៥. ឧច្ឆុបេតវត្ថុវណ្ណនា

ឥទំ មម ឧច្ឆុវនំ មហន្តន្តិ ឥទំ ឧច្ឆុបេតវត្ថុ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវតិ វេឡុវនេ វិហរន្តេ អញ្ញតរោ បុរិសោ ឧច្ឆុកលាបំ ខន្ធេ កត្វា ឯកំ ឧច្ឆុំ ខាទន្តោ គច្ឆតិ. អថ អញ្ញតរោ ឧបាសកោ សីលវា កល្យាណធម្មោ ពាលទារកេន សទ្ធិំ តស្ស បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គច្ឆតិ. ទារកោ ឧច្ឆុំ បស្សិត្វា ‘‘ទេហី’’តិ បរោទតិ. ឧបាសកោ ទារកំ បរោទន្តំ ទិស្វា តំ បុរិសំ សង្គណ្ហន្តោ តេន សទ្ធិំ សល្លាបមកាសិ. សោ បន បុរិសោ តេន សទ្ធិំ ន កិញ្ចិ អាលបិ, ទារកស្ស ឧច្ឆុខណ្ឌម្បិ នាទាសិ. ឧបាសកោ តំ ទារកំ ទស្សេត្វា ‘‘អយំ ទារកោ អតិវិយ រោទតិ, ឥមស្ស ឯកំ ឧច្ឆុខណ្ឌំ ទេហី’’តិ អាហ. តំ សុត្វា សោ បុរិសោ អសហន្តោ បដិហតចិត្តំ ឧបដ្ឋបេត្វា អនាទរវសេន ឯកំ ឧច្ឆុលដ្ឋិំ បិដ្ឋិតោ ខិបិ.

សោ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា ចិរំ បរិភាវិតស្ស លោភស្ស វសេន បេតេសុ និព្ពត្តិ, តស្ស ផលំ នាម សកកម្មសរិក្ខកំ ហោតីតិ អដ្ឋករីសមត្តំ ឋានំ អវត្ថរន្តំ អញ្ជនវណ្ណំ មុសលទណ្ឌបរិមាណេហិ ឧច្ឆូហិ ឃនសញ្ឆន្នំ មហន្តំ ឧច្ឆុវនំ និព្ពត្តិ. តស្មិំ ខាទិតុកាមតាយ ‘‘ឧច្ឆុំ គហេស្សាមី’’តិ ឧបគតមត្តេ តំ ឧច្ឆូ អភិហនន្តិ, សោ តេន បុច្ឆិតោ បតតិ.

អថេកទិវសំ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ រាជគហំ បិណ្ឌាយ គច្ឆន្តោ អន្តរាមគ្គេ តំ បេតំ អទ្ទស. សោ ថេរំ ទិស្វា អត្តនា កតកម្មំ បុច្ឆិ –

៧៣៧. ‘‘ឥទំ មម ឧច្ឆុវនំ មហន្តំ, និព្ពត្តតិ បុញ្ញផលំ អនប្បកំ;

តំ ទានិ មេ ន បរិភោគមេតិ, អាចិក្ខ ភន្តេ កិស្ស អយំ វិបាកោ.

៧៣៨. ‘‘ហញ្ញាមិ ខជ្ជាមិ ច វាយមាមិ, បរិសក្កាមិ បរិភុញ្ជិតុំ កិញ្ចិ;

ស្វាហំ ឆិន្នថាមោ កបណោ លាលបាមិ, កិស្ស កម្មស្ស អយំ វិបាកោ.

៧៣៩. ‘‘វិឃាតោ ចាហំ បរិបតាមិ ឆមាយំ,

បរិវត្តាមិ វារិចរោវ ឃម្មេ;

រុទតោ ច មេ អស្សុកា និគ្គលន្តិ,

អាចិក្ខ ភន្តេ កិស្ស អយំ វិបាកោ.

៧៤០. ‘‘ឆាតោ កិលន្តោ ច បិបាសិតោ ច, សន្តស្សិតោ សាតសុខំ ន វិន្ទេ;

បុច្ឆាមិ តំ ឯតមត្ថំ ភទន្តេ, កថំ នុ ឧច្ឆុបរិភោគំ លភេយ្យ’’ន្តិ.

៧៤១. ‘‘បុរេ តុវំ កម្មមកាសិ អត្តនា, មនុស្សភូតោ បុរិមាយ ជាតិយា;

អហញ្ច តំ ឯតមត្ថំ វទាមិ, សុត្វាន ត្វំ ឯតមត្ថំ វិជាន.

៧៤២. ‘‘ឧច្ឆុំ តុវំ ខាទមានោ បយាតោ, បុរិសោ ច តេ បិដ្ឋិតោ អន្វគច្ឆិ;

សោ ច តំ បច្ចាសន្តោ កថេសិ, តស្ស តុវំ ន កិញ្ចិ អាលបិត្ថ.

៧៤៣. ‘‘សោ ច តំ អភណន្តំ អយាចិ, ទេហយ្យ ឧច្ឆុន្តិ ច តំ អវោច;

តស្ស តុវំ បិដ្ឋិតោ ឧច្ឆុំ អទាសិ, តស្សេតំ កម្មស្ស អយំ វិបាកោ.

៧៤៤. ‘‘ឥង្ឃ ត្វំ គន្ត្វាន បិដ្ឋិតោ គណ្ហេយ្យាសិ, គហេត្វាន តំ ខាទស្សុ យាវទត្ថំ;

តេនេវ ត្វំ អត្តមនោ ភវិស្សសិ, ហដ្ឋោ ចុទគ្គោ ច បមោទិតោ ចាតិ.

៧៤៥. ‘‘គន្ត្វាន សោ បិដ្ឋិតោ អគ្គហេសិ, គហេត្វាន តំ ខាទិ យាវទត្ថំ;

តេនេវ សោ អត្តមនោ អហោសិ, ហដ្ឋោ ចុទគ្គោ ច បមោទិតោ ចា’’តិ. –

វចនបដិវចនគាថា បេតេន ថេរេន ច វុត្តា.

៧៣៧-៨. តត្ថ កិស្សាតិ កីទិសស្ស, កម្មស្សាតិ អធិប្បាយោ. ហញ្ញាមីតិ វិហញ្ញាមិ វិឃាតំ អាបជ្ជាមិ. វិហញ្ញាមីតិ វា វិពាធិយាមិ, វិសេសតោ បីឡិយាមីតិ អត្ថោ. ខជ្ជាមីតិ ខាទិយាមិ, អសិបត្តសទិសេហិ និសិតេហិ ខាទន្តេហិ វិយ ឧច្ឆុបត្តេហិ កន្តិយាមីតិ អត្ថោ. វាយមាមីតិ ឧច្ឆុំ ខាទិតុំ វាយាមំ ករោមិ. បរិសក្កាមីតិ បយោគំ ករោមិ. បរិភុញ្ជិតុន្តិ ឧច្ឆុរសំ បរិភុញ្ជិតុំ, ឧច្ឆុំ ខាទិតុន្តិ អត្ថោ. ឆិន្នថាមោតិ ឆិន្នសហោ ឧបច្ឆិន្នថាមោ, បរិក្ខីណពលោតិ អត្ថោ. កបណោតិ ទីនោ. លាលបាមីតិ ទុក្ខេន អដ្ដិតោ អតិវិយ វិលបាមិ.

៧៣៩. វិឃាតោតិ វិឃាតវា, វិហតពលោ វា. បរិបតាមិ ឆមាយន្តិ ឋាតុំ អសក្កោន្តោ ភូមិយំ បបតាមិ. បរិវត្តាមីតិ បរិព្ភមាមិ. វារិចរោវាតិ មច្ឆោ វិយ. ឃម្មេតិ ឃម្មសន្តត្តេ ថលេ.

៧៤០-៤. សន្តស្សិតោតិ ឱដ្ឋកណ្ឋតាលូនំ សោសប្បត្តិយា សុដ្ឋុ តសិតោ. សាតសុខន្តិ សាតភូតំ សុខំ. ន វិន្ទេតិ ន លភាមិ. តន្តិ តុវំ. វិជានាតិ វិជានាហិ. បយាតោតិ គន្តុំ អារទ្ធោ. អន្វគច្ឆីតិ អនុពន្ធិ. បច្ចាសន្តោតិ បច្ចាសីសមានោ. តស្សេតំ កម្មស្សាតិ ឯត្ថ ឯតន្តិ និបាតមត្តំ, តស្ស កម្មស្សាតិ អត្ថោ. បិដ្ឋិតោ គណ្ហេយ្យាសីតិ អត្តនោ បិដ្ឋិបស្សេនេវ ឧច្ឆុំ គណ្ហេយ្យាសិ. បមោទិតោតិ បមុទិតោ.

៧៤៥. គហេត្វាន តំ ខាទិ យាវទត្ថន្តិ ថេរេន អាណត្តិនិយាមេន ឧច្ឆុំ គហេត្វា យថារុចិ ខាទិត្វា មហន្តំ ឧច្ឆុកលាបំ គហេត្វា ថេរស្ស ឧបនេសិ, ថេរោ តំ អនុគ្គណ្ហន្តោ តេនេវ តំ ឧច្ឆុកលាបំ គាហាបេត្វា វេឡុវនំ គន្ត្វា ភគវតោ អទាសិ, ភគវា ភិក្ខុសង្ឃេន សទ្ធិំ តំ បរិភុញ្ជិត្វា អនុមោទនំ អកាសិ, បេតោ បសន្នចិត្តោ វន្ទិត្វា គតោ, តតោ បដ្ឋាយ យថាសុខំ ឧច្ឆុំ បរិភុញ្ជិ.

សោ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា តាវតិំសេសុ ឧប្បជ្ជិ. សា បនេសា បេតស្ស បវត្តិ មនុស្សលោកេ បាកដា អហោសិ. អថ មនុស្សា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា តំ បវត្តិំ បុច្ឆិំសុ. សត្ថា តេសំ តមត្ថំ វិត្ថារតោ កថេត្វា ធម្មំ ទេសេសិ, តំ សុត្វា មនុស្សា មច្ឆេរមលតោ បដិវិរតា អហេសុន្តិ.

ឧច្ឆុបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.