៥. កុមារបេតវត្ថុវណ្ណនា

អច្ឆេររូបំ សុគតស្ស ញាណន្តិ ឥទំ កុមារបេតវត្ថុ. តស្ស កា ឧប្បត្តិ? សាវត្ថិយំ កិរ ពហូ ឧបាសកា ធម្មគណា ហុត្វា នគរេ មហន្តំ មណ្ឌបំ ការេត្វា តំ នានាវណ្ណេហិ វត្ថេហិ អលង្ករិត្វា កាលស្សេវ សត្ថារំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច និមន្តេត្វា មហារហវរបច្ចត្ថរណត្ថតេសុ អាសនេសុ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និសីទាបេត្វា គន្ធបុប្ផាទីហិ បូជេត្វា មហាទានំ បវត្តេន្តិ. តំ ទិស្វា អញ្ញតរោ មច្ឆេរមលបរិយុដ្ឋិតចិត្តោ បុរិសោ តំ សក្ការំ អសហមានោ ឯវមាហ – ‘‘វរមេតំ សព្ពំ សង្ការកូដេ ឆឌ្ឌិតំ, ន ត្វេវ ឥមេសំ មុណ្ឌកានំ ទិន្ន’’ន្តិ. តំ សុត្វា ឧបាសកា សំវិគ្គមានសា ‘‘ភារិយំ វត ឥមិនា បុរិសេន បាបំ បសុតំ, យេន ឯវំ ពុទ្ធប្បមុខេ ភិក្ខុសង្ឃេ អបរទ្ធ’’ន្តិ តមត្ថំ តស្ស មាតុយា អារោចេត្វា ‘‘គច្ឆ, ត្វំ សសាវកសង្ឃំ ភគវន្តំ ខមាបេហី’’តិ អាហំសុ. សា ‘‘សាធូ’’តិ បដិស្សុណិត្វា បុត្តំ សន្តជ្ជេន្តី សញ្ញាបេត្វា ភគវន្តំ ភិក្ខុសង្ឃញ្ច ឧបសង្កមិត្វា បុត្តេន កតអច្ចយំ ទេសេន្តី ខមាបេត្វា ភគវតោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ច សត្តាហំ យាគុទានេន បូជំ អកាសិ. តស្សា បុត្តោ នចិរស្សេវ កាលំ កត្វា កិលិដ្ឋកម្មូបជីវិនិយា គណិកាយ កុច្ឆិយំ និព្ពត្តិ. សា ច នំ ជាតមត្តំយេវ ‘‘ទារកោ’’តិ ញត្វា សុសានេ ឆឌ្ឌាបេសិ. សោ តត្ថ អត្តនោ បុញ្ញពលេនេវ គហិតារក្ខោ កេនចិ អនុបទ្ទុតោ មាតុ-អង្កេ វិយ សុខំ សុបិ. ទេវតា តស្ស អារក្ខំ គណ្ហិំសូតិ ច វទន្តិ.

អថ ភគវា បច្ចូសសមយេ មហាករុណាសមាបត្តិតោ វុដ្ឋាយ ពុទ្ធចក្ខុនា លោកំ វោលោកេន្តោ តំ ទារកំ សិវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ ទិស្វា សូរិយុគ្គមនវេលាយ សិវថិកំ អគមាសិ. ‘‘សត្ថា ឥធាគតោ, ការណេនេត្ថ ភវិតព្ព’’ន្តិ មហាជនោ សន្និបតិ. ភគវា សន្និបតិតបរិសាយ ‘‘នាយំ ទារកោ ឱញ្ញាតព្ពោ, យទិបិ ឥទានិ សុសានេ ឆឌ្ឌិតោ អនាថោ ឋិតោ, អាយតិំ បន ទិដ្ឋេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយញ្ច ឧឡារសម្បត្តិំ បដិលភិស្សតី’’តិ វត្វា តេហិ មនុស្សេហិ ‘‘កិំ នុ ខោ, ភន្តេ, ឥមិនា បុរិមជាតិយំ កតំ កម្ម’’ន្តិ បុដ្ឋោ –

‘‘ពុទ្ធបមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស, បូជំ អកាសិ ជនតា ឧឡារំ;

តត្រស្ស ចិត្តស្សហុ អញ្ញថត្តំ, វាចំ អភាសិ ផរុសំ អសព្ភ’’ន្តិ. –

អាទិនា នយេន ទារកេន កតកម្មំ អាយតិំ បត្តព្ពំ សម្បត្តិញ្ច បកាសេត្វា សន្និបតិតាយ បរិសាយ អជ្ឈាសយានុរូបំ ធម្មំ កថេត្វា ឧបរិ សាមុក្កំសិកំ ធម្មទេសនំ អកាសិ. សច្ចបរិយោសានេ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ, តញ្ច ទារកំ អសីតិកោដិវិភវោ ឯកោ កុដុម្ពិកោ ភគវតោ សម្មុខាវ ‘‘មយ្ហំ បុត្តោ’’តិ អគ្គហេសិ. ភគវា ‘‘ឯត្តកេន អយំ ទារកោ រក្ខិតោ, មហាជនស្ស ច អនុគ្គហោ កតោ’’តិ វិហារំ អគមាសិ.

សោ អបរេន សមយេន តស្មិំ កុដុម្ពិកេ កាលកតេ តេន និយ្យាទិតំ ធនំ បដិបជ្ជិត្វា កុដុម្ពំ សណ្ឋបេន្តោ តស្មិំ នគរេយេវ មហាវិភវោ គហបតិ ហុត្វា ទានាទិនិរតោ អហោសិ. អថេកទិវសំ ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ – ‘‘អហោ នូន សត្ថា សត្តេសុ អនុកម្បកោ, សោបិ នាម ទារកោ តទា អនាថោ ឋិតោ ឯតរហិ មហតិំ សម្បត្តិំ បច្ចនុភវតិ, ឧឡារានិ ច បុញ្ញានិ ករោតី’’តិ. តំ សុត្វា សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, តស្ស ឯត្តកាវ សម្បត្តិ, អថ ខោ អាយុបរិយោសានេ តាវតិំសភវនេ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ បុត្តោ ហុត្វា និព្ពត្តិស្សតិ, មហតិំ ទិព្ពសម្បត្តិញ្ច បដិលភិស្សតី’’តិ ព្យាកាសិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ ច មហាជនោ ច ‘‘ឥទំ កិរ ការណំ ទិស្វា ទីឃទស្សី ភគវា ជាតមត្តស្សេវស្ស អាមកសុសានេ ឆឌ្ឌិតស្ស តត្ថ គន្ត្វា សង្គហំ អកាសី’’តិ សត្ថុ ញាណវិសេសំ ថោមេត្វា តស្មិំ អត្តភាវេ តស្ស បវត្តិំ កថេសុំ. តមត្ថំ ទីបេន្តា សង្គីតិការា –

៤៥៣. ‘‘អច្ឆេររូបំ សុគតស្ស ញាណំ, សត្ថា យថា បុគ្គលំ ព្យាកាសិ;

ឧស្សន្នបុញ្ញាបិ ភវន្តិ ហេកេ, បរិត្តបុញ្ញាបិ ភវន្តិ ហេកេ.

៤៥៤. ‘‘អយំ កុមារោ សីវថិកាយ ឆឌ្ឌិតោ, អង្គុដ្ឋស្នេហេន យាបេតិ រត្តិំ;

ន យក្ខភូតា ន សរីសបា វា, វិហេឋយេយ្យុំ កតបុញ្ញំ កុមារំ.

៤៥៥. ‘‘សុនខាបិមស្ស បលិហិំសុ បាទេ, ធង្កា សិង្គាលា បរិវត្តយន្តិ;

គព្ភាសយំ បក្ខិគណា ហរន្តិ, កាកា បន អក្ខិមលំ ហរន្តិ.

៤៥៦. ‘‘នយិមស្ស រក្ខំ វិទហិំសុ កេចិ, ន ឱសធំ សាសបធូបនំ វា;

នក្ខត្តយោគម្បិ ន អគ្គហេសុំ, ន សព្ពធញ្ញានិបិ អាកិរិំសុ.

៤៥៧. ‘‘ឯតាទិសំ ឧត្តមកិច្ឆបត្តំ, រត្តាភតំ សីវថិកាយ ឆឌ្ឌិតំ;

នោនីតបិណ្ឌំវ បវេធមានំ, សសំសយំ ជីវិតសាវសេសំ.

៤៥៨. ‘‘តមទ្ទសា ទេវមនុស្សបូជិតោ, ទិស្វា ច តំ ព្យាករិ ភូរិបញ្ញោ;

‘អយំ កុមារោ នគរស្សិមស្ស, អគ្គកុលិកោ ភវិស្សតិ ភោគតោ ច’.

៤៥៩. ‘‘កិស្ស វតំ កិំ បន ព្រហ្មចរិយំ, កិស្ស សុចិណ្ណស្ស អយំ វិបាកោ;

ឯតាទិសំ ព្យសនំ បាបុណិត្វា, តំ តាទិសំ បច្ចនុភោស្សតិទ្ធិ’’ន្តិ. –

ឆ គាថា អវោចុំ.

៤៥៣. តត្ថ អច្ឆេររូបន្តិ អច្ឆរិយសភាវំ. សុគតស្ស ញាណន្តិ អញ្ញេហិ អសាធារណំ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ញាណំ, អាសយានុសយញាណាទិសព្ពញ្ញុតញ្ញាណមេវ សន្ធាយ វុត្តំ. តយិទំ អញ្ញេសំ អវិសយភូតំ កថំ ញាណន្តិ អាហ ‘‘សត្ថា យថា បុគ្គលំ ព្យាកាសី’’តិ. តេន សត្ថុ ទេសនាយ ឯវ ញាណស្ស អច្ឆរិយភាវោ វិញ្ញាយតីតិ ទស្សេតិ.

ឥទានិ ព្យាករណំ ទស្សេន្តោ ‘‘ឧស្សន្នបុញ្ញាបិ ភវន្តិ ហេកេ, បរិត្តបុញ្ញាបិ ភវន្តិ ហេកេ’’តិ អាហ. តស្សត្ថោ – ឧស្សន្នកុសលធម្មាបិ ឥធេកច្ចេ បុគ្គលា លទ្ធបច្ចយស្ស អបុញ្ញស្ស វសេន ជាតិអាទិនា និហីនា ភវន្តិ, បរិត្តបុញ្ញាបិ អប្បតរបុញ្ញធម្មាបិ ឯកេ សត្តា ខេត្តសម្បត្តិអាទិនា តស្ស បុញ្ញស្ស មហាជុតិកតាយ ឧឡារា ភវន្តីតិ.

៤៥៤. សីវថិកាយាតិ សុសានេ. អង្គុដ្ឋស្នេហេនាតិ អង្គុដ្ឋតោ បវត្តស្នេហេន, ទេវតាយ អង្គុដ្ឋតោ បគ្ឃរិតខីរេនាតិ អត្ថោ. ន យក្ខភូតា ន សរីសបា វាតិ បិសាចភូតា វា យក្ខភូតា វា សរីសបា វា យេ កេចិ សរន្តា គច្ឆន្តា វា ន វិហេឋយេយ្យុំ ន ពាធេយ្យុំ.

៤៥៥. បលិហិំសុ បាទេតិ អត្តនោ ជិវ្ហាយ បាទេ លិហិសុំ. ធង្កាតិ កាកា. បរិវត្តយន្តីតិ ‘‘មា នំ កុមារំ កេចិ វិហេឋេយ្យុ’’ន្តិ រក្ខន្តា និរោគភាវជាននត្ថំ អបរាបរំ បរិវត្តន្តិ. គព្ភាសយន្តិ គព្ភមលំ. បក្ខិគណាតិ គិជ្ឈកុលលាទយោ សកុណគណា. ហរន្តីតិ អបនេន្តិ. អក្ខិមលន្តិ អក្ខិគូថំ.

៤៥៦. កេចីតិ កេចិ មនុស្សា, អមនុស្សា បន រក្ខំ សំវិទហិំសុ. ឱសធន្តិ តទា អាយតិញ្ច អារោគ្យាវហំ អគទំ. សាសបធូបនំ វាតិ យំ ជាតស្ស ទារកស្ស រក្ខណត្ថំ សាសបេន ធូបនំ ករោន្តិ, តម្បិ តស្ស ករោន្តា នាហេសុន្តិ ទីបេន្តិ. នក្ខត្តយោគម្បិ ន អគ្គហេសុន្តិ នក្ខត្តយុត្តម្បិ ន គណ្ហិំសុ. ‘‘អសុកម្ហិ នក្ខត្តេ តិថិម្ហិ មុហុត្តេ អយំ ជាតោ’’តិ ឯវំ ជាតកម្មម្បិស្ស ន កេចិ អកំសូតិ អត្ថោ. ន សព្ពធញ្ញានិបិ អាកិរិំសូតិ មង្គលំ ករោន្តា អគទវសេន យំ សាសបតេលមិស្សិតំ សាលិអាទិធញ្ញំ អាកិរន្តិ, តម្បិស្ស នាកំសូតិ អត្ថោ.

៤៥៧. ឯតាទិសន្តិ ឯវរូបំ. ឧត្តមកិច្ឆបត្តន្តិ បរមកិច្ឆំ អាបន្នំ អតិវិយ ទុក្ខប្បត្តំ. រត្តាភតន្តិ រត្តិយំ អាភតំ. នោនីតបិណ្ឌំ វិយាតិ នវនីតបិណ្ឌសទិសំ, មំសបេសិមត្តតា ឯវំ វុត្តំ. បវេធមានន្តិ ទុព្ពលភាវេន បកម្បមានំ. សសំសយន្តិ ‘‘ជីវតិ នុ ខោ ន នុ ខោ ជីវតី’’តិ សំសយិតតាយ សំសយវន្តំ. ជីវិតសាវសេសន្តិ ជីវិតដ្ឋិតិយា ហេតុភូតានំ សាធនានំ អភាវេន កេវលំ ជីវិតមត្តាវសេសកំ.

៤៥៨. អគ្គកុលិកោ ភវិស្សតិ ភោគតោ ចាតិ ភោគនិមិត្តំ ភោគស្ស វសេន អគ្គកុលិកោ សេដ្ឋកុលិកោ ភវិស្សតីតិ អត្ថោ.

៤៥៩. ‘‘កិស្ស វត’’ន្តិ អយំ គាថា សត្ថុ សន្តិកេ ឋិតេហិ ឧបាសកេហិ តេន កតកម្មស្ស បុច្ឆាវសេន វុត្តា. សា ច ខោ សិវថិកាយ សន្និបតិតេហីតិ វេទិតព្ពា. តត្ថ កិស្សាតិ កិំ អស្ស. វតន្តិ វតសមាទានំ. បុន កិស្សាតិ កីទិសស្ស សុចិណ្ណស្ស វតស្ស ព្រហ្មចរិយស្ស ចាតិ វិភត្តិំ វិបរិណាមេត្វា យោជនា. ឯតាទិសន្តិ គណិកាយ កុច្ឆិយា និព្ពត្តនំ, សុសានេ ឆឌ្ឌនន្តិ ឯវរូបំ. ព្យសនន្តិ អនត្ថំ. តាទិសន្តិ តថារូបំ, ‘‘អង្គុដ្ឋស្នេហេន យាបេតិ រត្តិ’’ន្តិអាទិនា, ‘‘អយំ កុមារោ នគរស្សិមស្ស អគ្គកុលិកោ ភវិស្សតី’’តិអាទិនា ច វុត្តប្បការន្តិ អត្ថោ. ឥទ្ធិន្តិ ទេវិទ្ធិំ, ទិព្ពសម្បត្តិន្តិ វុត្តំ ហោតិ.

ឥទានិ តេហិ ឧបាសកេហិ បុដ្ឋោ ភគវា យថា តទា ព្យាកាសិ, តំ ទស្សេន្តា សង្គីតិការា –

៤៦០. ‘‘ពុទ្ធបមុខស្ស ភិក្ខុសង្ឃស្ស, បូជំ អកាសិ ជនតា ឧឡារំ;

តត្រស្ស ចិត្តស្សហុ អញ្ញថត្តំ, វាចំ អភាសិ ផរុសំ អសព្ភំ.

៤៦១. ‘‘សោ តំ វិតក្កំ បវិនោទយិត្វា, បីតិំ បសាទំ បដិលទ្ធា បច្ឆា;

តថាគតំ ជេតវនេ វសន្តំ, យាគុយា ឧបដ្ឋាសិ សត្តរត្តំ.

៤៦២. ‘‘តស្ស វតំ តំ បន ព្រហ្មចរិយំ, តស្ស សុចិណ្ណស្ស អយំ វិបាកោ;

ឯតាទិសំ ព្យសនំ បាបុណិត្វា, តំ តាទិសំ បច្ចនុភោស្សតិទ្ធិំ.

៤៦៣. ‘‘ឋត្វាន សោ វស្សសតំ ឥធេវ, សព្ពេហិ កាមេហិ សមង្គិភូតោ;

កាយស្ស ភេទា អភិសម្បរាយំ, សហព្យតំ គច្ឆតិ វាសវស្សា’’តិ. –

ចតស្សោ គាថា អវោចុំ.

៤៦០. តត្ថ ជនតាតិ ជនសមូហោ, ឧបាសកគណោតិ អធិប្បាយោ. តត្រាតិ តស្សំ បូជាយំ. អស្សាតិ តស្ស ទារកស្ស. ចិត្តស្សហុ អញ្ញថត្តន្តិ បុរិមភវស្មិំ ចិត្តស្ស អញ្ញថាភាវោ អនាទរោ អគារវោ អបច្ចយោ អហោសិ. អសព្ភន្តិ សាធុសភាយ សាវេតុំ អយុត្តំ ផរុសំ វាចំ អភាសិ.

៤៦១. សោតិ សោ អយំ. តំ វិតក្កន្តិ តំ បាបកំ វិតក្កំ. បវិនោទយិត្វាតិ មាតរា កតាយ សញ្ញត្តិយា វូបសមេត្វា. បីតិំ បសាទំ បដិលទ្ធាតិ បីតិំ បសាទញ្ច បដិលភិត្វា ឧប្បាទេត្វា. យាគុយា ឧបដ្ឋាសីតិ យាគុទានេន ឧបដ្ឋហិ. សត្តរត្តន្តិ សត្តទិវសំ.

៤៦២. តស្ស វតំ តំ បន ព្រហ្មចរិយន្តិ តំ មយា ហេដ្ឋា វុត្តប្បការំ អត្តនោ ចិត្តស្ស បសាទនំ ទានញ្ច ឥមស្ស បុគ្គលស្ស វតំ តំ ព្រហ្មចរិយញ្ច, អញ្ញំ កិញ្ចិ នត្ថីតិ អត្ថោ.

៤៦៣. ឋត្វានាតិ យាវ អាយុបរិយោសានា ឥធេវ មនុស្សលោកេ ឋត្វា. អភិសម្បរាយន្តិ បុនព្ភវេ. សហព្យតំ គច្ឆតិ វាសវស្សាតិ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស បុត្តភាវេន សហភាវំ គមិស្សតិ. អនាគតត្ថេ ហិ ឥទំ បច្ចុប្បន្នកាលវចនំ. សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ.

កុមារបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.