៦. សមិទ្ធិត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សទ្ធាយាហំ បព្ពជិតោតិ អាយស្មតោ សមិទ្ធិត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កត្តាធិការោ តត្ថ តត្ថ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ សិទ្ធត្ថំ ភគវន្តំ បស្សិត្វា បសន្នមានសោ សវណ្ដានិ បុប្ផានិ កណ្ណិកពទ្ធានិ គហេត្វា បូជេសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ បុញ្ញានិ កត្វា សុគតីសុយេវ បរិវត្តេន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ រាជគហេ កុលគេហេ និព្ពត្តិ. តស្ស ជាតកាលតោ បដ្ឋាយ តំ កុលំ ធនធញ្ញាទីហិ វឌ្ឍិ, អត្តភាវោ ចស្ស អភិរូបោ ទស្សនីយោ គុណវា ឥតិ វិភវសមិទ្ធិយា ច គុណសមិទ្ធិយា ច សមិទ្ធីត្វេវ បញ្ញាយិត្ថ. សោ ពិម្ពិសារសមាគមេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា ភាវនាយ យុត្តប្បយុត្តោ វិហរន្តោ ភគវតិ តបោទារាមេ វិហរន្តេ ឯកទិវសំ ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘លាភា វត មេ សត្ថា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ, ស្វាក្ខាតេ ចាហំ ធម្មវិនយេ បព្ពជិតោ, សព្រហ្មចារី ច មេ សីលវន្តោ កល្យាណធម្មា’’តិ. តស្សេវំ ចិន្តេន្តស្ស ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ ឧទបាទិ. តំ អសហន្តោ មារោ បាបិមា ថេរស្ស អវិទូរេ មហន្តំ ភេរវសទ្ទមកាសិ, បថវិយា ឧន្ទ្រិយនកាលោ វិយ អហោសិ. ថេរោ ភគវតោ តមត្ថំ អារោចេសិ. ភគវា ‘‘មារោ តុយ្ហំ វិចក្ខុកម្មាយ ចេតេតិ, គច្ឆ, ភិក្ខុ តត្ថ អចិន្តេត្វា វិហរាហី’’តិ អាហ. ថេរោ តត្ថ គន្ត្វា វិហរន្តោ នចិរស្សេវ វិបស្សនំ ឧស្សុក្កាបេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.២១.៣០-៣៤) –

‘‘កណិការំវ ជោតន្តំ, និសិន្នំ បព្ពតន្តរេ;

ឱភាសេន្តំ ទិសា សព្ពា, សិទ្ធត្ថំ នរសារថិំ.

‘‘ធនុំ អទ្វេជ្ឈំ កត្វាន, ឧសុំ សន្នយ្ហហំ តទា;

បុប្ផំ សវណ្ដំ ឆេត្វាន, ពុទ្ធស្ស អភិរោបយិំ.

‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផមភិរោបយិំ;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ.

‘‘ឯកបញ្ញាសិតោ កប្បេ, ឯកោ អាសិំ ជុតិន្ធរោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា តត្ថេវ វិហរន្តស្ស ថេរស្ស ខីណាសវភាវំ អជានន្តោ បុរិមនយេនេវ មារោ មហន្តំ ភេរវសទ្ទំ អកាសិ. តំ សុត្វា ថេរោ អភីតោ អច្ឆម្ភី ‘‘តាទិសានំ មារានំ សតម្បិ សហស្សម្បិ មយ្ហំ លោមម្បិ ន កម្បេតី’’តិ អញ្ញំ ព្យាករោន្តោ ‘‘សទ្ធាយាហំ បព្ពជិតោ’’តិ គាថំ អភាសិ.

៤៦. តត្ថ សទ្ធាយាតិ ធម្មច្ឆន្ទសមុដ្ឋានាយ កម្មផលសទ្ធាយ ចេវ រតនត្តយសទ្ធាយ ច. អហន្តិ អត្តានំ និទ្ទិសតិ. បព្ពជិតោតិ ឧបគតោ. អគារស្មាតិ គេហតោ ឃរាវាសតោ វា. អនគារិយន្តិ បព្ពជ្ជំ, សា ហិ យំកិញ្ចិ កសិវាណិជ្ជាទិកម្មំ ‘អគារស្ស ហិត’ន្តិ អគារិយំ នាម, តទភាវតោ ‘‘អនគារិយា’’តិ វុច្ចតិ. សតិ បញ្ញា ច មេ វុឌ្ឍាតិ សរណលក្ខណា សតិ, បជាននលក្ខណា បញ្ញាតិ ឥមេ ធម្មា វិបស្សនាក្ខណតោ បដ្ឋាយ មគ្គបដិបាដិយា យាវ អរហត្តា មេ វុឌ្ឍា វឌ្ឍិតា, ន ទានិ វឌ្ឍេតព្ពា អត្ថិ សតិបញ្ញា វេបុល្លប្បត្តាតិ ទស្សេតិ. ចិត្តញ្ច សុសមាហិតន្តិ អដ្ឋសមាបត្តិវសេន ចេវ លោកុត្តរសមាធិវសេន ច ចិត្តំ មេ សុដ្ឋុ សមាហិតំ, ន ទានិ តស្ស សមាធាតព្ពំ អត្ថិ, សមាធិ វេបុល្លប្បត្តោតិ ទស្សេតិ. តស្មា កាមំ ករស្សុ រូបានីតិ បាបិម មំ ឧទ្ទិស្ស យានិ កានិចិ វិប្បការានិ យថារុចិំ ករោហិ, តេហិ បន នេវ មំ ព្យាធយិស្សសិ មម សរីរកម្បនមត្តម្បិ កាតុំ ន សក្ខិស្សសិ, កុតោ ចិត្តញ្ញថត្តំ? តស្មា តវ កិរិយា អប្បដិច្ឆិតបហេនកំ វិយ ន កិញ្ចិ អត្ថំ សោធេតិ, កេវលំ តវ ចិត្តវិឃាតមត្តផលាតិ ថេរោ មារំ តជ្ជេសិ. តំ សុត្វា មារោ ‘‘ជានាតិ មំ សមណោ’’តិ តត្ថេវន្តរធាយិ.

សមិទ្ធិត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.