១៥. សេដ្ឋិបុត្តបេតវត្ថុវណ្ណនា

សដ្ឋិវស្សសហស្សានីតិ ឥទំ សេដ្ឋិបុត្តបេតវត្ថុ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? ភគវា សាវត្ថិយំ វិហរតិ ជេតវនេ. តេន ខោ បន សមយេន រាជា បសេនទិ កោសលោ អលង្កតប្បដិយត្តោ ហត្ថិក្ខន្ធវរគតោ មហតិយា រាជិទ្ធិយា មហន្តេន រាជានុភាវេន នគរំ អនុសញ្ចរន្តោ អញ្ញតរស្មិំ គេហេ ឧបរិបាសាទេ វាតបានំ វិវរិត្វា តំ រាជវិភូតិំ ឱលោកេន្តិំ រូបសម្បត្តិយា ទេវច្ឆរាបដិភាគំ ឯកំ ឥត្ថិំ ទិស្វា អទិដ្ឋបុព្ពេ អារម្មណេ សហសា សមុប្បន្នេន កិលេសសមុទាចារេន បរិយុដ្ឋិតចិត្តោ សតិបិ កុលរូបាចារាទិគុណវិសេសសម្បន្នេ អន្តេបុរជនេ សភាវលហុកស្ស បន ទុទ្ទមស្ស ចិត្តស្ស វសេន តស្សំ ឥត្ថិយំ បដិពទ្ធមានសោ ហុត្វា បច្ឆាសនេ និសិន្នស្ស បុរិសស្ស ‘‘ឥមំ បាសាទំ ឥមញ្ច ឥត្ថិំ ឧបធារេហី’’តិ សញ្ញំ ទត្វា រាជគេហំ បវិដ្ឋោ. អញ្ញំ សព្ពំ អម្ពសក្ករបេតវត្ថុម្ហិ អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

អយំ បន វិសេសោ – ឥធ បុរិសោ សូរិយេ អនត្ថង្គតេយេវ អាគន្ត្វា នគរទ្វារេ ថកិតេ អត្តនា អានីតំ អរុណវណ្ណមត្តិកំ ឧប្បលានិ ច នគរទ្វារកវាដេ លគ្គេត្វា និបជ្ជិតុំ ជេតវនំ អគមាសិ. រាជា បន សិរិសយនេ វាសូបគតោ មជ្ឈិមយាមេ ស-ឥតិ ន-ឥតិ ទុ-ឥតិ សោ-ឥតិ ច ឥមានិ ចត្តារិ អក្ខរានិ មហតា កណ្ឋេន ឧច្ចារិតានិ វិយ វិស្សរវសេន អស្សោសិ. តានិ កិរ អតីតេ កាលេ សាវត្ថិវាសីហិ ចតូហិ សេដ្ឋិបុត្តេហិ ភោគមទមត្តេហិ យោព្ពនកាលេ បារទារិកកម្មវសេន ពហុំ អបុញ្ញំ បសវេត្វា អបរភាគេ កាលំ កត្វា តស្សេវ នគរស្ស សមីបេ លោហកុម្ភិយំ និព្ពត្តិត្វា បច្ចមានេហិ លោហកុម្ភិយា មុខវដ្ដិំ បត្វា ឯកេកំ គាថំ វត្ថុកាមេហិ ឧច្ចារិតានំ តាសំ គាថានំ អាទិអក្ខរានិ, តេ បឋមក្ខរមេវ វត្វា វេទនាប្បត្តា ហុត្វា លោហកុម្ភិំ ឱតរិំសុ.

រាជា បន តំ សទ្ទំ សុត្វា ភីតតសិតោ សំវិគ្គោ លោមហដ្ឋជាតោ តំ រត្តាវសេសំ ទុក្ខេន វីតិនាមេត្វា វិភាតាយ រត្តិយា បុរោហិតំ បក្កោសាបេត្វា តំ បវត្តិំ កថេសិ. បុរោហិតោ រាជានំ ភីតតសិតំ ញត្វា លាភគិទ្ធោ ‘‘ឧប្បន្នោ ខោ អយំ មយ្ហំ ព្រាហ្មណានញ្ច លាភុប្បាទនុបាយោ’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘មហារាជ, មហា វតាយំ ឧបទ្ទវោ ឧប្បន្នោ, សព្ពចតុក្កំ យញ្ញំ យជាហី’’តិ អាហ. រាជា តស្ស វចនំ សុត្វា អមច្ចេ អាណាបេសិ ‘‘សព្ពចតុក្កយញ្ញស្ស ឧបករណានិ សជ្ជេថា’’តិ. តំ សុត្វា មល្លិកា ទេវី រាជានំ ឯវមាហ – ‘‘កស្មា, មហារាជ, ព្រាហ្មណស្ស វចនំ សុត្វា អនេកបាណវធហិំសនកកិច្ចំ កាតុកាមោសិ, ននុ សព្ពត្ថ អប្បដិហតញាណចារោ ភគវា បុច្ឆិតព្ពោ? យថា ច តេ ភគវា ព្យាករិស្សតិ, តថា បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ. រាជា តស្សា វចនំ សុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា ‘‘ន, មហារាជ, តតោនិទានំ តុយ្ហំ កោចិ អន្តរាយោ’’តិ វត្វា អាទិតោ បដ្ឋាយ តេសំ លោហកុម្ភិនិរយេ និព្ពត្តសត្តានំ បវត្តិំ កថេត្វា តេហិ បច្ចេកំ ឧច្ចារេតុំ អារទ្ធគាថាយោ –

៨០២. ‘‘សដ្ឋិវស្សសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សព្ពសោ;

និរយេ បច្ចមានានំ, កទា អន្តោ ភវិស្សតិ.

៨០៣. ‘‘នត្ថិ អន្តោ កុតោ អន្តោ, ន អន្តោ បដិទិស្សតិ;

តថា ហិ បកតំ បាបំ, តុយ្ហំ មយ្ហញ្ច មារិសា.

៨០៤. ‘‘ទុជ្ជីវិតមជីវិម្ហ, យេ សន្តេ ន ទទម្ហសេ;

សន្តេសុ ទេយ្យធម្មេសុ, ទីបំ នាកម្ហ អត្តនោ.

៨០៥. ‘‘សោហំ នូន ឥតោ គន្ត្វា, យោនិំ លទ្ធាន មានុសិំ;

វទញ្ញូ សីលសម្បន្នោ, កាហាមិ កុសលំ ពហុ’’ន្តិ. –

បរិបុណ្ណំ កត្វា កថេសិ.

៨០២. តត្ថ សដ្ឋិវស្សសហស្សានីតិ វស្សានំ សដ្ឋិសហស្សានិ. តស្មិំ កិរ លោហកុម្ភិនិរយេ និព្ពត្តសត្តោ អធោ ឱគច្ឆន្តោ តិំសាយ វស្សសហស្សេហិ ហេដ្ឋិមតលំ បាបុណាតិ, តតោ ឧទ្ធំ ឧគ្គច្ឆន្តោបិ តិំសាយ ឯវ វស្សសហស្សេហិ មុខវដ្ដិបទេសំ បាបុណាតិ, តាយ សញ្ញាយ សោ ‘‘សដ្ឋិវស្សសហស្សានិ, បរិបុណ្ណានិ សព្ពសោ’’តិ គាថំ វត្តុកាមោ ស-ឥតិ វត្វា អធិមត្តវេទនាប្បត្តោ ហុត្វា អធោមុខោ បតិ. ភគវា បន តំ រញ្ញោ បរិបុណ្ណំ កត្វា កថេសិ. ឯស នយោ សេសគាថាសុបិ. តត្ថ កទា អន្តោ ភវិស្សតីតិ លោហកុម្ភិនិរយេ បច្ចមានានំ អម្ហាកំ កទា នុ ខោ ឥមស្ស ទុក្ខស្ស អន្តោ បរិយោសានំ ភវិស្សតិ.

៨០៣. តថា ហីតិ យថា តុយ្ហំ មយ្ហញ្ច ឥមស្ស ទុក្ខស្ស នត្ថិ អន្តោ, ន អន្តោ បដិទិស្សតិ, តថា តេន បការេន បាបកំ កម្មំ បកតំ តយា មយា ចាតិ វិភត្តិំ វិបរិណាមេត្វា វត្តព្ពំ.

៨០៤. ទុជ្ជីវិតន្តិ វិញ្ញូហិ គរហិតព្ពំ ជីវិតំ. យេ សន្តេតិ យេ មយំ សន្តេ វិជ្ជមានេ ទេយ្យធម្មេ. ន ទទម្ហសេតិ ន អទម្ហ. វុត្តមេវត្ថំ បាកដតរំ កាតុំ ‘‘សន្តេសុ ទេយ្យធម្មេសុ, ទីបំ នាកម្ហ អត្តនោ’’តិ វុត្តំ.

៨០៥. សោហន្តិ សោ អហំ. នូនាតិ បរិវិតក្កេ និបាតោ. ឥតោតិ ឥមស្មា លោហកុម្ភិនិរយា. គន្ត្វាតិ អបគន្ត្វា. យោនិំ លទ្ធាន មានុសិន្តិ មនុស្សយោនិំ មនុស្សត្តភាវំ លភិត្វា. វទញ្ញូតិ បរិច្ចាគសីលោ, យាចកានំ វា វចនញ្ញូ. សីលសម្បន្នោតិ សីលាចារសម្បន្នោ. កាហាមិ កុសលំ ពហុន្តិ បុព្ពេ វិយ បមាទំ អនាបជ្ជិត្វា ពហុំ បហូតំ កុសលំ បុញ្ញកម្មំ ករិស្សាមិ, ឧបចិនិស្សាមីតិ អត្ថោ.

សត្ថា ឥមា គាថាយោ វត្វា វិត្ថារេន ធម្មំ ទេសេសិ, ទេសនាបរិយោសានេ មត្តិការត្តុប្បលហារកោ បុរិសោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. រាជា សញ្ជាតសំវេគោ បរបរិគ្គហេ អភិជ្ឈំ បហាយ សទារសន្តុដ្ឋោ អហោសីតិ.

សេដ្ឋិបុត្តបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.