១. អធិមុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា

វីសតិនិបាតេ យញ្ញត្ថំ វាតិអាទិកា អាយស្មតោ អបរស្ស អធិមុត្តត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ អត្ថទស្សិស្ស ភគវតោ កាលេ វិភវសម្បន្នេ កុលេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ សត្ថរិ បរិនិព្ពុតេ ភិក្ខុសង្ឃំ ឧបដ្ឋហន្តោ មហាទានានិ បវត្តេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ អាយស្មតោ សំកិច្ចត្ថេរស្ស ភគិនិយា កុច្ឆិម្ហិ និព្ពត្តិ, អធិមុត្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ មាតុលត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ សាមណេរភូមិយំយេវ ឋិតោ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.៤.៨៤-៨៨) –

‘‘និព្ពុតេ លោកនាថម្ហិ, អត្ថទស្សីនរុត្តមេ;

ឧបដ្ឋហិំ ភិក្ខុសង្ឃំ, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

‘‘និមន្តេត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ, ឧជុភូតំ សមាហិតំ;

ឧច្ឆុនា មណ្ឌបំ កត្វា, ភោជេសិំ សង្ឃមុត្តមំ.

‘‘យំ យំ យោនុបបជ្ជាមិ, ទេវត្តំ អថមានុសំ;

សព្ពេ សត្តេ អភិភោមិ, បុញ្ញកម្មស្សិទំ ផលំ.

‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ទានមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ឧច្ឆុទានស្សិទំ ផលំ.

‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា សមាបត្តិសុខេន វីតិនាមេន្តោ ឧបសម្បជ្ជិតុកាមោ ‘‘មាតរំ អាបុច្ឆិស្សាមី’’តិ មាតុ សន្តិកំ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ ទេវតាយ ពលិកម្មករណត្ថំ មំសបរិយេសនំ ចរន្តេហិ បញ្ចសតេហិ ចោរេហិ សមាគច្ឆិ. ចោរា ច តំ អគ្គហេសុំ ‘‘ទេវតាយ ពលិ ភវិស្សតី’’តិ. សោ ចោរេហិ គហិតោបិ អភីតោ អច្ឆម្ភី វិប្បសន្នមុខោវ អដ្ឋាសិ. តំ ទិស្វា ចោរគាមណិអច្ឆរិយព្ភុតចិត្តជាតោ បសំសន្តោ –

៧០៥. ‘‘យញ្ញត្ថំ វា ធនត្ថំ វា, យេ ហនាម មយំ បុរេ;

អវសេសំ ភយំ ហោតិ, វេធន្តិ វិលបន្តិ ច.

៧០៦. ‘‘តស្ស តេ នត្ថិ ភីតត្តំ, ភិយ្យោ វណ្ណោ បសីទតិ;

កស្មា ន បរិទេវេសិ, ឯវរូបេ មហព្ភយេ’’តិ. – ទ្វេ គាថា អភាសិ;

តត្ថ យញ្ញត្ថន្តិ យជនត្ថំ ទេវតានំ ពលិកម្មករណត្ថំ វា. វា-សទ្ទោ វិកប្បនត្ថោ. ធនត្ថន្តិ សាបតេយ្យហរណត្ថំ. យេ ហនាម មយំ បុរេតិ យេ សត្តេ មយំ បុព្ពេ ហនិម្ហ. អតីតត្ថេ ហិ ឥទំ វត្តមានវចនំ. អវសេតិ អវសេ អសេរិកេ កត្វា. តន្តិ តេសំ. ‘‘អវសេសន្តិ’’បិ បឋន្តិ. អម្ហេហិ គហិតេសុ តំ ឯកំ ឋបេត្វា អវសេសានំ; អយមេវ វា បាឋោ. ភយំ ហោតីតិ មរណភយំ ហោតិ. យេន តេ វេធន្តិ វិលបន្តិ,ចិត្តុត្រាសេន វេធន្តិ, ‘‘សាមិ, តុម្ហាកំ ឥទញ្ចិទញ្ច ទស្សាម, ទាសា ភវិស្សាមា’’តិអាទិកំ វទន្តា វិលបន្តិ.

តស្ស តេតិ យោ ត្វំ អម្ហេហិ ទេវតាយ ពលិកម្មត្ថំ ជីវិតា វោរោបេតុកាមេហិ ឧក្ខិត្តាសិកេហិ សន្តជ្ជិតោ, តស្ស តេ. ភីតត្តន្តិ ភីតភាវោ, ភយន្តិ អត្ថោ. ភិយ្យោ វណ្ណោ បសីទតីតិ បកតិវណ្ណតោ ឧបរិបិ តេ មុខវណ្ណោ វិប្បសីទតិ. ថេរស្ស កិរ តទា ‘‘សចេ ឥមេ មារេស្សន្តិ, ឥទានេវាហំ អនុបាទាយ បរិនិព្ពាយិស្សាមិ, ទុក្ខភារោ វិគច្ឆិស្សតី’’តិ ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជិ. ឯវរូបេ មហព្ភយេតិ ឯទិសេ មហតិ មរណភយេ ឧបដ្ឋិតេ. ហេតុអត្ថេ វា ឯតំ ភុម្មវចនំ.

ឥទានិ ថេរោ ចោរគាមណិស្ស បដិវចនទានមុខេន ធម្មំ ទេសេន្តោ –

៧០៧. ‘‘នត្ថិ ចេតសិកំ ទុក្ខំ, អនបេក្ខស្ស គាមណិ;

អតិក្កន្តា ភយា សព្ពេ, ខីណសំយោជនស្ស វេ.

៧០៨. ‘‘ខីណាយ ភវនេត្តិយា, ទិដ្ឋេ ធម្មេ យថាតថេ;

ន ភយំ មរណេ ហោតិ, ភារនិក្ខេបនេ យថា.

៧០៩. ‘‘សុចិណ្ណំ ព្រហ្មចរិយំ មេ, មគ្គោ ចាបិ សុភាវិតោ;

មរណេ មេ ភយំ នត្ថិ, រោគានមិវ សង្ខយេ.

៧១០. ‘‘សុចិណ្ណំ ព្រហ្មចរិយំ មេ, មគ្គោ ចាបិ សុភាវិតោ;

និរស្សាទា ភវា ទិដ្ឋា, វិសំ បិត្វាវ ឆឌ្ឌិតំ.

៧១១. ‘‘បារគូ អនុបាទានោ, កតកិច្ចោ អនាសវោ;

តុដ្ឋោ អាយុក្ខយា ហោតិ, មុត្តោ អាឃាតនា យថា.

៧១២. ‘‘ឧត្តមំ ធម្មតំ បត្តោ, សព្ពលោកេ អនត្ថិកោ;

អាទិត្តាវ ឃរា មុត្តោ, មរណស្មិំ ន សោចតិ.

៧១៣. ‘‘យទត្ថិ សង្គតំ កិញ្ចិ, ភវោ វា យត្ថ លព្ភតិ;

សព្ពំ អនិស្សរំ ឯតំ, ឥតិ វុត្តំ មហេសិនា.

៧១៤. ‘‘យោ តំ តថា បជានាតិ, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតំ;

ន គណ្ហាតិ ភវំ កិញ្ចិ, សុតត្តំវ អយោគុឡំ.

៧១៥. ‘‘ន មេ ហោតិ ‘អហោសិ’ន្តិ, ‘ភវិស្ស’ន្តិ ន ហោតិ មេ;

សង្ខារា វិគមិស្សន្តិ, តត្ថ កា បរិទេវនា.

៧១៦. ‘‘សុទ្ធំ ធម្មសមុប្បាទំ, សុទ្ធំ សង្ខារសន្តតិំ;

បស្សន្តស្ស យថាភូតំ, ន ភយំ ហោតិ គាមណិ.

៧១៧. ‘‘តិណកដ្ឋសមំ លោកំ, យទា បញ្ញាយ បស្សតិ;

មមត្តំ សោ អសំវិន្ទំ, ‘នត្ថិ មេ’តិ ន សោចតិ.

៧១៨. ‘‘ឧក្កណ្ឋាមិ សរីរេន, ភវេនម្ហិ អនត្ថិកោ;

សោយំ ភិជ្ជិស្សតិ កាយោ, អញ្ញោ ច ន ភវិស្សតិ.

៧១៩. ‘‘យំ វោ កិច្ចំ សរីរេន, តំ ករោថ យទិច្ឆថ;

ន មេ តប្បច្ចយា តត្ថ, ទោសោ បេមញ្ច ហេហិតី’’តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

៧២០. ‘‘តស្ស តំ វចនំ សុត្វា, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;

សត្ថានិ និក្ខិបិត្វាន, មាណវា ឯតទព្រវុ’’ន្តិ. –

អយំ សង្គីតិការេហិ វុត្តគាថា. ឥតោ អបរា តិស្សោ ចោរានំ, ថេរស្ស ច វចនបដិវចនគាថា –

៧២១. ‘‘កិំ ភទន្តេ ករិត្វាន, កោ វា អាចរិយោ តវ;

កស្ស សាសនមាគម្ម, លព្ភតេ តំ អសោកតា.

៧២២. ‘‘សព្ពញ្ញូ សព្ពទស្សាវី, ជិនោ អាចរិយោ មម;

មហាការុណិកោ សត្ថា, សព្ពលោកតិកិច្ឆកោ.

៧២៣. ‘‘តេនាយំ ទេសិតោ ធម្មោ, ខយគាមី អនុត្តរោ;

តស្ស សាសនមាគម្ម, លព្ភតេ តំ អសោកតា.

៧២៤. ‘‘សុត្វាន ចោរា ឥសិនោ សុភាសិតំ, និក្ខិប្ប សត្ថានិ ច អាវុធានិ ច;

តម្ហា ច កម្មា វិរមិំសុ ឯកេ, ឯកេ ច បព្ពជ្ជមរោចយិំសុ.

៧២៥. ‘‘តេ បព្ពជិត្វា សុគតស្ស សាសនេ, ភាវេត្វ ពោជ្ឈង្គពលានិ បណ្ឌិតា;

ឧទគ្គចិត្តា សុមនា កតិន្ទ្រិយា, ផុសិំសុ និព្ពានបទំ អសង្ខត’’ន្តិ. –

ឥមាបិ សង្គីតិការេហិ វុត្តគាថា.

តត្ថ នត្ថិ ចេតសិកំ ទុក្ខំ, អនបេក្ខស្ស, គាមណីតិ គាមណិ, អបេក្ខាយ, តណ្ហាយ, អភាវេន អនបេក្ខស្ស មាទិសស្ស, លោហិតសភាវោ បុព្ពោ វិយ, ចេតសិកំ ទុក្ខំ ទោមនស្សំ នត្ថិ, ទោមនស្សាភាវាបទេសេន ភយាភាវំ វទតិ. តេនាហ ‘‘អតិក្កន្តា ភយា សព្ពេ’’តិ. អតិក្កន្តា ភយា សព្ពេតិ ខីណសំយោជនស្ស អរហតោ បញ្ចវីសតិ មហាភយា, អញ្ញេ ច សព្ពេបិ ភយា ឯកំសេន អតិក្កន្តា អតីតា, អបគតាតិ អត្ថោ.

ទិដ្ឋេ ធម្មេ យថាតថេតិ ចតុសច្ចធម្មេ បរិញ្ញាបហានសច្ឆិកិរិយភាវនាវសេន មគ្គបញ្ញាយ យថាភូតំ ទិដ្ឋេ. មរណេតិ មរណហេតុ. ភារនិក្ខេបនេ យថាតិ យថា កោចិ បុរិសោ សីសេ ឋិតេន មហតា គរុភារេន សំសីទន្តោ តស្ស និក្ខេបនេ, អបនយនេ ន ភាយតិ, ឯវំ សម្បទមិទន្តិ អត្ថោ. វុត្តញ្ហេតំ ភគវតា –

‘‘ភារា ហវេ បញ្ចក្ខន្ធា, ភារហារោ ច បុគ្គលោ;

ភារាទានំ ទុខំ លោកេ, ភារនិក្ខេបនំ សុខ’’ន្តិ. (សំ. និ. ៣.២២);

សុចិណ្ណន្តិ សុដ្ឋុ ចរិតំ. ព្រហ្មចរិយន្តិ, សិក្ខត្តយសង្គហំ សាសនព្រហ្មចរិយំ. តតោ ឯវ មគ្គោ ចាបិ សុភាវិតោ អដ្ឋង្គិកោ អរិយមគ្គោបិ សម្មទេវ ភាវិតោ. រោគានមិវ សង្ខយេតិ យថា ពហូហិ រោគេហិ អភិភូតស្ស អាតុរស្ស រោគានំ សង្ខយេ បីតិសោមនស្សមេវ ហោតិ, ឯវំ ខន្ធរោគសង្ខយេ មរណេ មាទិសស្ស ភយំ នត្ថិ.

និរស្សាទា ភវា ទិដ្ឋាតិ តីហិ ទុក្ខតាហិ អភិភូតា, ឯកាទសហិ អគ្គីហិ អាទិត្តា, តយោ ភវា និរស្សាទា, អស្សាទរហិតា, មយា ទិដ្ឋា. វិសំ បិត្វាវ ឆឌ្ឌិតន្តិ បមាទវសេន វិសំ បិវិត្វា តាទិសេន បយោគេន ឆឌ្ឌិតំ វិយ មរណេ មេ ភយំ នត្ថីតិ អត្ថោ.

មុត្តោ អាឃាតនា យថាតិ យថា ចោរេហិ មារណត្ថំ អាឃាតនំ នីតោ កេនចិ ឧបាយេន តតោ មុត្តោ ហដ្ឋតុដ្ឋោ ហោតិ, ឯវំ សំសារបារំ, និព្ពានំ, គតត្តា បារគូ, ចតូហិបិ ឧបាទានេហិ អនុបាទានោ, បរិញ្ញាទីនំ សោឡសន្នំ កិច្ចានំ កតត្តា កតកិច្ចោ កាមាសវាទីហិ អនាសវោ, អាយុក្ខយា អាយុក្ខយហេតុ តុដ្ឋោ សោមនស្សិកោ ហោតិ.

ឧត្តមន្តិ សេដ្ឋំ. ធម្មតន្តិ, ធម្មសភាវំ. អរហត្តេ សិទ្ធេ សិជ្ឈនហេតុ ឥដ្ឋាទីសុ តាទិភាវំ. សព្ពលោកេតិ សព្ពលោកស្មិម្បិ, ទីឃាយុកសុខពហុលតាទិវសេន សំយុត្តេបិ លោកេ. អនត្ថិកោតិ, អនបេក្ខោ. អាទិត្តាវ ឃរា មុត្តោតិ យថា កោចិ បុរិសោ សមន្តតោ អាទិត្តតោ បជ្ជលិតតោ គេហតោ និស្សដោ, តតោ និស្សរណនិមិត្តំ ន សោចតិ, ឯវំ ខីណាសវោ មរណនិមិត្តំ ន សោចតិ.

យទត្ថិ សង្គតំ កិញ្ចីតិ យំកិញ្ចិ ឥមស្មិំ លោកេ អត្ថិ, វិជ្ជតិ, ឧបលព្ភតិ សង្គតំ, សត្តេហិ សង្ខារេហិ វា សមាគមោ, សមោធានំ. ‘‘សង្ខត’’ន្តិបិ បាឋោ, តស្ស យំកិញ្ចិ បច្ចយេហិ សមច្ច សម្ភុយ្យ កតំ, បដិច្ចសមុប្បន្នន្តិ អត្ថោ. ភវោ វា យត្ថ លព្ភតីតិ យស្មិំ សត្តនិកាយេ យោ ឧបបត្តិភវោ លព្ភតិ. សព្ពំ អនិស្សរំ ឯតន្តិ សព្ពមេតំ ឥស្សររហិតំ, ន ឯត្ថ កេនចិ ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ ឥស្សរិយំ វត្តេតុំ សក្កា. ឥតិ វុត្តំ មហេសិនាតិ ‘‘សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ ឯវំ វុត្តំ មហេសិនា សម្មាសម្ពុទ្ធេន. តស្មា ‘‘អនិស្សរំ ឯត’’ន្តិ បជានន្តោ មរណស្មិំ ន សោចតីតិ យោជនា.

ន គណ្ហាតិ ភវំ កិញ្ចីតិ យោ អរិយសាវកោ ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា’’តិអាទិនា (ធ. ប. ២៧៧) យថា ពុទ្ធេន ភគវតា ទេសិតំ, តថា តំ ភវត្តយំ វិបស្សនាបញ្ញាសហិតាយ មគ្គបញ្ញាយ បជានាតិ. សោ យថា កោចិ បុរិសោ សុខកាមោ ទិវសំ សន្តត្តំ អយោគុឡំ ហត្ថេន ន គណ្ហាតិ, ឯវំ កិញ្ចិ ខុទ្ទកំ វា មហន្តំ វា ភវំ ន គណ្ហាតិ, ន តត្ថ តណ្ហំ ករោតីតិ អត្ថោ.

ន មេ ហោតិ ‘‘អហោសិ’’ន្តិ ‘‘អតីតមទ្ធានំ អហំ ឦទិសោ អហោសិ’’ន្តិ អត្តទិដ្ឋិវសេន ន មេ ចិត្តប្បវត្តិ អត្ថិ ទិដ្ឋិយា សម្មទេវ ឧគ្ឃាដិតត្តា, ធម្មសភាវស្ស ច សុទិដ្ឋត្តា. ‘‘ភវិស្ស’’ន្តិ ន ហោតិ មេតិ តតោ ឯវ ‘‘អនាគតមទ្ធានំ អហំ ឯទិសោ កថំ នុ ខោ ភវិស្សំ ភវេយ្យ’’ន្តិ ឯវម្បិ មេ ន ហោតិ. សង្ខារា វិគមិស្សន្តីតិ ឯវំ បន ហោតិ ‘‘យថាបច្ចយំ បវត្តមានា សង្ខារាវ, ន ឯត្ថ កោចិ អត្តា វា អត្តនិយំ វា, តេ ច ខោ វិគមិស្សន្តិ, វិនស្សិស្សន្តិ, ខណេ ខណេ ភិជ្ជិស្សន្តី’’តិ. តត្ថ កា បរិទេវនាតិ ឯវំ បស្សន្តស្ស មាទិសស្ស តត្ថ សង្ខារគតេ កា នាម បរិទេវនា.

សុទ្ធន្តិ កេវលំ, អត្តសារេន អសម្មិស្សំ. ធម្មសមុប្បាទន្តិ បច្ចយបច្ចយុប្បន្នធម្មសមុប្បត្តិំ អវិជ្ជាទិបច្ចយេហិ សង្ខារាទិធម្មមត្តប្បវត្តិំ. សង្ខារសន្តតិន្តិ កិលេសកម្មវិបាកប្បភេទសង្ខារបពន្ធំ. បស្សន្តស្ស យថាភូតន្តិ សហ វិបស្សនាយ មគ្គបញ្ញាយ យាថាវតោ ជានន្តស្ស.

តិណកដ្ឋសមំ លោកន្តិ យថា អរញ្ញេ អបរិគ្គហេ តិណកដ្ឋេ កេនចិ គយ្ហមានេ អបរស្ស ‘‘មយ្ហំ សន្តកំ អយំ គណ្ហតី’’តិ ន ហោតិ, ឯវំ សោ អសាមិកតាយ តិណកដ្ឋសមំ សង្ខារលោកំ យទា បញ្ញាយ បស្សតិ, សោ តត្ថ មមត្តំ អសំវិន្ទំ អសំវិន្ទន្តោ អលភន្តោ អករោន្តោ. នត្ថិ មេតិ ‘‘អហុ វត សោហំ, តំ មេ នត្ថី’’តិ ន សោចតិ.

ឧក្កណ្ឋាមិ សរីរេនាតិ អសារកេន អភិនុទេន ទុក្ខេន អកតញ្ញុនា អសុចិទុគ្គន្ធជេគុច្ឆបដិក្កូលសភាវេន ឥមិនា កាយេន ឧក្កណ្ឋាមិ ឥមំ កាយំ និព្ពិន្ទន្តោ ឯវំ តិដ្ឋាមិ. ភវេនម្ហិ អនត្ថិកោតិ សព្ពេនបិ ភវេន អនត្ថិកោ អម្ហិ, ន កិញ្ចិ ភវំ បត្ថេមិ. សោយំ ភិជ្ជិស្សតិ កាយោតិ អយំ មម កាយោ ឥទានិ តុម្ហាកំ បយោគេន អញ្ញថា វា អញ្ញត្ថ ភិជ្ជិស្សតិ. អញ្ញោ ច ន ភវិស្សតីតិ អញ្ញោ កាយោ មយ្ហំ អាយតិំ ន ភវិស្សតិ, បុនព្ភវាភាវតោ.

យំ វោ កិច្ចំ សរីរេនាតិ យំ តុម្ហាកំ ឥមិនា សរីរេន បយោជនំ, តំ ករោថ យទិច្ឆថ, ឥច្ឆថ ចេ. ន មេ តប្បច្ចយាតិ, តំ និមិត្តំ ឥមស្ស សរីរស្ស តុម្ហេហិ យថិច្ឆិតកិច្ចស្ស ករណហេតុ. តត្ថាតិ តេសុ ករោន្តេសុ ច អករោន្តេសុ ច. ទោសោ បេមញ្ច ហេហិតីតិ យថាក្កមំ បដិឃោ អនុនយោ ន ភវិស្សតិ, អត្តនោ ភវេ អបេក្ខាយ សព្ពសោ បហីនត្តាតិ អធិប្បាយោ. អញ្ញបច្ចយា អញ្ញត្ថ ច បដិឃានុនយេសុ អសន្តេសុបិ តប្បច្ចយា, ‘‘តត្ថា’’តិ វចនំ យថាធិគតវសេន វុត្តំ.

តស្សាតិ អធិមុត្តត្ថេរស្ស. តំ វចនន្តិ ‘‘នត្ថិ ចេតសិកំ ទុក្ខ’’ន្តិអាទិកំ មរណេ ភយាភាវាទិទីបកំ, តតោ ឯវ អព្ភុតំ លោមហំសនំ វចនំ សុត្វា. មាណវាតិ ចោរា. ចោរា ហិ ‘‘មាណវា’’តិ វុច្ចន្តិ ‘‘មាណវេហិ សហ គច្ឆន្តិ កតកម្មេហិ អកតកម្មេហិបី’’តិអាទីសុ (ម. និ. ២.១៤៩) វិយ.

កិំ ភទន្តេ ករិត្វានាតិ, ភន្តេ, កិំ នាម តបោកម្មំ កត្វា. កោ វា តវ អាចរិយោ កស្ស សាសនំ, ឱវាទំ និស្សាយ អយំ អសោកតា មរណកាលេ សោកាភាវោ លព្ភតីតិ ឯតំ អត្ថំ អព្រវុំ, បុច្ឆាវសេន កថេសុំ, ភាសិំសុ.

តំ សុត្វា ថេរោ តេសំ បដិវចនំ ទេន្តោ ‘‘សព្ពញ្ញូ’’តិអាទិមាហ. តត្ថ សព្ពញ្ញូតិ បរោបទេសេន វិនា សព្ពបការេន សព្ពធម្មាវពោធនសមត្ថស្ស អាកង្ខាបដិពទ្ធវុត្តិនោ អនាវរណញាណស្ស អធិគមេន អតីតាទិភេទំ សព្ពំ ជានាតីតិ, សព្ពញ្ញូ. តេនេវ សមន្តចក្ខុនា សព្ពស្ស ទស្សនតោ សព្ពទស្សាវី. យម្ហិ អនាវរណញាណំ, តទេវ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ, នត្ថេវ អសាធារណញាណបាឡិយា វិរោធោ វិសយុប្បត្តិមុខេន អញ្ញេហិ អសាធារណភាវទស្សនត្ថំ ឯកស្សេវ ញាណស្ស ទ្វិធា វុត្តត្តា. យំ បនេត្ថ វត្តព្ពំ, តំ ឥតិវុត្តកវណ្ណនាយំ (ឥតិវុ. អដ្ឋ. ៣៨) វិត្ថារតោ វុត្តមេវាតិ តត្ថ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. បញ្ចន្នម្បិ មារានំ វិជយតោ ជិនោ, ហីនាទិវិភាគភិន្នេ សព្ពស្មិំ សត្តនិកាយេ អធិមុត្តវុត្តិតាយ មហតិយា ករុណាយ សមន្នាគតត្តា មហាការុណិកោ, ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ យថារហំ វេនេយ្យានំ អនុសាសនតោ សត្ថា, តតោ ឯវ សព្ពលោកស្ស កិលេសរោគតិកិច្ឆនតោ សព្ពលោកតិកិច្ឆកោ, សម្មាសម្ពុទ្ធោ អាចរិយោ មមាតិ យោជនា. ខយគាមីតិ និព្ពានគាមី.

ឯវំ ថេរេន សត្ថុ សាសនស្ស ច គុណេ បកាសិតេ បដិលទ្ធសទ្ធា ឯកច្ចេ ចោរា បព្ពជិំសុ, ឯកច្ចេ ឧបាសកត្តំ បវេទេសុំ. តមត្ថំ ទីបេន្តោ ធម្មសង្គាហកា ‘‘សុត្វាន ចោរា’’តិអាទិនា ទ្វេ គាថា អភាសិំសុ. តត្ថ ឥសិនោតិ អធិសីលសិក្ខាទីនំ ឯសនដ្ឋេន ឥសិនោ, អធិមុត្តត្ថេរស្ស. និក្ខិប្បាតិ បហាយ. សត្ថានិ ច អាវុធានិ ចាតិ អសិអាទិសត្ថានិ ចេវ ធនុកលាបាទិអាវុធានិ ច. តម្ហា ច កម្មាតិ តតោ ចោរកម្មតោ.

តេ បព្ពជិត្វា សុគតស្ស សាសនេតិ តេ ចោរា សោភនគមនតាទីហិ សុគតស្ស ភគវតោ សាសនេ បព្ពជ្ជំ ឧបគន្ត្វា. ភាវនាវិសេសាធិគតាយ ឱទគ្យលក្ខណាយ បីតិយា សមន្នាគមេន ឧទគ្គចិត្តា. សុមនាតិ សោមនស្សប្បត្តា. កតិន្ទ្រិយាតិ ភាវិតិន្ទ្រិយា. ផុសិំសូតិ អគ្គមគ្គាធិគមេន អសង្ខតំ និព្ពានំ អធិគច្ឆិំសុ. អធិមុត្តោ កិរ ចោរេ និព្ពិសេវនេ កត្វា, តេ តត្ថេវ ឋបេត្វា, មាតុ សន្តិកំ គន្ត្វា, មាតរំ អាបុច្ឆិត្វា, បច្ចាគន្ត្វា តេហិ សទ្ធិំ ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា, បព្ពាជេត្វា ឧបសម្បទំ អកាសិ. អថ តេសំ កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិ, តេ នចិរស្សេវ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសុ. តេន វុត្តំ ‘‘បព្ពជិត្វា…បេ… អសង្ខត’’ន្តិ.

អធិមុត្តត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.