៩. ឧត្តិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា

សទ្ទំ សុត្វា សតិ មុដ្ឋាតិ អាយស្មតោ ឧត្តិយត្ថេរស្ស គាថា. កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ វិវដ្ដូបនិស្សយំ បុញ្ញំ ឧបចិនន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ សត្ថារំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ គោនកាទិអត្ថតំ សឧត្តរច្ឆទំ ពុទ្ធារហំ បល្លង្កំ គន្ធកុដិយំ បញ្ញាបេត្វា អទាសិ. សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ កបិលវត្ថុស្មិំ សក្យរាជកុលេ និព្ពត្តិ, តស្ស ឧត្តិយោតិ នាមំ អហោសិ. សោ វយប្បត្តោ សត្ថុ ញាតិសមាគមេ ពុទ្ធានុភាវំ ទិស្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា សមណធម្មំ ករោន្តោ ឯកទិវសំ នាមំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋោ អន្តរាមគ្គេ មាតុគាមស្ស គីតសទ្ទំ សុត្វា អយោនិសោមនសិការវសេន តត្ថ ឆន្ទរាគេ ឧប្បន្នេ បដិសង្ខានពលេន តំ វិក្ខម្ភេត្វា វិហារំ បវិសិត្វា សញ្ជាតសំវេគោ ទិវាដ្ឋានេ និសីទិត្វា តាវទេវ វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៥.៤៨-៥២) –

‘‘សុមេធស្ស ភគវតោ, លោកជេដ្ឋស្ស តាទិនោ;

បល្លង្កោ ហិ មយា ទិន្នោ, សឧត្តរសបច្ឆទោ.

‘‘សត្តរតនសម្បន្នោ, បល្លង្កោ អាសិ សោ តទា;

មម សង្កប្បមញ្ញាយ, និព្ពត្តតិ សទា មម.

‘‘តិំសកប្បសហស្សម្ហិ, បល្លង្កមទទិំ តទា;

ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, បល្លង្កស្ស ឥទំ ផលំ.

‘‘វីសកប្បសហស្សម្ហិ, សុវណ្ណាភា តយោ ជនា;

សត្តរតនសម្បន្នា, ចក្កវត្តី មហព្ពលា.

‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ.

អរហត្តំ បន បត្វា អត្តនោ កិលេសុប្បត្តិនិទស្សនេន ‘‘កិលេសេ អជិគុច្ឆន្តស្ស នត្ថិ វដ្ដទុក្ខតោ សីសុក្ខិបនំ, អហំ បន តេ ជិគុច្ឆិមេវា’’តិ ទស្សេន្តោ –

៩៩. ‘‘សទ្ទំ សុត្វា សតិ មុដ្ឋា, បិយំ និមិត្តំ មនសិករោតោ;

សារត្តចិត្តោ វេទេតិ, តញ្ច អជ្ឈោស តិដ្ឋតិ;

តស្ស វឌ្ឍន្តិ អាសវា, សំសារ ឧបគាមិនោ’’តិ. – គាថំ អភាសិ;

តត្ថ សទ្ទន្តិ រជ្ជនីយំ សទ្ទារម្មណំ, សំសារឧបគាមិនោតិ –

‘‘ខន្ធានញ្ច បដិបាដិ, ធាតុអាយតនាន ច;

អព្ពោច្ឆិន្នំ វត្តមានា, សំសារោតិ បវុច្ចតី’’តិ. –

ឯវំ វុត្តសំសារវដ្ដការណំ ហុត្វា ឧបគមេន្តីតិ សំសារឧបគាមិនោ, ‘‘សំសារូបគាមិនោ’’តិ វា បាឋោ. សេសំ អនន្តរគាថាយ វុត្តនយមេវ.

ឧត្តិយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.