមំ វិទ្ធំសេត្វា ញាណាលោកំ ករោន្តោ វិរោចសិ.

ទស្សនីយរូបតាយ អង្គីគតានំ ទស្សនសម្បត្តីនំ អាវហនតោ, កល្យាណេហិ បញ្ចហិ ទស្សនេហិ សមន្នាគតត្តា ច កល្យាណទស្សនោ. ឧត្តមវណ្ណិនោតិ ឧត្តមវណ្ណសម្បន្នស្ស.

ចក្កវត្តីតិ ចក្ករតនំ វត្តេតិ, ចតូហិ សម្បត្តិចក្កេហិ វត្តេតិ, តេហិ ច បរេ វត្តេតិ. បរហិតាយ ឥរិយាបថចក្កានំ វត្តោ ឯតស្មិំ អត្ថីតិ ចក្កវត្តី. អថ វា ចតូហិ អច្ឆរិយធម្មេហិ ច សង្គហវត្ថូហិ ច សមន្នាគមេន បរេហិ អនភិភវនីយស្ស អាណាចក្កស្ស វត្តោ ឯតស្មិំ អត្ថីតិបិ ចក្កវត្តី. រថេសភោតិ រថិកេសុ អាជានីយឧសភបុរិសោ, មហារថិកោតិ អត្ថោ. ចាតុរន្តោតិ ចតុសមុទ្ទន្តាយ បថវិយា ឥស្សរោ. វិជិតាវីតិ វិជិតវិជយោ. ជម្ពុសណ្ឌស្សាតិ ជម្ពុទីបស្ស, បាកដេន ហិ ឥស្សរិយានិ ទស្សេន្តោ ឯវមាហ. ចក្កវត្តី បន សបរិត្តទីបានំ ចតុន្នម្បិ មហាទីបានំ ឥស្សរោវ.

ខត្តិយាតិ ជាតិខត្តិយា. ភោគីតិ ភោគិយា. រាជានោតិ យេ កេចិ រជ្ជំ ការេន្តា. អនុយន្តាតិ អនុគាមិនោ សេវកា. រាជាភិរាជាតិ រាជូនំ បូជនីយោ រាជា ហុត្វា, ចក្កវត្តីតិ អធិប្បាយោ. មនុជិន្ទោតិ មនុស្សាធិបតិ, មនុស្សានំ បរមិស្សរោតិ អត្ថោ.

ឯវំ សេលេន វុត្តេ ភគវា ‘‘យេ តេ ភវន្តិ អរហន្តោ សម្មាសម្ពុទ្ធា, តេ សកេ វណ្ណេ ភញ្ញមានេ អត្តានំ បាតុករោន្តី’’តិ ឥមំ សេលស្ស មនោរថំ បូរេន្តោ –

៨២៤. ‘‘រាជាហមស្មិ សេល, (សេលាតិ ភគវា) ធម្មរាជា អនុត្តរោ;

ធម្មេន ចក្កំ វត្តេមិ, ចក្កំ អប្បដិវត្តិយ’’ន្តិ. – ឥមំ គាថមាហ;

តត្រាយំ អធិប្បាយោ – យំ មំ ត្វំ, សេល, យាចសិ, ‘‘រាជា អរហសិ ភវិតុំ ចក្កវត្តី’’តិ, ឯត្ថ អប្បោស្សុក្កោ ហោហិ, រាជាហមស្មិ, សតិ ច រាជត្តេ យថា អញ្ញោ រាជា សមានោបិ យោជនសតំ វា អនុសាសតិ, ទ្វេ តីណិ ចត្តារិ បញ្ច យោជនសតានិ វា យោជនសហស្សំ វា ចក្កវត្តី ហុត្វាបិ ចតុទីបបរិយន្តមត្តំ វា, នាហមេវំ បរិច្ឆិន្នវិសយោ. អហញ្ហិ ធម្មរាជា អនុត្តរោ ភវគ្គតោ អវីចិបរិយន្តំ កត្វា តិរិយំ អបរិមេយ្យលោកធាតុយោ អនុសាសាមិ. យាវតា ហិ អបទាទិភេទា សត្តា, អហំ តេសំ អគ្គោ. ន ហិ មេ កោចិ សីលេន វា…បេ… វិមុត្តិញាណទស្សនេន វា សទិសោ នត្ថិ, កុតោ ភិយ្យោ. ស្វាហំ ឯវំ ធម្មរាជា អនុត្តរោ, អនុត្តរេនេវ ចតុសតិបដ្ឋានាទិភេទពោធិបក្ខិយសង្ខាតេន ធម្មេន ចក្កំ វត្តេមិ, ‘‘ឥទំ បជហថ, ឥទំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរថា’’តិអាទិនា អាណាចក្កំ. ‘‘ឥទំ ខោ បន, ភិក្ខវេ, ទុក្ខំ អរិយសច្ច’’ន្តិអាទិនា (មហាវ. ១៤; សំ. និ. ៥.១០៨១) បរិយត្តិធម្មេន ធម្មចក្កមេវ វា. ចក្កំ អប្បដិវត្តិយន្តិ យំ ចក្កំ អប្បដិវត្តិយំ ហោតិ សមណេន វា…បេ… កេនចិ វា លោកស្មិន្តិ.

ឯវំ អត្តានមាវិករោន្តំ ភគវន្តំ ទិស្វា បីតិសោមនស្សជាតោ សេលោ បុន ទឡ្ហីករណត្ថំ –

៨២៥. ‘‘សម្ពុទ្ធោ បដិជានាសិ, (ឥតិ សេលោ ព្រាហ្មណោ) ធម្មរាជា អនុត្តរោ;

ធម្មេន ចក្កំ វត្តេមិ, ឥតិ ភាសថ គោតម.

៨២៦. ‘‘កោ នុ សេនាបតិ ភោតោ, សាវកោ សត្ថុរន្វយោ;

កោ តេតមនុវត្តេតិ, ធម្មចក្កំ បវត្តិត’’ន្តិ. – គាថាទ្វយមាហ;

តត្ថ កោ នុ សេនាបតីតិ ធម្មរញ្ញោ ភោតោ ធម្មេន បវត្តិតស្ស ចក្កស្ស អនុបវត្តនកោ សេនាបតិ កោ នូតិ បុច្ឆិ.

តេន ច សមយេន ភគវតោ ទក្ខិណបស្សេ អាយស្មា សារិបុត្តោ និសិន្នោ ហោតិ, សុវណ្ណបុញ្ជោ វិយ សិរិយា សោភមានោ. តំ ទស្សេន្តោ ភគវា –

៨២៧. ‘‘មយា បវត្តិតំ ចក្កំ, (សេលាតិ ភគវា) ធម្មចក្កំ អនុត្តរំ;

សារិបុត្តោ អនុវត្តេតិ, អនុជាតោ តថាគត’’ន្តិ. – គាថមាហ;

តត្ថ អនុជាតោ តថាគតន្តិ, តថាគតំ អនុជាតោ, តថា គតេន ហេតុនា អរិយាយ ជាតិយា ជាតោតិ អត្ថោ.

ឯវំ ‘‘កោ នុ សេនាបតិ ភោតោ’’តិ សេលេន វុត្តបញ្ហំ ព្យាករិត្វា យំ សេលោ អាហ ‘‘សម្ពុទ្ធោ បដិជានាសី’’តិ តត្ថ នំ និក្កង្ខំ កាតុកាមោ ‘‘នាហំ បដិញ្ញាមត្តេនេវ បដិជានាមិ, អបិ ចាហំ ឥមិនា ការណេន ពុទ្ធោ’’តិ ញាបេតុំ –

៨២៨. ‘‘អភិញ្ញេយ្យំ អភិញ្ញាតំ, ភាវេតព្ពញ្ច ភាវិតំ;

បហាតព្ពំ បហីនំ មេ, តស្មា ពុទ្ធោស្មិ ព្រាហ្មណា’’តិ. – គាថមាហ;

តត្ថ អភិញ្ញេយ្យន្តិ ចត្តារិ សច្ចានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ. ចតុន្នញ្ហិ សច្ចានំ អរិយសច្ចានញ្ច សាមញ្ញគ្គហណមេតំ យទិទំ អភិញ្ញេយ្យន្តិ. តត្ថ អរិយសច្ចេសុ យំ ភាវេតព្ពំ មគ្គសច្ចំ, យញ្ច បហាតព្ពំ សមុទយសច្ចំ, តទុភយគ្គហណេន តេសំ ផលភូតានិ និរោធសច្ចទុក្ខសច្ចានិបិ គហិតានេវ ហោន្តិ ហេតុគ្គហណេនេវ ផលសិទ្ធិតោ. តេន តត្ថ ‘‘សច្ឆិកាតព្ពំ សច្ឆិកតំ, បរិញ្ញេយ្យំ បរិញ្ញាត’’ន្តិ ឥទម្បិ វុត្តមេវ ហោតិ. ‘‘អភិញ្ញេយ្យំ អភិញ្ញាត’’ន្តិ វា ឥមិនា ច សព្ពស្សបិ ញេយ្យស្ស អភិញ្ញាតសម្ពុទ្ធភាវំ ឧទ្ទេសវសេន បកាសេត្វា តទេកទេសំ និទ្ទេសវសេន ទស្សេន្តោ ‘‘ភាវេតព្ពញ្ច ភាវិត’’ន្តិអាទិមាហ. អថ វា ‘‘ភាវេតព្ពំ ភាវិតំ, បហាតព្ពំ បហីន’’ន្តិ ឥមិនា អត្តនោ ញាណបហានសម្បទាកិត្តនមុខេន តំមូលកត្តា សព្ពេបិ ពុទ្ធគុណា កិត្តិតា ហោន្តីតិ អាហ ‘‘តស្មា ពុទ្ធោស្មិ, ព្រាហ្មណា’’តិ. អភិញ្ញេយ្យអភិញ្ញាតគ្គហណេន ហិ សព្ពសោ វិជ្ជាវិមុត្តីនំ គហិតត្តា សផលំ ចតុសច្ចភាវំ សទ្ធិំ ហេតុសម្បត្តិយា ទស្សេន្តោ ពុជ្ឈិតព្ពំ សព្ពំ ពុជ្ឈិត្វា ពុទ្ធោ ជាតោស្មីតិ ញាយេន ហេតុនា អត្តនោ ពុទ្ធភាវំ វិភាវេតិ.

ឯវំ និប្បរិយាយេន អត្តានំ បាតុករិត្វា អត្តនិ កង្ខាវិតរណត្ថំ ព្រាហ្មណំ ឧស្សាហេន្តោ –

៨២៩. ‘‘វិនយស្សុ មយិ កង្ខំ, អធិមុច្ចស្សុ ព្រាហ្មណ;

ទុល្លភំ ទស្សនំ ហោតិ, សម្ពុទ្ធានំ អភិណ្ហសោ.

៨៣០. ‘‘យេសំ វេ ទុល្លភោ លោកេ, បាតុភាវោ អភិណ្ហសោ;

សោហំ ព្រាហ្មណ ពុទ្ធោស្មិ, សល្លកត្តោ អនុត្តរោ.

៨៣១. ‘‘ព្រហ្មភូតោ អតិតុលោ, មារសេនប្បមទ្ទនោ;

សព្ពាមិត្តេ វសេ កត្វា, មោទាមិ អកុតោភយោ’’តិ. – គាថត្តយមាហ;

តត្ថ វិនយស្សូតិ វិនេហិ ឆិន្ទ. កង្ខន្តិ វិចិកិច្ឆំ. អធិមុច្ចស្សូតិ អធិមោក្ខំ ករ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ’’តិ សទ្ទហ. ទុល្លភំ ទស្សនំ ហោតិ, សម្ពុទ្ធានន្តិ យតោ កប្បានំ អសង្ខ្យេយ្យម្បិ ពុទ្ធសុញ្ញោ លោកោ ហោតិ. សល្លកត្តោតិ, រាគាទិសល្លកត្តនោ. ព្រហ្មភូតោតិ សេដ្ឋភូតោ. អតិតុលោតិ តុលំ អតីតោ, និរុបមោតិ អត្ថោ. មារសេនប្បមទ្ទនោតិ ‘‘កាមា តេ បឋមា សេនា’’តិ (សុ. និ. ៤៣៨; មហានិ. ២៨; ចូឡនិ. នន្ទមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ៤៧) ឯវំ អាគតាយ មារសេនាយ បមទ្ទនោ. សព្ពាមិត្តេតិ ខន្ធកិលេសាភិសង្ខារមច្ចុទេវបុត្តមារសង្ខាតេ សព្ពបច្ចត្ថិកេ. វសេ កត្វាតិ អត្តនោ វសេ កត្វា. មោទាមិ អកុតោភយោតិ កុតោចិ និព្ភយោ សមាធិសុខេន, ផលនិព្ពានសុខេន ច មោទាមិ.

ឯវំ វុត្តេ សេលោ ព្រាហ្មណោ តាវទេវ ភគវតិ សញ្ជាតបសាទោ បព្ពជ្ជាបេក្ខោ ហុត្វា –

៨៣២. ‘‘ឥទំ ភោន្តោ និសាមេថ, យថា ភាសតិ ចក្ខុមា;

សល្លកត្តោ មហាវីរោ, សីហោវ នទតី វនេ.

៨៣៣. ‘‘ព្រហ្មភូតំ អតិតុលំ, មារសេនប្បមទ្ទនំ;

កោ ទិស្វា នប្បសីទេយ្យ, អបិ កណ្ហាភិជាតិកោ.

៨៣៤. ‘‘យោ មំ ឥច្ឆតិ អន្វេតុ, យោ វា និច្ឆតិ គច្ឆតុ;

ឥធាហំ បព្ពជិស្សាមិ, វរបញ្ញស្ស សន្តិកេ’’តិ. –

គាថត្តយមាហ. យថា តំ បរិបាកគតាយ ឧបនិស្សយសម្បត្តិយា ចោទិយមានោ.

តត្ថ កណ្ហាភិជាតិកោតិ, នីចជាតិកោ, តមោតមបរាយណភាវេ ឋិតោ.

តតោ តេបិ មាណវកា ហេតុសម្បន្នតាយ តត្ថេវ បព្ពជ្ជាបេក្ខា ហុត្វា –

៨៣៥. ‘‘ឯតំ ចេ រុច្ចតិ ភោតោ, សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនំ;

មយម្បិ បព្ពជិស្សាម, វរបញ្ញស្ស សន្តិកេ’’តិ. –

គាថមាហំសុ, យថា តំ តេន សទ្ធិំ កតាធិការា កុលបុត្តា.

អថ សេលោ តេសុ មាណវកេសុ តុដ្ឋចិត្តោ តេ ទស្សេន្តោ បព្ពជ្ជញ្ច យាចមានោ –

៨៣៦. ‘‘ព្រាហ្មណា តិសតា ឥមេ, យាចន្តិ បញ្ជលីកតា;

ព្រហ្មចរិយំ ចរិស្សាម, ភគវា តវ សន្តិកេ’’តិ. – គាថមាហ;

តតោ ភគវា យស្មា សេលោ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ តេសំយេវ តិណ្ណំ បុរិសសតានំ គណជេដ្ឋោ ហុត្វា រោបិតកុសលមូលោ, ឥទានិ បច្ឆិមភវេបិ តេសំយេវ អាចរិយោ ហុត្វា និព្ពត្តោ, ញាណញ្ចស្ស តេសញ្ច បរិបក្កំ, ឯហិភិក្ខុភាវស្ស ច ឧបនិស្សយោ អត្ថិ, តស្មា តេ សព្ពេវ ឯហិភិក្ខុភាវេន បព្ពជ្ជាយ បព្ពាជេន្តោ –

៨៣៧. ‘‘ស្វាខាតំ ព្រហ្មចរិយំ, (សេលាតិ ភគវា) សន្ទិដ្ឋិកមកាលិកំ;

យត្ថ អមោឃា បព្ពជ្ជា, អប្បមត្តស្ស សិក្ខតោ’’តិ. – គាថមាហ;

តត្ថ សន្ទិដ្ឋិកន្តិ បច្ចក្ខំ. អកាលិកន្តិ មគ្គានន្តរផលុប្បត្តិតោ ន កាលន្តរេ បត្តព្ពផលំ. យត្ថាតិ យំនិមិត្តា. មគ្គព្រហ្មចរិយនិមិត្តា ហិ បព្ពជ្ជា អមោឃា អនិប្ផលា, យត្ថាតិ វា យស្មិំ សាសនេ អប្បមត្តស្ស សតិវិប្បវាសរហិតស្ស តីសុ សិក្ខាសុ សិក្ខតោ.

ឯវញ្ច វត្វា ‘‘ឯថ, ភិក្ខវោ’’តិ ភគវា អវោច. តាវទេវ តេ សព្ពេ ឥទ្ធិមយបត្តចីវរធរា ហុត្វា សដ្ឋិវស្សិកត្ថេរា វិយ ភគវន្តំ អភិវាទេត្វា បរិវារេសុំ. សោ ឯវំ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ សត្តមេ ទិវសេ សបរិសោ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤០.២០៨-៣០៣) –

‘‘នគរេ ហំសវតិយា, វីថិសាមី អហោសហំ;

មម ញាតី សមានេត្វា, ឥទំ វចនមព្រវិំ.

‘‘ពុទ្ធោ លោកេ សមុប្បន្នោ, បុញ្ញក្ខេត្តោ អនុត្តរោ;

អាសិ សោ សព្ពលោកស្ស, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ.

‘‘ខត្តិយា នេគមា ចេវ, មហាសាលា ច ព្រាហ្មណា;