៧. ធម្មសវត្ថេរគាថាវណ្ណនា

បព្ពជិំ តុលយិត្វានាតិ អាយស្មតោ ធម្មសវត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ សុវច្ឆោ នាម ព្រាហ្មណោ ហុត្វា តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ ឃរាវាសេ ទោសំ ទិស្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា អរញ្ញាយតនេ បព្ពតន្តរេ អស្សមំ ការេត្វា ពហូហិ តាបសេហិ សទ្ធិំ វសិ. អថស្ស កុសលពីជំ រោបេតុកាមោ បទុមុត្តរោ ភគវា អស្សមសមីបេ អាកាសេ ឋត្វា ឥទ្ធិបាដិហារិយំ ទស្សេសិ. សោ តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បូជេតុកាមោ នាគបុប្ផានិ ឱចិនាបេសិ. សត្ថា, ‘‘អលំ ឥមស្ស តាបសស្ស ឯត្តកំ កុសលពីជ’’ន្តិ បក្កាមិ. សោ បុប្ផានិ គហេត្វា សត្ថុ គមនមគ្គំ ឱកិរិត្វា ចិត្តំ បសាទេន្តោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា អបរាបរំ សុគតីសុយេវ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ មគធរដ្ឋេ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិត្វា ធម្មសវោតិ លទ្ធនាមោ វិញ្ញុតំ បត្តោ ហេតុសម្បត្តិយា ចោទិយមានោ ឃរាវាសេ អាទីនវំ បព្ពជ្ជាយ អានិសំសញ្ច ទិស្វា ទក្ខិណាគិរិស្មិំ វិហរន្តំ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនាយ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៦.៣៩-៤៥) –

‘‘សុវច្ឆោ នាម នាមេន, ព្រាហ្មណោ មន្តបារគូ;

បុរក្ខតោ សសិស្សេហិ, វសតេ បព្ពតន្តរេ.

‘‘បទុមុត្តរោ នាម ជិនោ, អាហុតីនំ បដិគ្គហោ;

មមុទ្ធរិតុកាមោ សោ, អាគច្ឆិ មម សន្តិកំ.

‘‘វេហាសម្ហិ ចង្កមតិ, ធូបាយតិ ជលតេ តថា;

ហាសំ មមំ វិទិត្វាន, បក្កាមិ បាចិនាមុខោ.

‘‘តញ្ច អច្ឆរិយំ ទិស្វា, អព្ភុតំ លោមហំសនំ;

នាគបុប្ផំ គហេត្វាន, គតមគ្គម្ហិ ឱកិរិំ.

‘‘សតសហស្សិតោ កប្បេ, យំ បុប្ផំ ឱកិរិំ អហំ;

តេន ចិត្តប្បសាទេន, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជហំ.

‘‘ឯកតិំសេ កប្បសតេ, រាជា អាសិ មហារហោ;

សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ បដិបត្តិំ បច្ចវេក្ខិត្វា សោមនស្សប្បត្តោ ឧទានវសេន –

១០៧. ‘‘បព្ពជិំ តុលយិត្វាន, អគារស្មានគារិយំ;

តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ បព្ពជិំ តុលយិត្វានាតិ ‘‘សម្ពាធោ ឃរាវាសោ រជាបថោ’’តិអាទិនា (ទី. និ. ១.១៩១; ម. និ. ២.១០; សំ. និ. ២.១៥៤) ឃរាវាសេ, ‘‘អប្បស្សាទា កាមា ពហុទុក្ខា ពហុបាយាសា’’តិអាទិនា (បាចិ. ៤១៧; ម. និ. ១.១៧៧) កាមេសុ អាទីនវំ តប្បដិបក្ខតោ នេក្ខម្មេ ច អានិសំសំ តុលភូតាយ បញ្ញាយ វិចារេត្វា វីមំសិត្វាតិ អត្ថោ. សេសំ ហេដ្ឋា វុត្តនយមេវ. ឥទមេវ ច ថេរស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសីតិ.

ធម្មសវត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.