៣. រថការបេតិវត្ថុវណ្ណនា

វេឡុរិយថម្ភំ រុចិរំ បភស្សរន្តិ ឥទំ សត្ថរិ សាវត្ថិយំ វិហរន្តេ អញ្ញតរំ បេតិំ អារព្ភ វុត្តំ. អតីតេ កិរ កស្សបស្ស ភគវតោ កាលេ អញ្ញតរា ឥត្ថី សីលាចារសម្បន្នា កល្យាណមិត្តសន្និស្សយេន សាសនេ អភិប្បសន្នា សុវិភត្តវិចិត្រភិត្តិថម្ភសោបានភូមិតលំ អតិវិយ ទស្សនីយំ ឯកំ អាវាសំ កត្វា តត្ថ ភិក្ខូ និសីទាបេត្វា បណីតេន អាហារេន បរិវិសិត្វា ភិក្ខុសង្ឃស្ស និយ្យាទេសិ. សា អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា អញ្ញស្ស បាបកម្មស្ស វសេន ហិមវតិ បព្ពតរាជេ រថការទហំ និស្សាយ វិមានបេតី ហុត្វា និព្ពត្តិ. តស្សា សង្ឃស្ស អាវាសទានបុញ្ញានុភាវេន សព្ពរតនមយំ ឧឡារំ អតិវិយ សមន្តតោ បាសាទិកំ មនោហរំ រមណីយំ បោក្ខរណិយំ នន្ទនវនសទិសំ ឧបសោភិតំ វិមានំ និព្ពត្តិ, សយញ្ច សុវណ្ណវណ្ណា អភិរូបា ទស្សនីយា បាសាទិកា អហោសិ.

សា តត្ថ បុរិសេហិ វិនាវ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តី វិហរតិ. តស្សា តត្ថ ទីឃរត្តំ និប្បុរិសាយ វសន្តិយា អនភិរតិ ឧប្បន្នា. សា ឧក្កណ្ឋិតា ហុត្វា ‘‘អត្ថេសោ ឧបាយោ’’តិ ចិន្តេត្វា ទិព្ពានិ អម្ពបក្កានិ នទិយំ បក្ខិបតិ. សព្ពំ កណ្ណមុណ្ឌបេតិវត្ថុស្មិំ អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពំ. ឥធ បន ពារាណសិវាសី ឯកោ មាណវោ គង្គាយ តេសុ ឯកំ អម្ពផលំ ទិស្វា តស្ស បភវំ គវេសន្តោ អនុក្កមេន តំ ឋានំ គន្ត្វា នទិំ ទិស្វា តទនុសារេន តស្សា វសនដ្ឋានំ គតោ. សា តំ ទិស្វា អត្តនោ វសនដ្ឋានំ នេត្វា បដិសន្ថារំ ករោន្តី និសីទិ. សោ តស្សា វសនដ្ឋានសម្បត្តិំ ទិស្វា បុច្ឆន្តោ –

៤៣៩. ‘‘វេឡុរិយថម្ភំ រុចិរំ បភស្សរំ, វិមានមារុយ្ហ អនេកចិត្តំ;

តត្ថច្ឆសិ ទេវិ មហានុភាវេ, បថទ្ធនិ បន្នរសេវ ចន្ទោ.

៤៤០. ‘‘វណ្ណោ ច តេ កនកស្ស សន្និភោ, ឧត្តត្តរូបោ ភុស ទស្សនេយ្យោ;

បល្លង្កសេដ្ឋេ អតុលេ និសិន្នា, ឯកា តុវំ នត្ថិ ច តុយ្ហ សាមិកោ.

៤៤១. ‘‘ឥមា ច តេ បោក្ខរណី សមន្តា, បហូតមល្យា ពហុបុណ្ឌរីកា;

សុវណ្ណចុណ្ណេហិ សមន្តមោត្ថតា, ន តត្ថ បង្កោ បណកោ ច វិជ្ជតិ.

៤៤២. ‘‘ហំសា ចិមេ ទស្សនីយា មនោរមា, ឧទកស្មិមនុបរិយន្តិ សព្ពទា;

សមយ្យ វគ្គូបនទន្តិ សព្ពេ, ពិន្ទុស្សរា ទុន្ទុភីនំវ ឃោសោ.

៤៤៣. ‘‘ទទ្ទល្លមានា យសសា យសស្សិនី, នាវាយ ច ត្វំ អវលម្ព តិដ្ឋសិ;

អាឡារបម្ហេ ហសិតេ បិយំវទេ, សព្ពង្គកល្យាណិ ភុសំ វិរោចសិ.

៤៤៤. ‘‘ឥទំ វិមានំ វិរជំ សមេ ឋិតំ, ឧយ្យានវន្តំ រតិនន្ទិវឌ្ឍនំ;

ឥច្ឆាមហំ នារិ អនោមទស្សនេ, តយា សហ នន្ទនេ ឥធ មោទិតុ’’ន្តិ. –

ឥមា គាថា អភាសិ.

៤៣៩. តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ វិមានេ. អច្ឆសីតិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតកាលេ និសីទសិ. ទេវីតិ តំ អាលបតិ. មហានុភាវេតិ មហតា ទិព្ពានុភាវេន សមន្នាគតេ. បថទ្ធនីតិ អត្តនោ បថភូតេ អទ្ធនិ, គគនតលមគ្គេតិ អត្ថោ. បន្នរសេវ ចន្ទោតិ បុណ្ណមាសិយំ បរិបុណ្ណមណ្ឌលោ ចន្ទោ វិយ វិជ្ជោតមានាតិ អត្ថោ.

៤៤០. វណ្ណោ ច តេ កនកស្ស សន្និភោតិ តវ វណ្ណោ ច ឧត្តត្តសិង្គីសុវណ្ណេន សទិសោ អតិវិយ មនោហរោ. តេនាហ ‘‘ឧត្តត្តរូបោ ភុស ទស្សនេយ្យោ’’តិ. អតុលេតិ មហារហេ. អតុលេតិ វា ទេវតាយ អាលបនំ, អសទិសរូបេតិ អត្ថោ. នត្ថិ ច តុយ្ហ សាមិកោតិ តុយ្ហំ សាមិកោ ច នត្ថិ.

៤៤១. បហូតមល្យាតិ កមលកុវលយាទិពហុវិធកុសុមវតិយោ. សុវណ្ណចុណ្ណេហីតិ សុវណ្ណវាលុកាហិ. សមន្តមោត្ថតាតិ សមន្តតោ ឱកិណ្ណា. តត្ថាតិ តាសុ បោក្ខរណីសុ. បង្កោ បណកោ ចាតិ កទ្ទមោ វា ឧទកបិច្ឆិល្លោ វា ន វិជ្ជតិ.

៤៤២. ហំសា ចិមេ ទស្សនីយា មនោរមាតិ ឥមេ ហំសា ច ទស្សនសុខា មនោរមា ច. អនុបរិយន្តីតិ អនុវិចរន្តិ. សព្ពទាតិ សព្ពេសុ ឧតូសុ. សមយ្យាតិ សង្គម្ម. វគ្គូតិ មធុរំ. ឧបនទន្តីតិ វិកូជន្តិ. ពិន្ទុស្សរាតិ អវិសដស្សរា សម្បិណ្ឌិតស្សរា. ទុន្ទុភីនំវ ឃោសោតិ វគ្គុពិន្ទុស្សរភាវេន ទុន្ទុភីនំ វិយ តវ បោក្ខរណិយំ ហំសានំ ឃោសោតិ អត្ថោ.

៤៤៣. ទទ្ទល្លមានាតិ អតិវិយ អភិជលន្តី. យសសាតិ ទេវិទ្ធិយា. នាវាយាតិ ទោណិយំ. បោក្ខរណិយញ្ហិ បទុមិនិយំ សុវណ្ណនាវាយ មហារហេ បល្លង្កេ និសីទិត្វា ឧទកកីឡំ កីឡន្តិំ បេតិំ ទិស្វា ឯវមាហ. អវលម្ពាតិ អវលម្ពិត្វា អបស្សេនំ អបស្សាយ. តិដ្ឋសីតិ ឥទំ ឋានសទ្ទស្ស គតិនិវត្តិ អត្ថត្តា គតិយា បដិក្ខេបវចនំ. ‘‘និសជ្ជសី’’តិ វា បាឋោ, និសីទសិច្ចេវស្ស អត្ថោ ទដ្ឋព្ពោ. អាឡារបម្ហេតិ វេល្លិតទីឃនីលបខុមេ. ហសិតេតិ ហសិតមហាហសិតមុខេ. បិយំវទេតិ បិយភាណិនី. សព្ពង្គកល្យាណីតិ សព្ពេហិ អង្គេហិ សុន្ទរេ, សោភនសព្ពង្គបច្ចង្គីតិ អត្ថោ. វិរោចសីតិ វិរាជេសិ.

៤៤៤. វិរជន្តិ វិគតរជំ និទ្ទោសំ. សមេ ឋិតន្តិ សមេ ភូមិភាគេ ឋិតំ, ចតុរស្សសោភិតតាយ វា សមភាគេ ឋិតំ, សមន្តភទ្ទកន្តិ អត្ថោ. ឧយ្យានវន្តន្តិ នន្ទនវនសហិតំ. រតិនន្ទិវឌ្ឍនន្តិ រតិញ្ច នន្ទិញ្ច វឌ្ឍេតីតិ រតិនន្ទិវឌ្ឍនំ, សុខស្ស ច បីតិយា ច សំវឌ្ឍនន្តិ អត្ថោ. នារីតិ តស្សា អាលបនំ. អនោមទស្សនេតិ បរិបុណ្ណអង្គបច្ចង្គតាយ អនិន្ទិតទស្សនេ. នន្ទនេតិ នន្ទនករេ. ឥធាតិ នន្ទនវនេ, វិមានេ វា. មោទិតុន្តិ អភិរមិតុំ ឥច្ឆាមីតិ យោជនា.

ឯវំ តេន មាណវេន វុត្តេ សា វិមានបេតិទេវតា តស្ស បដិវចនំ ទេន្តី –

៤៤៥. ‘‘ករោហិ កម្មំ ឥធ វេទនីយំ, ចិត្តញ្ច តេ ឥធ និហិតំ ភវតុ;

កត្វាន កម្មំ ឥធ វេទនីយំ, ឯវំ មមំ លច្ឆសិ កាមកាមិនិ’’ន្តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ ករោហិ កម្មំ ឥធ វេទនីយន្តិ ឥធ ឥមស្មិំ ទិព្ពដ្ឋានេ វិបច្ចនកំ វិបាកទាយកំ កុសលកម្មំ ករោហិ បសវេយ្យាសិ. ឥធ និហិតន្តិ ឥធូបនីតំ, ‘‘ឥធ និន្ន’’ន្តិ វា បាឋោ, ឥមស្មិំ ឋានេ និន្នំ បោណំ បព្ភារំ តវ ចិត្តំ ភវតុ ហោតុ. មមន្តិ មំ. លច្ឆសីតិ លភិស្សសិ.

សោ មាណវោ តស្សា វិមានបេតិយា វចនំ សុត្វា តតោ មនុស្សបថំ គតោ តត្ថ ចិត្តំ បណិធាយ តជ្ជំ បុញ្ញកម្មំ កត្វា នចិរស្សេវ កាលំ កត្វា តត្ថ និព្ពត្តិ តស្សា បេតិយា សហព្យតំ. តមត្ថំ បកាសេន្តា សង្គីតិការា –

៤៤៦. ‘‘សាធូតិ សោ តស្សា បដិស្សុណិត្វា,

អកាសិ កម្មំ តហិំ វេទនីយំ;

កត្វាន កម្មំ តហិំ វេទនីយំ,

ឧបបជ្ជិ សោ មាណវោ តស្សា សហព្យត’’ន្តិ. –

ឱសានគាថមាហំសុ. តត្ថ សាធូតិ សម្បដិច្ឆនេ និបាតោ. តស្សាតិ តស្សា វិមានបេតិយា. បដិស្សុណិត្វាតិ តស្សា វចនំ សម្បដិច្ឆិត្វា. តហិំ វេទនីយន្តិ តស្មិំ វិមានេ តាយ សទ្ធិំ វេទិតព្ពសុខវិបាកំ កុសលកម្មំ. សហព្យតន្តិ សហភាវំ. សោ មាណវោ តស្សា សហព្យតំ ឧបបជ្ជីតិ យោជនា. សេសំ ឧត្តានមេវ.

ឯវំ តេសុ តត្ថ ចិរកាលំ ទិព្ពសម្បត្តិំ អនុភវន្តេសុ បុរិសោ កម្មស្ស បរិក្ខយេន កាលមកាសិ, ឥត្ថី បន អត្តនោ បុញ្ញកម្មស្ស ខេត្តង្គតភាវេន ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ តត្ថ បរិបុណ្ណំ កត្វា វសិ. អថ អម្ហាកំ ភគវតិ លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា បវត្តិតវរធម្មចក្កេ អនុក្កមេន ជេតវនេ វិហរន្តេ អាយស្មា មហាមោគ្គល្លានោ ឯកទិវសំ បព្ពតចារិកំ ចរមានោ តំ វិមានញ្ច វិមានបេតិញ្ច ទិស្វា ‘‘វេឡុរិយថម្ភំ រុចិរំ បភស្សរ’’ន្តិអាទិកាហិ គាថាហិ បុច្ឆិ. សា ចស្ស អាទិតោ បដ្ឋាយ សព្ពំ អត្តនោ បវត្តិំ អារោចេសិ. តំ សុត្វា ថេរោ សាវត្ថិំ អាគន្ត្វា ភគវតោ អារោចេសិ. ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. តំ សុត្វា មហាជនោ ទានាទិបុញ្ញធម្មនិរតោ អហោសីតិ.

រថការបេតិវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.