៣. តេលកានិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

ចិររត្តំ វតាតាបីតិអាទិកា អាយស្មតោ តេលកានិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សត្ថុ អភិជាតិតោ បុរេតរំយេវ សាវត្ថិយំ អញ្ញតរស្មិំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា តេលកានីតិ លទ្ធនាមោ វយប្បត្តោ ហេតុសម្បន្នតាយ កាមេ ជិគុច្ឆន្តោ ឃរាវាសំ បហាយ បរិព្ពាជកបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា វិវដ្ដជ្ឈាសយោ ‘‘កោ សោ បារង្គតោ លោកេ’’តិអាទិនា វិមោក្ខបរិយេសនំ ចរមានោ តេ តេ សមណព្រាហ្មណេ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ហំ បុច្ឆតិ, តេ ន សម្បាយន្តិ. សោ តេន អនារាធិតចិត្តោ វិចរតិ. អថ អម្ហាកំ ភគវតិ លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កេ លោកហិតំ ករោន្តេ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តេ បតិដ្ឋាតិ. សោ ឯកទិវសំ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ និសិន្នោ អត្តនា អធិគតវិសេសំ បច្ចវេក្ខិត្វា តទនុសារេន អត្តនោ បដិបត្តិំ អនុស្សរិត្វា តំ សព្ពំ ភិក្ខូនំ អាចិក្ខន្តោ –

៧៤៧. ‘‘ចិររត្តំ វតាតាបី, ធម្មំ អនុវិចិន្តយំ;

សមំ ចិត្តស្ស នាលត្ថំ, បុច្ឆំ សមណព្រាហ្មណេ.

៧៤៨. ‘‘កោ សោ បារង្គតោ លោកេ, កោ បត្តោ អមតោគធំ;

កស្ស ធម្មំ បដិច្ឆាមិ, បរមត្ថវិជាននំ.

៧៤៩. ‘‘អន្តោវង្កគតោ អាសិ, មច្ឆោវ ឃសមាមិសំ;

ពទ្ធោ មហិន្ទបាសេន, វេបចិត្យសុរោ យថា.

៧៥០. ‘‘អញ្ឆាមិ នំ ន មុញ្ចាមិ, អស្មា សោកបរិទ្ទវា;

កោ មេ ពន្ធំ មុញ្ចំ លោកេ, សម្ពោធិំ វេទយិស្សតិ.

៧៥១. ‘‘សមណំ ព្រាហ្មណំ វា កំ, អាទិសន្តំ បភង្គុនំ;

កស្ស ធម្មំ បដិច្ឆាមិ, ជរាមច្ចុបវាហនំ.

៧៥២. ‘‘វិចិកិច្ឆាកង្ខាគន្ថិតំ, សារម្ភពលសញ្ញុតំ;

កោធប្បត្តមនត្ថទ្ធំ, អភិជប្បប្បទារណំ.

៧៥៣. ‘‘តណ្ហាធនុសមុដ្ឋានំ, ទ្វេ ច បន្នរសាយុតំ;

បស្ស ឱរសិកំ ពាឡ្ហំ, ភេត្វាន យទិ តិដ្ឋតិ.

៧៥៤. ‘‘អនុទិដ្ឋីនំ អប្បហានំ, សង្កប្បបរតេជិតំ;

តេន វិទ្ធោ បវេធាមិ, បត្តំវ មាលុតេរិតំ.

៧៥៥. ‘‘អជ្ឈត្តំ មេ សមុដ្ឋាយ, ខិប្បំ បច្ចតិ មាមកំ;

ឆផស្សាយតនី កាយោ, យត្ថ សរតិ សព្ពទា.

៧៥៦. ‘‘តំ ន បស្សាមិ តេកិច្ឆំ, យោ មេតំ សល្លមុទ្ធរេ;

នានារជ្ជេន សត្ថេន, នាញ្ញេន វិចិកិច្ឆិតំ.

៧៥៧. ‘‘កោ មេ អសត្ថោ អវណោ, សល្លមព្ភន្តរបស្សយំ;

អហិំសំ សព្ពគត្តានិ, សល្លំ មេ ឧទ្ធរិស្សតិ.

៧៥៨. ‘‘ធម្មប្បតិ ហិ សោ សេដ្ឋោ, វិសទោសប្បវាហកោ;

គម្ភីរេ បតិតស្ស មេ, ថលំ បាណិញ្ច ទស្សយេ.

៧៥៩. ‘‘រហទេហមស្មិ ឱគាឡ្ហោ, អហារិយរជមត្តិកេ;

មាយាឧសូយសារម្ភ, ថិនមិទ្ធមបត្ថដេ.

៧៦០. ‘‘ឧទ្ធច្ចមេឃថនិតំ, សំយោជនវលាហកំ;

វាហា វហន្តិ កុទ្ទិដ្ឋិំ, សង្កប្បា រាគនិស្សិតា.

៧៦១. ‘‘សវន្តិ សព្ពធិ សោតា, លតា ឧព្ភិជ្ជ តិដ្ឋតិ;

តេ សោតេ កោ និវារេយ្យ, តំ លតំ កោ ហិ ឆេច្ឆតិ.

៧៦២. ‘‘វេលំ ករោថ ភទ្ទន្តេ, សោតានំ សន្និវារណំ;

មា តេ មនោមយោ សោតា, រុក្ខំវ សហសា លុវេ.

៧៦៣. ‘‘ឯវំ មេ ភយជាតស្ស, អបារា បារមេសតោ;

តាណោ បញ្ញាវុធោ សត្ថា, ឥសិសង្ឃនិសេវិតោ.

៧៦៤. ‘‘សោបានំ សុគតំ សុទ្ធំ, ធម្មសារមយំ ទឡ្ហំ;

បាទាសិ វុយ្ហមានស្ស, មា ភាយីតិ ច មព្រវិ.

៧៦៥. ‘‘សតិបដ្ឋានបាសាទំ, អារុយ្ហ បច្ចវេក្ខិសំ;

យំ តំ បុព្ពេ អមញ្ញិស្សំ, សក្កាយាភិរតំ បជំ.

៧៦៦. ‘‘យទា ច មគ្គមទ្ទក្ខិំ, នាវាយ អភិរូហនំ;

អនធិដ្ឋាយ អត្តានំ, តិត្ថមទ្ទក្ខិមុត្តមំ.

៧៦៧. ‘‘សល្លំ អត្តសមុដ្ឋានំ, ភវនេត្តិប្បភាវិតំ;

ឯតេសំ អប្បវត្តាយ, ទេសេសិ មគ្គមុត្តមំ.

៧៦៨. ‘‘ទីឃរត្តានុសយិតំ, ចិររត្តមធិដ្ឋិតំ;

ពុទ្ធោ មេបានុទី គន្ថំ, វិសទោសប្បវាហនោ’’តិ. – ឥមា គាថា អភាសិ;

តត្ថ ចិររត្តំ វតាតិ ចិរកាលំ វត. អាតាបីតិ វីរិយវា វិមោក្ខធម្មបរិយេសនេ អារទ្ធវីរិយោ. ធម្មំ អនុវិចិន្តយន្តិ ‘‘កីទិសោ នុ ខោ វិមោក្ខធម្មោ, កថំ វា អធិគន្តព្ពោ’’តិ វិមុត្តិធម្មំ អនុវិចិនន្តោ គវេសន្តោ. សមំ ចិត្តស្ស នាលត្ថំ, បុច្ឆំ សមណព្រាហ្មណេតិ តេ តេ នានាតិត្ថិយេ សមណព្រាហ្មណេ វិមុត្តិធម្មំ បុច្ឆន្តោ បកតិយា អនុបសន្តសភាវស្ស ចិត្តស្ស សមំ វូបសមភូតំ វដ្ដទុក្ខវិស្សរណំ អរិយធម្មំ នាលត្ថំ នាធិគច្ឆន្តិ អត្ថោ.

កោ សោ បារង្គតោតិអាទិ បុច្ឆិតាការទស្សនំ. តត្ថ កោ សោ បារង្គតោ លោកេតិ ឥមស្មិំ លោកេ តិត្ថការបដិញ្ញេសុ សមណព្រាហ្មណេសុ កោ នុ ខោ សោ សំសារស្ស បារំ និព្ពានំ ឧបគតោ. កោ បត្តោ អមតោគធន្តិ និព្ពានបតិដ្ឋំ វិមោក្ខមគ្គំ កោ បត្តោ អធិគតោតិ អត្ថោ. កស្ស ធម្មំ បដិច្ឆាមីតិ កស្ស សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា ឱវាទធម្មំ បដិគ្គណ្ហាមិ បដិបជ្ជាមិ. បរមត្ថវិជាននន្តិ បរមត្ថស្ស វិជាននំ, អវិបរីតប្បវត្តិនិវត្តិយោ បវេទេន្តន្តិ អត្ថោ.

អន្តោវង្កគតោ អាសីតិ វង្កំ វុច្ចតិ ទិដ្ឋិគតំ មនោវង្កភាវតោ, សព្ពេបិ វា កិលេសា, អន្តោតិ បន ហទយវង្កស្ស អន្តោ, ហទយព្ភន្តរគតកិលេសវង្កោ វា អហោសីតិ អត្ថោ. មច្ឆោវ ឃសមាមិសន្តិ អាមិសំ ឃសន្តោ ខាទន្តោ មច្ឆោ វិយ, គិលពឡិសោ មច្ឆោ វិយាតិ អធិប្បាយោ. ពទ្ធោ មហិន្ទបាសេន, វេបចិត្យសុរោ យថាតិ មហិន្ទស្ស សក្កស្ស បាសេន ពទ្ធោ យថា វេបចិត្តិ អសុរិន្ទោ អសេរិវិហារី មហាទុក្ខប្បត្តោ, ឯវមហំ បុព្ពេ កិលេសបាសេន ពទ្ធោ អាសិំ, អសេរិវិហារី មហាទុក្ខប្បត្តោតិ អធិប្បាយោ.

អញ្ឆាមីតិ អាកឌ្ឍាមិ. នន្តិ កិលេសបាសំ. ន មុញ្ចាមីតិ ន មោចេមិ. អស្មា សោកបរិទ្ទវាតិ ឥមស្មា សោកបរិទេវវដ្ដតោ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថាបាសេន ពទ្ធោ មិគោ សូករោ វា មោចនុបាយំ អជានន្តោ បរិប្ផន្ទមានោ តំ អាវិញ្ឆន្តោ ពន្ធនំ ទឡ្ហំ ករោតិ, ឯវំ អហំ បុព្ពេ កិលេសបាសេន បដិមុក្កោ មោចនុបាយំ អជានន្តោ កាយសញ្ចេតនាទិវសេន បរិប្ផន្ទមានោ តំ ន មោចេសិំ, អញ្ញទត្ថុ តំ ទឡ្ហំ ករោន្តោ សោកាទិនា បរំ កិលេសំ ឯវ បាបុណិន្តិ. កោ មេ ពន្ធំ មុញ្ចំ លោកេ, សម្ពោធិំ វេទយិស្សតីតិ ឥមស្មិំ លោកេ ឯតំ កិលេសពន្ធនេន ពន្ធំ មុញ្ចន្តោ សម្ពុជ្ឈតិ ឯតេនាតិ ‘‘សម្ពោធី’’តិ លទ្ធនាមំ វិមោក្ខមគ្គំ កោ មេ វេទយិស្សតិ អាចិក្ខិស្សតីតិ អត្ថោ. ‘‘ពន្ធមុញ្ច’’ន្តិបិ បឋន្តិ, ពន្ធា, ពន្ធស្ស វា មោចកំ សម្ពោធិន្តិ យោជនា.

អាទិសន្តន្តិ ទេសេន្តំ. បភង្គុនន្តិ បភញ្ជនំ កិលេសានំ វិទ្ធំសនំ, បភង្គុនំ វា ធម្មប្បវត្តិំ អាទិសន្តំ កថេន្តំ ជរាយ មច្ចុនោ ច បវាហនំ កស្ស ធម្មំ បដិច្ឆាមិ. ‘‘បដិបជ្ជាមី’’តិ វា បាឋោ, សោ ឯវត្ថោ. វិចិកិច្ឆាកង្ខាគន្ថិតន្តិ ‘‘អហោសិំ នុ ខោ អហមតីតមទ្ធាន’’ន្តិអាទិនយប្បវត្តាយ (ម. និ. ១.១៨; សំ. និ. ២.២០) វិចិកិច្ឆាយ អាសប្បនបរិសប្បនាការវុត្តិយា កង្ខាយ ច គន្ថិតំ. សារម្ភពលសញ្ញុតន្តិ ករណុត្តរិយករណលក្ខណេន ពលប្បត្តេន សារម្ភេន យុត្តំ. កោធប្បត្តមនត្ថទ្ធន្តិ សព្ពត្ថ កោធេន យុត្តមនសា ថទ្ធភាវំ គតំ អភិជប្បប្បទារណំ. ឥច្ឆិតាលាភាទិវសេន ហិ តណ្ហា សត្តានំ ចិត្តំ បទាលេន្តី វិយ បវត្តតិ. ទូរេ ឋិតស្សាបិ វិជ្ឈនុបាយតាយ តណ្ហាវ ធនុ សមុបតិដ្ឋតិ ឧប្បជ្ជតិ ឯតស្មាតិ តណ្ហាធនុសមុដ្ឋានំ, ទិដ្ឋិសល្លំ. តំ បន យស្មា វីសតិវត្ថុកា សក្កាយទិដ្ឋិ, ទសវត្ថុកា មិច្ឆាទិដ្ឋីតិ តិំសប្បភេទំ, តស្មា វុត្តំ ‘‘ទ្វេ ច បន្នរសាយុត’’ន្តិ, ទ្វិក្ខត្តុំ បន្នរសភេទវន្តន្តិ អត្ថោ. បស្ស ឱរសិកំ ពាឡ្ហំ, ភេត្វាន យទិ តិដ្ឋតីតិ យំ ឧរសម្ពន្ធនីយតាយ ឱរសិកំ ពាឡ្ហំ ពលវតរំ ភេត្វាន ហទយំ វិនិវិជ្ឈិត្វា តស្មិំយេវ ហទយេ តិដ្ឋតិ, តំ បស្សាតិ អត្តានមេវ អាលបតិ.

អនុទិដ្ឋីនំ អប្បហានន្តិ អនុទិដ្ឋិភូតានំ សេសទិដ្ឋីនំ អប្បហានការណំ. យាវ ហិ សក្កាយទិដ្ឋិ សន្តានតោ ន វិគច្ឆតិ, តាវ សស្សតទិដ្ឋិអាទីនំ អប្បហានមេវាតិ. សង្កប្បបរតេជិតន្តិ សង្កប្បេន មិច្ឆាវិតក្កេន បរេ បរជនេ និស្សយលក្ខណំ បតិបតិតេ តេជិតំ ឧស្សាហិតំ. តេន វិទ្ធោ បវេធាមីតិ តេន ទិដ្ឋិសល្លេន យថា ហទយំ អាហច្ច តិដ្ឋតិ, ឯវំ វិទ្ធោ បវេធាមិ សង្កប្បាមិ សស្សតុច្ឆេទាទិវសេន ឥតោ ចិតោ ច បរិវដ្ដាមិ. បត្តំវ មាលុតេរិតន្តិ មាលុតេន វាយុនា ឯរិតំ វណ្ដតោ មុត្តំ ទុមបត្តំ វិយ.

អជ្ឈត្តំ មេ សមុដ្ឋាយាតិ យថា លោកេ សល្លំ នាម ពាហិរតោ ឧដ្ឋាយ អជ្ឈត្តំ និម្មថេត្វា ពាធតិ, ន ឯវមិទំ. ឥទំ បន អជ្ឈត្តំ មេ មម អត្តភាវេ សមុដ្ឋាយ សោ អត្តភាវសញ្ញិតោ ឆផស្សាយតនកាយោ យថា ខិប្បំ សីឃំ បច្ចតិ, ឌយ្ហតិ. យថា កិំ? អគ្គិ វិយ សនិស្សយឌាហកោ តំយេវ មាមកំ មម សន្តកំ អត្តភាវំ ឌហន្តោ យត្ថ ឧប្បន្នោ, តត្ថេវ សរតិ បវត្តតិ.

តំ ន បស្សាមិ តេកិច្ឆន្តិ តាទិសាយ តិកិច្ឆាយ និយុត្តតាយ តេកិច្ឆំ សល្លកត្តំ ភិសក្កំ តំ ន បស្សាមិ. យោ មេតំ សល្លមុទ្ធរេតិ យោ ភិសក្កោ ឯតំ ទិដ្ឋិសល្លំ កិលេសសល្លញ្ច ឧទ្ធរេយ្យ, ឧទ្ធរន្តោ ច នានារជ្ជេន រជ្ជុសទិសសង្ខាតាយ ឯសនិសលាកាយ បវេសេត្វាន សត្ថេន កន្តិត្វា នាញ្ញេន មន្តាគទប្បយោគេន វិចិកិច្ឆិតំ សល្លំ តិកិច្ឆិតុំ សក្កាតិ អាហរិត្វា យោជេតព្ពំ. វិចិកិច្ឆិតន្តិ, ច និទស្សនមត្តមេតំ. សព្ពស្សបិ កិលេសសល្លស្ស វសេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

អសត្ថោតិ សត្ថរហិតោ. អវណោតិ វណេន វិនា. អព្ភន្តរបស្សយន្តិ អព្ភន្តរសង្ខាតំ ហទយំ និស្សាយ ឋិតំ. អហិំសន្តិ អបីឡេន្តោ. ‘‘អហិំសា’’តិ ច បាឋោ, អហិំសាយ អបីឡនេនាតិ អត្ថោ. អយញ្ហេត្ថ សង្ខេបត្ថោ – កោ នុ ខោ កិញ្ចិ សត្ថំ អគ្គហេត្វា វណញ្ច អករោន្តោ តតោ ឯវ សព្ពគត្តានិ អពាធេន្តោ មម ហទយព្ភន្តរគតំ បីឡាជននតោ អន្តោ តុទនតោ អន្តោ រុទ្ធនតោ ច បរមត្ថេនេវ សល្លភូតំ កិលេសសល្លំ ឧទ្ធរិស្សតីតិ.

ឯវំ ទសហិ គាថាហិ បុព្ពេ អត្តនា ចិន្តិតាការំ ទស្សេត្វា បុនបិ តំ បការន្តរេន ទស្សេតុំ ‘‘ធម្មប្បតិ ហិ សោ សេដ្ឋោ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ធម្មប្បតីតិ ធម្មនិមិត្តំ ធម្មហេតុ. ហីតិ និបាតមត្តំ. សោ សេដ្ឋោតិ សោ បុគ្គលោ ឧត្តមោ. វិសទោសប្បវាហកោតិ យោ មយ្ហំ រាគាទិកិលេសស្ស បវាហកោ ឧច្ឆិន្នកោ. គម្ភីរេ បតិតស្ស មេ, ថលំ បាណិញ្ច ទស្សយេតិ កោ នុ ខោ អតិគម្ភីរេ សំសារមហោឃេ បតិតស្ស មយ្ហំ ‘‘មា ភាយី’’តិ អស្សាសេន្តោ និព្ពានថលំ តំសម្បាបកំ អរិយមគ្គហត្ថញ្ច ទស្សេយ្យ.

រហទេហមស្មិ ឱគាឡ្ហោតិ មហតិ សំសាររហទេ អហមស្មិ សសីសំ និមុជ្ជនវសេន ឱតិណ្ណោ អនុបវិដ្ឋោ. អហារិយរជមត្តិកេតិ អបនេតុំ អសក្កុណេយ្យោ រាគាទិរជោ មត្តិកា កទ្ទមោ ឯតស្សាតិ អហារិយរជមត្តិកោ, រហទោ. តស្មិំ រហទស្មិំ. ‘‘អហារិយរជមន្តិកេ’’តិ វា បាឋោ, អន្តិកេ ឋិតរាគាទីសុ ទុន្នីហរណីយរាគាទិរជេតិ អត្ថោ. សន្តទោសបដិច្ឆាទនលក្ខណា មាយា, បរសម្បត្តិអសហនលក្ខណា ឧសូយា, ករណុត្តរិយករណលក្ខណោ សារម្ភោ, ចិត្តាលសិយលក្ខណំ ថិនំ, កាយាលសិយលក្ខណំ មិទ្ធន្តិ ឥមេ បាបធម្មា បត្ថដា យំ រហទំ, តស្មិំ មាយាឧសូយសារម្ភថិនមិទ្ធមបត្ថដេ, មការោ ចេត្ថ បទសន្ធិករោ វុត្តោ. យថាវុត្តេហិ ឥមេហិ បាបធម្មេហិ បត្ថដេតិ អត្ថោ.

ឧទ្ធច្ចមេឃថនិតំ, សំយោជនវលាហកន្តិ វចនវិបល្លាសេន វុត្តំ, ភន្តសភាវំ ឧទ្ធច្ចំ មេឃថនិតំ មេឃគជ្ជិតំ ឯតេសន្តិ ឧទ្ធច្ចមេឃថនិតា. ទសវិធា សំយោជនា ឯវ វលាហកា ឯតេសន្តិ សំយោជនវលាហកា. វាហា មហាឧទកវាហសទិសា រាគនិស្សិតា មិច្ឆាសង្កប្បា អសុភាទីសុ ឋិតា កុទ្ទិដ្ឋិំ មំ វហន្តិ អបាយសមុទ្ទមេវ ឧទ្ទិស្ស កឌ្ឍន្តីតិ អត្ថោ.

សវន្តិ សព្ពធិ សោតាតិ តណ្ហាសោតោ, ទិដ្ឋិសោតោ, មានសោតោ, អវិជ្ជាសោតោ, កិលេសសោតោតិ ឥមេ បញ្ចបិសោតា ចក្ខុទ្វារាទីនំ វសេន សព្ពេសុ រូបាទីសុ អារម្មណេសុ សវនតោ ‘‘រូបតណ្ហា…បេ… ធម្មតណ្ហា’’តិអាទិនា (វិភ. ២០៤, ២៣២) សព្ពភាគេហិ វា សវនតោ សព្ពធិ សវន្តិ. លតាតិ បលិវេឋនដ្ឋេន សំសិព្ពនដ្ឋេន លតា វិយាតិ លតា, តណ្ហា. ឧព្ភិជ្ជ តិដ្ឋតីតិ ឆហិ ទ្វារេហិ ឧព្ភិជ្ជិត្វា រូបាទីសុ អារម្មណេសុ តិដ្ឋតិ. តេ សោតេតិ តណ្ហាទិកេ សោតេ មម សន្តានេ សន្ទន្តេ មគ្គសេតុពន្ធនេន កោ បុរិសវិសេសោ និវារេយ្យ, តំ លតន្តិ តណ្ហាលតំ, មគ្គសត្ថេន កោ ឆេច្ឆតិ ឆិន្ទិស្សតិ.

វេលំ ករោថាតិ តេសំ សោតានំ វេលំ សេតុំ ករោថ សន្និវារណំ. ភទ្ទន្តេតិ អាលបនាការទស្សនំ. មា តេ មនោមយោ សោតោតិ ឧទកសោតោ ឱឡារិកោ, តស្ស ពាលមហាជនេនបិ សេតុំ កត្វា និវារណំ សក្កា. អយំ បន មនោមយោ សោតោ សុខុមោ ទុន្និវារណោ. សោ យថា ឧទកសោតោ វឌ្ឍន្តោ កូលេ ឋិតំ រុក្ខំ បាតេត្វាវ នាសេតិ, ឯវំ តុម្ហេ អបាយតីរេ ឋិតេ តត្ថ សហសា បាតេត្វា អបាយសមុទ្ទំ បាបេន្តោ មា លុវេ មា វិនាសេយ្យ មា អនយព្យសនំ បាបេយ្យាតិ អត្ថោ.

ឯវំ អយំ ថេរោ បុរិមត្តភាវេ បរិមទ្ទិតសង្ខារត្តា ញាណបរិបាកំ គតត្តា បវត្តិទុក្ខំ ឧបធារេន្តោ យថា វិចិកិច្ឆាទិកេ សំកិលេសធម្មេ បរិគ្គណ្ហិ, តមាការំ ទស្សេត្វា ឥទានិ ជាតសំវេគោ កិំកុសលគវេសី សត្ថុ សន្តិកំ គតោ យំ វិសេសំ អធិមុច្ចិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឯវំ មេ ភយជាតស្សា’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ឯវំ មេ ភយជាតស្សាតិ ឯវំ វុត្តប្បការេន សំសារេ ជាតភយស្ស អបារា ឱរិមតីរតោ សប្បដិភយតោ សំសារវដ្ដតោ ‘‘កថំ នុ ខោ មុញ្ចេយ្យ’’ន្តិ បារំ និព្ពានំ, ឯសតោ គវេសតោ, តាណោ សទេវកស្ស លោកស្ស តាណភូតោ កិលេសសមុច្ឆេទនី បញ្ញា អាវុធោ ឯតស្សាតិ បញ្ញាវុធោ. ទិដ្ឋធម្មិកាទិអត្ថេន សត្តានំ យថារហំ អនុសាសនតោ សត្ថា, ឥសិសង្ឃេន អគ្គសាវកាទិអរិយបុគ្គលសមូហេន និសេវិតោ បយិរុបាសិតោ ឥសិសង្ឃនិសេវិតោ, សោបានន្តិ ទេសនាញាណេន សុដ្ឋុ កតត្តា អភិសង្ខតត្តា សុកតំ, ឧបក្កិលេសវិរហិតតោ សុទ្ធំ, សទ្ធាបញ្ញាទិសារភូតំ ធម្មសារមយំ បដិបក្ខេហិ អចលនីយតោ ទឡ្ហំ, វិបស្សនាសង្ខាតំ សោបានំ មហោឃេន វុយ្ហមានស្ស មយ្ហំ សត្ថា បាទាសិ, ទទន្តោ ច ‘‘ឥមិនា តេ សោត្ថិ ភវិស្សតី’’តិ សមស្សាសេន្តោ មា ភាយីតិ ច អព្រវិ, កថេសិ.

សតិបដ្ឋានបាសាទន្តិ តេន វិបស្សនាសោបានេន កាយានុបស្សនាទិនា លទ្ធព្ពចតុព្ពិធសាមញ្ញផលវិសេសេន ចតុភូមិសម្បន្នំ សតិបដ្ឋានបាសាទំ អារុហិត្វា បច្ចវេក្ខិសំ ចតុសច្ចធម្មំ មគ្គញាណេន បតិអវេក្ខិំ បដិវិជ្ឈិំ. យំ តំ បុព្ពេ អមញ្ញិស្សំ, សក្កាយាភិរតំ បជន្តិ ឯវំ បដិវិទ្ធសច្ចោ យំ សក្កាយេ ‘‘អហំ មមា’’តិ អភិរតំ បជំ តិត្ថិយជនំ តេន បរិកប្បិតអត្តានញ្ច បុព្ពេ សារតោ អមញ្ញិស្សំ. យទា ច មគ្គមទ្ទក្ខិំ, នាវាយ អភិរូហនន្តិ អរិយមគ្គនាវាយ អភិរុហនូបាយភូតំ យទា វិបស្សនាមគ្គំ យាថាវតោ អទ្ទក្ខិំ. តតោ បដ្ឋាយ តំ តិត្ថិយជនំ អត្តានញ្ច អនធិដ្ឋាយ ចិត្តេ អដ្ឋបេត្វា អគ្គហេត្វា តិត្ថំ និព្ពានសង្ខាតស្ស អមតមហាបារស្ស តិត្ថភូតំ អរិយមគ្គទស្សនំ សព្ពេហិ មគ្គេហិ សព្ពេហិ កុសលធម្មេហិ ឧក្កដ្ឋំ អទ្ទក្ខិំ, យាថាវតោ អបស្សិន្តិ អត្ថោ.

ឯវំ អត្តនោ អនុត្តរំ មគ្គាធិគមំ បកាសេត្វា ឥទានិ តស្ស ទេសកំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ ថោមេន្តោ ‘‘សល្លំ អត្តសមុដ្ឋាន’’ន្តិអាទិមាហ. តត្ថ សល្លន្តិ ទិដ្ឋិមានាទិកិលេសសល្លំ. អត្តសមុដ្ឋានន្តិ ‘‘អហ’’ន្តិ មានដ្ឋានតាយ ‘‘អត្តា’’តិ ច លទ្ធនាមេ អត្តភាវេ សម្ភូតំ. ភវនេត្តិប្បភាវិតន្តិ ភវតណ្ហាសមុដ្ឋិតំ ភវតណ្ហាសន្និស្សយំ. សា ហិ ទិដ្ឋិមានាទីនំ សម្ភវោ. ឯតេសំ អប្បវត្តាយាតិ យថាវុត្តានំ បាបធម្មានំ អប្បវត្តិយា អនុប្បាទាយ. ទេសេសិ មគ្គមុត្តមន្តិ ឧត្តមំ សេដ្ឋំ អរិយំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ, តទុបាយញ្ច វិបស្សនាមគ្គំ កថេសិ.

ទីឃរត្តានុសយិតន្តិ អនមតគ្គេ សំសារេ ចិរកាលំ សន្តានេ អនុ អនុ សយិតំ ការណលាភេន ឧប្បជ្ជនារហភាវេន ថាមគតំ, តតោ ច ចិររត្តំ អធិដ្ឋិតំ សន្តានំ អជ្ឈារុយ្ហ ឋិតំ. គន្ថន្តិ អភិជ្ឈាកាយគន្ថាទិំ មម សន្តានេ គន្ថភូតំ កិលេសវិសទោសំ បវាហនោ ពុទ្ធោ ភគវា អត្តនោ ទេសនានុភាវេន អបានុទី បរិជហាបេសិ, គន្ថេសុ ហិ អនវសេសតោ បហីនេសុ អប្បហីនោ នាម កិលេសោ នត្ថីតិ.

តេលកានិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.