៩. អង្កុរបេតវត្ថុវណ្ណនា

យស្ស អត្ថាយ គច្ឆាមាតិ ឥទំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ អង្កុរបេតំ អារព្ភ កថេសិ. កាមញ្ចេត្ថ អង្កុរោ បេតោ ន ហោតិ, តស្ស បន ចរិតំ យស្មា បេតសម្ពន្ធំ, តស្មា តំ ‘‘អង្កុរបេតវត្ថូ’’តិ វុត្តំ.

តត្រាយំ សង្ខេបកថា – យេ តេ ឧត្តរមធុរាធិបតិនោ រញ្ញោ មហាសាគរស្ស បុត្តំ ឧបសាគរំ បដិច្ច ឧត្តរាបថេ កំសភោគេ អសិតញ្ជននគរេ មហាកំសស្ស ធីតុយា ទេវគព្ភាយ កុច្ឆិយំ ឧប្បន្នា អញ្ជនទេវី វាសុទេវោ ពលទេវោ ចន្ទទេវោ សូរិយទេវោ អគ្គិទេវោ វរុណទេវោ អជ្ជុនោ បជ្ជុនោ ឃដបណ្ឌិតោ អង្កុរោ ចាតិ វាសុទេវាទយោ ទស ភាតិកាតិ ឯកាទស ខត្តិយា អហេសុំ, តេសុ វាសុទេវាទយោ ភាតរោ អសិតញ្ជននគរំ អាទិំ កត្វា ទ្វារវតីបរិយោសានេសុ សកលជម្ពុទីបេ តេសដ្ឋិយា នគរសហស្សេសុ សព្ពេ រាជានោ ចក្កេន ជីវិតក្ខយំ បាបេត្វា ទ្វារវតិយំ វសមានា រជ្ជំ ទស កោដ្ឋាសេ កត្វា វិភជិំសុ. ភគិនិំ បន អញ្ជនទេវិំ ន សរិំសុ. បុន សរិត្វា ‘‘ឯកាទស កោដ្ឋាសេ ករោមា’’តិ វុត្តេ តេសំ សព្ពកនិដ្ឋោ អង្កុរោ ‘‘មម កោដ្ឋាសំ តស្សា ទេថ, អហំ វោហារំ កត្វា ជីវិស្សាមិ, តុម្ហេ អត្តនោ អត្តនោ ជនបទេសុ សុង្កំ មយ្ហំ វិស្សជ្ជេថា’’តិ អាហ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិត្វា តស្ស កោដ្ឋាយំ ភគិនិយា ទត្វា នវ រាជានោ ទ្វារវតិយំ វសិំសុ.

អង្កុរោ បន វណិជ្ជំ ករោន្តោ និច្ចកាលំ មហាទានំ ទេតិ. តស្ស បនេកោ ទាសោ ភណ្ឌាគារិកោ អត្ថកាមោ អហោសិ. អង្កុរោ បសន្នមានសោ តស្ស ឯកំ កុលធីតរំ គហេត្វា អទាសិ. សោ បុត្តេ គព្ភគតេយេវ កាលមកាសិ. អង្កុរោ តស្មិំ ជាតេ តស្ស បិតុនោ ទិន្នំ ភត្តវេតនំ តស្ស អទាសិ. អថ តស្មិំ ទារកេ វយប្បត្តេ ‘‘ទាសោ ន ទាសោ’’តិ រាជកុលេ វិនិច្ឆយោ ឧប្បជ្ជិ. តំ សុត្វា អញ្ជនទេវី ធេនូបមំ វត្វា ‘‘មាតុ ភុជិស្សាយ បុត្តោបិ ភុជិស្សោ ឯវា’’តិ ទាសព្យតោ មោចេសិ.

ទារកោ បន លជ្ជាយ តត្ថ វសិតុំ អវិសហន្តោ រោរុវនគរំ គន្ត្វា តត្ថ អញ្ញតរស្ស តុន្នវាយស្ស ធីតរំ គហេត្វា តុន្នវាយសិប្បេន ជីវិកំ កប្បេសិ. តេន សមយេន រោរុវនគរេ អសយ្ហមហាសេដ្ឋិ នាម អហោសិ. សោ សមណព្រាហ្មណកបណទ្ធិកវនិព្ពកយាចកានំ មហាទានំ ទេតិ. សោ តុន្នវាយោ សេដ្ឋិនោ ឃរំ អជានន្តានំ បីតិសោមនស្សជាតោ ហុត្វា អសយ្ហសេដ្ឋិនោ និវេសនំ ទក្ខិណពាហុំ បសារេត្វា ទស្សេសិ ‘‘ឯត្ថ គន្ត្វា លទ្ធព្ពំ លភន្តូ’’តិ. តស្ស កម្មំ បាឡិយំយេវ អាគតំ.

សោ អបរេន សមយេន កាលំ កត្វា មរុភូមិយំ អញ្ញតរស្មិំ និគ្រោធរុក្ខេ ភុម្មទេវតា ហុត្វា និព្ពត្តិ, តស្ស ទក្ខិណហត្ថោ សព្ពកាមទទោ អហោសិ. តស្មិំយេវ ច រោរុវេ អញ្ញតរោ បុរិសោ អសយ្ហសេដ្ឋិនោ ទានេ ព្យាវដោ អស្សទ្ធោ អប្បសន្នោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ បុញ្ញកិរិយាយ អនាទរោ កាលំ កត្វា តស្ស ទេវបុត្តស្ស វសនដ្ឋានស្ស អវិទូរេ បេតោ ហុត្វា និព្ពត្តិ. តេន ច កតកម្មំ បាឡិយំយេវ អាគតំ. អសយ្ហមហាសេដ្ឋិ បន កាលំ កត្វា តាវតិំសភវនេ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ សហព្យតំ ឧបគតោ.

អថ អបរេន សមយេន អង្កុរោ បញ្ចហិ សកដសតេហិ, អញ្ញតរោ ច ព្រាហ្មណោ បញ្ចហិ សកដសតេហីតិ ទ្វេបិ ជនា សកដសហស្សេន ភណ្ឌំ អាទាយ មរុកន្តារមគ្គំ បដិបន្នា មគ្គមូឡ្ហា ហុត្វា ពហុំ ទិវសំ តត្ថេវ វិចរន្តា បរិក្ខីណតិណោទកាហារា អហេសុំ. អង្កុរោ អស្សទូតេហិ ចតូសុ ទិសាសុ បានិយំ មគ្គាបេសិ. អថ សោ កាមទទហត្ថោ យក្ខោ តំ តេសំ ព្យសនប្បត្តិំ ទិស្វា អង្កុរេន បុព្ពេ អត្តនោ កតំ ឧបការំ ចិន្តេត្វា ‘‘ហន្ទ ទានិ ឥមស្ស មយា អវស្សយេន ភវិតព្ព’’ន្តិ អត្តនោ វសនវដរុក្ខំ ទស្សេសិ. សោ កិរ វដរុក្ខោ សាខាវិដបសម្បន្នោ ឃនបលាសោ សន្ទច្ឆាយោ អនេកសហស្សបារោហោ អាយាមេន វិត្ថារេន ឧព្ពេធេន ច យោជនបរិមាណោ អហោសិ. តំ ទិស្វា អង្កុរោ ហដ្ឋតុដ្ឋោ តស្ស ហេដ្ឋា ខន្ធាវារំ ពន្ធាបេសិ. យក្ខោ អត្តនោ ទក្ខិណហត្ថំ បសារេត្វា បឋមំ តាវ បានីយេន សព្ពំ ជនំ សន្តប្បេសិ. តតោ យោ យោ យំ យំ ឥច្ឆតិ, តស្ស តស្ស តំ តំ អទាសិ.

ឯវំ តស្មិំ មហាជនេ នានាវិធេន អន្នបានាទិនា យថាកាមំ សន្តប្បិតេ បច្ឆា វូបសន្តេ មគ្គបរិស្សមេ សោ ព្រាហ្មណវាណិជោ អយោនិសោ មនសិករោន្តោ ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘ធនលាភាយ ឥតោ កម្ពោជំ គន្ត្វា មយំ កិំ ករិស្សាម, ឥមមេវ បន យក្ខំ យេន កេនចិ ឧបាយេន គហេត្វា យានំ អារោបេត្វា អម្ហាកំ នគរមេវ គមិស្សាមា’’តិ. ឯវំ ចិន្តេត្វា តមត្ថំ អង្កុរស្ស កថេន្តោ –

២៥៧. ‘‘យស្ស អត្ថាយ គច្ឆាម, កម្ពោជំ ធនហារកា;

អយំ កាមទទោ យក្ខោ, ឥមំ យក្ខំ នយាមសេ.

២៥៨. ‘‘ឥមំ យក្ខំ គហេត្វាន, សាធុកេន បសយ្ហ វា;

យានំ អារោបយិត្វាន, ខិប្បំ គច្ឆាម ទ្វារក’’ន្តិ. –

គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ យស្ស អត្ថាយាតិ យស្ស ការណា. កម្ពោជន្តិ កម្ពោជរដ្ឋំ. ធនហារកាតិ ភណ្ឌវិក្កយេន លទ្ធធនហារិនោ. កាមទទោតិ ឥច្ឆិតិច្ឆិតទាយកោ. យក្ខោតិ ទេវបុត្តោ. នយាមសេតិ នយិស្សាម. សាធុកេនាតិ យាចនេន. បសយ្ហាតិ អភិភវិត្វា ពលក្ការេន, យានន្តិ សុខយានំ. ទ្វារកន្តិ ទ្វារវតីនគរំ. អយំ ហេត្ថាធិប្បាយោ – យទត្ថំ មយំ ឥតោ កម្ពោជំ គន្តុកាមា, តេន គមនេន សាធេតព្ពោ អត្ថោ ឥធេវ សិជ្ឈតិ. អយញ្ហិ យក្ខោ កាមទទោ, តស្មា ឥមំ យក្ខំ យាចិត្វា តស្ស អនុមតិយា វា, សចេ សញ្ញត្តិំ ន គច្ឆតិ, ពលក្ការេន វា យានំ អារោបេត្វា យានេ បច្ឆាពាហំ ពន្ធិត្វា តំ គហេត្វា ឥតោយេវ ខិប្បំ ទ្វារវតីនគរំ គច្ឆាមាតិ.

ឯវំ បន ព្រាហ្មណេន វុត្តោ អង្កុរោ សប្បុរិសធម្មេ ឋត្វា តស្ស វចនំ បដិក្ខិបន្តោ –

២៥៩. ‘‘យស្ស រុក្ខស្ស ឆាយាយ, និសីទេយ្យ សយេយ្យ វា;

ន តស្ស សាខំ ភញ្ជេយ្យ, មិត្តទុព្ភោ ហិ បាបកោ’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ ន ភញ្ជេយ្យាតិ ន ឆិន្ទេយ្យ. មិត្តទុព្ភោតិ មិត្តេសុ ទុព្ភនំ តេសំ អនត្ថុប្បាទនំ. បាបកោតិ អភទ្ទកោ មិត្តទុព្ភោ. យោ ហិ សីតច្ឆាយោ រុក្ខោ ឃម្មាភិតត្តស្ស បុរិសស្ស បរិស្សមវិនោទកោ, តស្សាបិ នាម បាបកំ ន ចិន្តេតព្ពំ, កិមង្កំ បន សត្តភូតេសុ. អយំ ទេវបុត្តោ សប្បុរិសោ បុព្ពការី អម្ហាកំ ទុក្ខបនូទកោ ពហូបការោ, ន តស្ស កិញ្ចិ អនត្ថំ ចិន្តេតព្ពំ, អញ្ញទត្ថុ សោ បូជេតព្ពោ ឯវាតិ ទស្សេតិ.

តំ សុត្វា ព្រាហ្មណា ‘‘អត្ថស្ស មូលំ និកតិវិនយោ’’តិ នីតិមគ្គំ និស្សាយ អង្កុរស្ស បដិលោមបក្ខេ ឋត្វា –

២៦០. ‘‘យស្ស រុក្ខស្ស ឆាយាយ, និសីទេយ្យ សយេយ្យ វា;

ខន្ធម្បិ តស្ស ឆិន្ទេយ្យ, អត្ថោ ចេ តាទិសោ សិយា’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ អត្ថោ ចេ តាទិសោ សិយាតិ តាទិសេន ទព្ពសម្ភារេន សចេ អត្ថោ ភវេយ្យ, តស្ស រុក្ខស្ស ខន្ធម្បិ ឆិន្ទេយ្យ, កិមង្គំ បន សាខាទយោតិ អធិប្បាយោ.

ឯវំ ព្រាហ្មណេន វុត្តេ អង្កុរោ សប្បុរិសធម្មំយេវ បគ្គណ្ហន្តោ –

២៦១. ‘‘យស្ស រុក្ខស្ស ឆាយាយ, និសីទេយ្យ សយេយ្យ វា;

ន តស្ស បត្តំ ភិន្ទេយ្យ, មិត្តទុព្ភោ ហិ បាបកោ’’តិ. –

ឥមំ គាថមាហ. តត្ថ ន តស្ស បត្តំ ភិន្ទេយ្យាតិ តស្ស រុក្ខស្ស ឯកបណ្ណមត្តម្បិ ន បាតេយ្យ, បគេវ សាខាទិកេតិ អធិប្បាយោ.

បុនបិ ព្រាហ្មណោ អត្តនោ វាទំ បគ្គណ្ហន្តោ –

២៦២. ‘‘យស្ស រុក្ខស្ស ឆាយាយ, និសីទេយ្យ សយេយ្យ វា;

សមូលម្បិ តំ អព្ពុហេ, អត្ថោ ចេ តាទិសោ សិយា’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ សមូលម្បិ តំ អព្ពុហេតិ តំ តត្ថ សមូលម្បិ សហ មូលេនបិ អព្ពុហេយ្យ, ឧទ្ធរេយ្យាតិ អត្ថោ.

ឯវំ ព្រាហ្មណេន វុត្តេ បុន អង្កុរោ តំ នីតិំ និរត្ថកំ កាតុកាមោ –

២៦៣. ‘‘យស្សេករត្តិម្បិ ឃរេ វសេយ្យ, យត្ថន្នបានំ បុរិសោ លភេថ;

ន តស្ស បាបំ មនសាបិ ចិន្តយេ, កតញ្ញុតា សប្បុរិសេហិ វណ្ណិតា.

២៦៤. ‘‘យស្សេករត្តិម្បិ ឃរេ វសេយ្យ, អន្នេន បានេន ឧបដ្ឋិតោ សិយា;

ន តស្ស បាបំ មនសាបិ ចិន្តយេ, អទុព្ភបាណី ទហតេ មិត្តទុព្ភិំ.

២៦៥. ‘‘យោ បុព្ពេ កតកល្យាណោ, បច្ឆា បាបេន ហិំសតិ;

អល្លបាណិហតោ បោសោ, ន សោ ភទ្រានិ បស្សតី’’តិ. –

ឥមា តិស្សោ គាថា អភាសិ.

២៦៣. តត្ថ យស្សាតិ យស្ស បុគ្គលស្ស. ឯករត្តិម្បីតិ ឯករត្តិមត្តម្បិ កេវលំ គេហេ វសេយ្យ. យត្ថន្នបានំ បុរិសោ លភេថាតិ យស្ស សន្តិកេ កោចិ បុរិសោ អន្នបានំ វា យំកិញ្ចិ ភោជនំ វា លភេយ្យ. ន តស្ស បាបំ មនសាបិ ចិន្តយេតិ តស្ស បុគ្គលស្ស អភទ្ទកំ អនត្ថំ មនសាបិ ន ចិន្តេយ្យ ន បិហេយ្យ, បគេវ កាយវាចាហិ. កស្មាតិ ចេ? កតញ្ញុតា សប្បុរិសេហិ វណ្ណិតាតិ កតញ្ញុតា នាម ពុទ្ធាទីហិ ឧត្តមបុរិសេហិ បសំសិតា.

២៦៤. ឧបដ្ឋិតោតិ បយិរុបាសិតោ ‘‘ឥទំ គណ្ហ ឥទំ ភុញ្ជា’’តិ អន្នបានាទិនា ឧបដ្ឋិតោ. អទុព្ភបាណីតិ អហិំសកហត្ថោ ហត្ថសំយតោ. ទហតេ មិត្តទុព្ភិន្តិ តំ មិត្តទុព្ភិំ បុគ្គលំ ទហតិ វិនាសេតិ, អប្បទុដ្ឋេ ហិតជ្ឈាសយសម្បន្នេ បុគ្គលេ បរេន កតោ អបរាធោ អវិសេសេន តស្សេវ អនត្ថាវហោ, អប្បទុដ្ឋោ បុគ្គលោ អត្ថតោ តំ ទហតិ នាម. តេនាហ ភគវា –

‘‘យោ អប្បទុដ្ឋស្ស នរស្ស ទុស្សតិ, សុទ្ធស្ស បោសស្ស អនង្គណស្ស;

តមេវ ពាលំ បច្ចេតិ បាបំ, សុខុមោ រជោ បដិវាតំវ ខិត្តោ’’តិ. (ធ. ប. ១២៥; ជា. ១.៥.៩៤; សំ. និ. ១.២២);

២៦៥. យោ បុព្ពេ កតកល្យាណោតិ យោ បុគ្គលោ កេនចិ សាធុនា កតភទ្ទកោ កតូបការោ. បច្ឆា បាបេន ហិំសតីតិ តំ បុព្ពការិនំ អបរភាគេ បាបេន អភទ្ទកេន អនត្ថកេន ពាធតិ. អល្លបាណិហតោ បោសោតិ អល្លបាណិនា ឧបការកិរិយាយ អល្លបាណិនា ធោតហត្ថេន បុព្ពការិនា ហេដ្ឋា វុត្តនយេន ហតោ ពាធិតោ, តស្ស វា បុព្ពការិនោ ពាធនេន ហតោ អល្លបាណិហតោ នាម, អកតញ្ញុបុគ្គលោ. ន សោ ភទ្រានិ បស្សតីតិ សោ យថាវុត្តបុគ្គលោ ឥធលោកេ ច បរលោកេ ច ឥដ្ឋានិ ន បស្សតិ, ន វិន្ទតិ, ន លភតីតិ អត្ថោ.

ឯវំ សប្បុរិសធម្មំ បគ្គណ្ហន្តេន អង្កុរេន អភិភវិត្វា វុត្តោ សោ ព្រាហ្មណោ និរុត្តរោ តុណ្ហី អហោសិ. យក្ខោ បន តេសំ ទ្វិន្នំ វចនបដិវចនានិ សុត្វា ព្រាហ្មណស្ស កុជ្ឈិត្វាបិ ‘‘ហោតុ ឥមស្ស ទុដ្ឋព្រាហ្មណស្ស កត្តព្ពំ បច្ឆា ជានិស្សាមី’’តិ អត្តនោ កេនចិ អនភិភវនីយតមេវ តាវ ទស្សេន្តោ –

២៦៦. ‘‘នាហំ ទេវេន វា មនុស្សេន វា, ឥស្សរិយេន វា ហំ សុប្បសយ្ហោ;

យក្ខោហមស្មិ បរមិទ្ធិបត្តោ, ទូរង្គមោ វណ្ណពលូបបន្នោ’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ ទេវេន វាតិ យេន កេនចិ ទេវេន វា. មនុស្សេន វាតិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ. ឥស្សរិយេន វាតិ ទេវិស្សរិយេន វា មនុស្សិស្សរិយេន វា. តត្ថ ទេវិស្សរិយំ នាម ចតុមហារាជិកសក្កសុយាមាទីនំ ទេវិទ្ធិ, មនុស្សិស្សរិយំ នាម ចក្កវត្តិអាទីនំ បុញ្ញិទ្ធិ. តស្មា ឥស្សរិយគ្គហណេន មហានុភាវេ ទេវមនុស្សេ សង្គណ្ហាតិ. មហានុភាវាបិ ហិ ទេវា អត្តនោ បុញ្ញផលូបត្ថម្ភិតេ មនុស្សេបិ អសតិ បយោគវិបត្តិយំ អភិភវិតុំ ន សក្កោន្តិ, បគេវ ឥតរេ. ហន្តិ អសហនេ និបាតោ. ន សុប្បសយ្ហោតិ អប្បធំសិយោ. យក្ខោហមស្មិ បរមិទ្ធិបត្តោតិ អត្តនោ បុញ្ញផលេន អហំ យក្ខត្តំ ឧបគតោ អស្មិ, យក្ខោវ សមានោ ន យោ វា សោ វា, អថ ខោ បរមិទ្ធិបត្តោ បរមាយ ឧត្តមាយ យក្ខិទ្ធិយា សមន្នាគតោ. ទូរង្គមោតិ ខណេនេវ ទូរម្បិ ឋានំ គន្តុំ សមត្ថោ. វណ្ណពលូបបន្នោតិ រូបសម្បត្តិយា សរីរពលេន ច ឧបបន្នោ សមន្នាគតោតិ តីហិបិ បទេហិ មន្តប្បយោគាទីហិ អត្តនោ អនភិភវនីយតំយេវ ទស្សេតិ. រូបសម្បន្នោ ហិ បរេសំ ពហុមានិតោ ហោតិ, រូបសម្បទំ និស្សាយ វិសភាគវត្ថុនាបិ អនាកឌ្ឍនិយោវាតិ វណ្ណសម្បទា អនភិភវនីយការណន្តិ វុត្តា.

ឥតោ បរំ អង្កុរស្ស ច ទេវបុត្តស្ស ច វចនបដិវចនកថា ហោតិ –

២៦៧. ‘‘បាណិ តេ សព្ពសោវណ្ណោ, បញ្ចធារោ មធុស្សវោ;

នានារសា បគ្ឃរន្តិ, មញ្ញេហំ តំ បុរិន្ទទំ.

២៦៨. ‘‘នាម្ហិ ទេវោ ន គន្ធព្ពោ, នាបិ សក្កោ បុរិន្ទទោ;

បេតំ មំ អង្កុរ ជានាហិ, រោរុវម្ហា ឥធាគតំ.

២៦៩. ‘‘កិំសីលោ កិំសមាចារោ, រោរុវស្មិំ បុរេ តុវំ;

កេន តេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតិ.

២៧០. ‘‘តុន្នវាយោ បុរេ អាសិំ, រោរុវស្មិំ តទា អហំ;

សុកិច្ឆវុត្តិ កបណោ, ន មេ វិជ្ជតិ ទាតវេ.

២៧១. ‘‘និវេសនញ្ច មេ អាសិ, អសយ្ហស្ស ឧបន្តិកេ;

សទ្ធស្ស ទានបតិនោ, កតបុញ្ញស្ស លជ្ជិនោ.

២៧២. ‘‘តត្ថ យាចនកាយន្តិ, នានាគោត្តា វនិព្ពកា;

តេ ច មំ តត្ថ បុច្ឆន្តិ, អសយ្ហស្ស និវេសនំ.

២៧៣. ‘‘កត្ថ គច្ឆាម ភទ្ទំ វោ, កត្ថ ទានំ បទីយតិ;

តេសាហំ បុដ្ឋោ អក្ខាមិ, អសយ្ហស្ស និវេសនំ.

២៧៤. ‘‘បគ្គយ្ហ ទក្ខិណំ ពាហុំ, ឯត្ថ គច្ឆថ ភទ្ទំ វោ;

ឯត្ថ ទានំ បទីយតិ, អសយ្ហស្ស និវេសនេ.

២៧៥. ‘‘តេន បាណិ កាមទទោ, តេន បាណិ មធុស្សវោ;

តេន មេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតិ.

២៧៦. ‘‘ន កិរ ត្វំ អទា ទានំ, សកបាណីហិ កស្សចិ;

បរស្ស ទានំ អនុមោទមានោ, បាណិំ បគ្គយ្ហ បាវទិ.

២៧៧. ‘‘តេន បាណិ កាមទទោ, តេន បាណិ មធុស្សវោ;

តេន តេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតិ.

២៧៨. ‘‘យោ សោ ទានមទា ភន្តេ, បសន្នោ សកបាណិភិ;

សោ ហិត្វា មានុសំ ទេហំ, កិំ នុ សោ ទិសតំ គតោ.

២៧៩. ‘‘នាហំ បជានាមិ អសយ្ហសាហិនោ, អង្គីរសស្ស គតិំ អាគតិំ វា;

សុតញ្ច មេ វេស្សវណស្ស សន្តិកេ, សក្កស្ស សហព្យតំ គតោ អសយ្ហោ.

២៨០. ‘‘អលមេវ កាតុំ កល្យាណំ, ទានំ ទាតុំ យថារហំ;

បាណិំ កាមទទំ ទិស្វា, កោ បុញ្ញំ ន ករិស្សតិ.

២៨១. ‘‘សោ ហិ នូន ឥតោ គន្ត្វា, អនុប្បត្វាន ទ្វារកំ;

ទានំ បដ្ឋបយិស្សាមិ, យំ មមស្ស សុខាវហំ.

២៨២. ‘‘ទស្សាមន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច;

បបញ្ច ឧទបានញ្ច, ទុគ្គេ សង្កមនានិ ចា’’តិ. –

បន្នរស វចនបដិវចនគាថា ហោន្តិ.

២៦៧. តត្ថ បាណិ តេតិ តវ ទក្ខិណហត្ថោ. សព្ពសោវណ្ណោតិ សព្ពសោ សុវណ្ណវណ្ណោ. បញ្ចធារោតិ បញ្ចហិ អង្គុលីហិ បរេហិ កាមិតវត្ថូនំ ធារា ឯតស្ស សន្តីតិ បញ្ចធារោ. មធុស្សវោតិ មធុររសវិស្សន្ទកោ. តេនាហ ‘‘នានារសា បគ្ឃរន្តី’’តិ, មធុរកដុកកសាវាទិភេទា នានាវិធា រសា វិស្សន្ទន្តីតិ អត្ថោ. យក្ខស្ស ហិ កាមទទេ មធុរាទិរសសម្បន្នានិ វិវិធានិ ខាទនីយភោជនីយានិ ហត្ថេ វិស្សជ្ជន្តេ មធុរាទិរសា បគ្ឃរន្តីតិ វុត្តំ. មញ្ញេហំ តំ បុរិន្ទទន្តិ មញ្ញេ អហំ តំ បុរិន្ទទំ សក្កំ, ‘‘ឯវំមហានុភាវោ សក្កោ ទេវរាជា’’តិ តំ អហំ មញ្ញាមីតិ អត្ថោ.

២៦៨. នាម្ហិ ទេវោតិ វេស្សវណាទិកោ បាកដទេវោ ន ហោមិ. ន គន្ធព្ពោតិ គន្ធព្ពកាយិកទេវោបិ ន ហោមិ. នាបិ សក្កោ បុរិន្ទទោតិ បុរិមត្តភាវេ បុរេ ទានស្ស បដ្ឋបិតត្តា ‘‘បុរិន្ទទោ’’តិ លទ្ធនាមោ សក្កោ ទេវរាជាបិ ន ហោមិ. កតរោ បន អហោសីតិ អាហ ‘‘បេតំ មំ អង្កុរ ជានាហី’’តិអាទិ. អង្កុរបេតូបបត្តិកំ មំ ជានាហិ, ‘‘អញ្ញតរោ បេតមហិទ្ធិកោ’’តិ មំ ឧបធារេហិ. រោរុវម្ហា ឥធាគតន្តិ រោរុវនគរតោ ចវិត្វា មរុកន្តារេ ឥធ ឥមស្មិំ និគ្រោធរុក្ខេ ឧបបជ្ជនវសេន អាគតំ, ឯត្ថ និព្ពត្តន្តិ អត្ថោ.

២៦៩. កិំសីលោ កិំសមាចារោ, រោរុវស្មិំ បុរេ តុវន្តិ បុព្ពេ បុរិមត្តភាវេ រោរុវនគរេ វសន្តោ ត្វំ កិំសីលោ កិំសមាចារោ អហោសិ, បាបតោ និវត្តនលក្ខណំ កីទិសំ សីលំ សមាទាយ សំវត្តិតបុញ្ញកិរិយាលក្ខណេន សមាចារេន កិំសមាចារោ, ទានាទីសុ កុសលសមាចារេសុ កីទិសោ សមាចារោ អហោសីតិ អត្ថោ. កេន តេ ព្រហ្មចរិយេន, បុញ្ញំ បាណិម្ហិ ឥជ្ឈតីតិ កីទិសេន សេដ្ឋចរិយេន ឥទំ ឯវរូបំ តវ ហត្ថេសុ បុញ្ញផលំ ឥទានិ សមិជ្ឈតិ និប្ផជ្ជតិ, តំ កថេហីតិ អត្ថោ. បុញ្ញផលញ្ហិ ឥធ ឧត្តរបទលោបេន ‘‘បុញ្ញ’’ន្តិ អធិប្បេតំ. តត្ថា ហិ តំ ‘‘កុសលានំ, ភិក្ខវេ, ធម្មានំ សមាទានហេតុ ឯវមិទំ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតី’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ៣.៨០) បុញ្ញន្តិ វុត្តំ.

២៧០. តុន្នវាយោតិ តុន្នការោ. សុកិច្ឆវុត្តីតិ សុដ្ឋុ កិច្ឆបុត្តិកោ អតិវិយ ទុក្ខជីវិកោ. កបណោតិ វរាកោ, ទីនោតិ អត្ថោ. ន មេ វិជ្ជតិ ទាតវេតិ អទ្ធិកានំ សមណព្រាហ្មណានំ ទាតុំ កិញ្ចិ ទាតព្ពយុត្តកំ មយ្ហំ នត្ថិ, ចិត្តំ បន មេ ទានំ ទិន្នន្តិ អធិប្បាយោ.

២៧១. និវេសនន្តិ ឃរំ, កម្មករណសាលា វា. អសយ្ហស្ស ឧបន្តិកេតិ អសយ្ហស្ស មហាសេដ្ឋិនោ គេហស្ស សមីបេ. សទ្ធស្សាតិ កម្មផលសទ្ធាយ សមន្នាគតស្ស. ទានបតិនោតិ ទានេ និរន្តរប្បវត្តាយ បរិច្ចាគសម្បត្តិយា លោភស្ស ច អភិភវេន បតិភូតស្ស. កតបុញ្ញស្សាតិ បុព្ពេ កតសុចរិតកម្មស្ស. លជ្ជិនោតិ បាបជិគុច្ឆនសភាវស្ស.

២៧២. តត្ថាតិ តស្មិំ មម និវេសនេ. យាចនកាយន្តីតិ យាចនកា ជនា អសយ្ហសេដ្ឋិំ កិញ្ចិ យាចិតុកាមា អាគច្ឆន្តិ. នានាគោត្តាតិ នានាវិធគោត្តាបទេសា. វនិព្ពកាតិ វណ្ណទីបកា, យេ ទាយកស្ស បុញ្ញផលាទិញ្ច គុណកិត្តនាទិមុខេន អត្តនោ អត្ថិកភាវំ បវេទេន្តា វិចរន្តិ. តេ ច មំ តត្ថ បុច្ឆន្តីតិ តត្ថាតិ និបាតមត្តំ, តេ យាចកាទយោ មំ អសយ្ហសេដ្ឋិនោ និវេសនំ បុច្ឆន្តិ. អក្ខរចិន្តកា ហិ ឦទិសេសុ ឋានេសុ កម្មទ្វយំ ឥច្ឆន្តិ.

២៧៣. កត្ថ គច្ឆាម ភទ្ទំ វោ, កត្ថ ទានំ បទីយតីតិ តេសំ បុច្ឆនាការទស្សនំ. អយំ បេត្ថ អត្ថោ – ភទ្ទំ តុម្ហាកំ ហោតុ, មយំ ‘‘អសយ្ហមហាសេដ្ឋិនា ទានំ បទីយតី’’តិ សុត្វា អាគតា, កត្ថ ទានំ បទីយតិ, កត្ថ វា មយំ គច្ឆាម, កត្ថ គតេន ទានំ សក្កា លទ្ធុន្តិ. តេសាហំ បុដ្ឋោ អក្ខាមីតិ ឯវំ តេហិ អទ្ធិកជនេហិ លភនដ្ឋានំ បុដ្ឋោ ‘‘អហំ បុព្ពេ អកតបុញ្ញតាយ ឥទានិ ឦទិសានំ កិញ្ចិ ទាតុំ អសមត្ថោ ជាតោ, ទានគ្គំ បន ឥមេសំ ទស្សេន្តោ លាភស្ស ឧបាយាចិក្ខណេន បីតិំ ឧប្បាទេន្តោ ឯត្តកេនបិ ពហុំ បុញ្ញំ បសវាមី’’តិ គារវំ ឧប្បាទេត្វា ទក្ខិណំ ពាហុំ បសារេត្វា តេសំ អសយ្ហសេដ្ឋិស្ស និវេសនំ អក្ខាមិ. តេនាហ ‘‘បគ្គយ្ហ ទក្ខិណំ ពាហុ’’ន្តិអាទិ.

២៧៤. តេន បាណិ កាមទទោតិ តេន បរទានបកាសនេន បរេន កតស្ស ទានស្ស សក្កច្ចំ អនុមោទនមត្តេន ហេតុនា ឥទានិ មយ្ហំ ហត្ថោ កប្បរុក្ខោ វិយ សន្តានកលតា វិយ ច កាមទុហោ ឥច្ឆិតិច្ឆិតទាយី កាមទទោ ហោតិ. កាមទទោ ច ហោន្តោ តេន បាណិ មធុស្សវោ ឥដ្ឋវត្ថុវិស្សជ្ជនកោ ជាតោ.

២៧៦. ន កិរ ត្វំ អទា ទានន្តិ កិរាតិ អនុស្សវនត្ថេ និបាតោ, ត្វំ កិរ អត្តនោ សន្តកំ ន បរិច្ចជិ, សកបាណីហិ សហត្ថេហិ យស្ស កស្សចិ សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា កិញ្ចិ ទានំ ន អទាសិ. បរស្ស ទានំ អនុមោទមានោតិ កេវលំ បន បរេន កតំ បរស្ស ទានំ ‘‘អហោ ទានំ បវត្តេសី’’តិ អនុមោទមានោយេវ វិហាសិ.

២៧៧. តេន បាណិ កាមទទោតិ តេន តុយ្ហំ បាណិ ឯវំ កាមទទោ, អហោ អច្ឆរិយា វត បុញ្ញានំ គតីតិ អធិប្បាយោ.

២៧៨. យោ សោ ទានមទា, ភន្តេ, បសន្នោ សកបាណិភីតិ ទេវបុត្តំ គារវេន អាលបតិ. ភន្តេ, បរេន កតស្ស ទានានុមោទកស្ស តាវ តុយ្ហំ ឦទិសំ ផលំ ឯវរូបោ អានុភាវោ, យោ បន សោ អសយ្ហមហាសេដ្ឋិ មហាទានំ អទាសិ, បសន្នចិត្តោ ហុត្វា សហត្ថេហិ តទា មហាទានំ បវត្តេសិ. សោ ហិត្វា មានុសំ ទេហន្តិ សោ ឥធ មនុស្សត្តភាវំ បហាយ. កិន្តិ កតរំ. នុ សោតិ នូតិ និបាតមត្តំ. ទិសតំ គតោតិ ទិសំ ឋានំ គតោ, កីទិសី តស្ស គតោ និប្ផត្តីតិ អសយ្ហសេដ្ឋិនោ អភិសម្បរាយំ បុច្ឆិ.

២៧៩. អសយ្ហសាហិនោតិ អញ្ញេហិ មច្ឆរីហិ លោភាភិភូតេហិ សហិតុំ វហិតុំ អសក្កុណេយ្យស្ស បរិច្ចាគាទិវិភាគស្ស សប្បុរិសធុរស្ស សហនតោ អសយ្ហសាហិនោ. អង្គីរសស្សាតិ អង្គតោ និក្ខមនកជុតិស្ស. រសោតិ ហិ ជុតិយា អធិវចនំ. តស្ស កិរ យាចកេ អាគច្ឆន្តេ ទិស្វា ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ ឧប្បជ្ជតិ, មុខវណ្ណោ វិប្បសីទតិ, តំ អត្តនោ បច្ចក្ខំ កត្វា ឯវមាហ. គតិំ អាគតិំ វាតិ តស្ស ‘‘អសុកំ នាម គតិំ, ឥតោ គតោ’’តិ គតិំ វា ‘‘តតោ វា បន អសុកស្មិំ កាលេ ឥធាគមិស្សតី’’តិ អាគតិំ វា នាហំ ជានាមិ, អវិសយោ ឯស មយ្ហំ. សុតញ្ច មេ វេស្សវណស្ស សន្តិកេតិ អបិច ខោ ឧបដ្ឋានំ គតេន វេស្សវណស្ស មហារាជស្ស សន្តិកេ សុតមេតំ មយា. សក្កស្ស សហព្យតំ គតោ អសយ្ហោតិ អសយ្ហសេដ្ឋិ សក្កស្ស ទេវានមិន្ទស្ស សហព្យតំ គតោ អហោសិ, តាវតិំសភវនេ និព្ពត្តោតិ អត្ថោ.

២៨០. អលមេវ កាតុំ កល្យាណន្តិ យំកិញ្ចិ កល្យាណំ កុសលំ បុញ្ញំ កាតុំ យុត្តមេវ បតិរូបមេវ. តត្ថ បន យំ សព្ពសាធារណំ សុកតតរំ, តំ ទស្សេតុំ ‘‘ទានំ ទាតុំ យថារហ’’ន្តិ វុត្តំ, អត្តនោ វិភវពលានុរូបំ ទានំ ទាតុំ អលមេវ. តត្ថ ការណមាហ ‘‘បាណិំ កាមទទំ ទិស្វា’’តិ. យត្រ ហិ នាម បរកតបុញ្ញានុមោទនបុព្ពកេន ទានបតិនិវេសនមគ្គាចិក្ខណមត្តេន អយំ ហត្ថោ កាមទទោ ទិដ្ឋោ, ឥមំ ទិស្វា. កោ បុញ្ញំ ន ករិស្សតីតិ មាទិសោ កោ នាម អត្តនោ បតិដ្ឋានភូតំ បុញ្ញំ ន ករិស្សតីតិ.

២៨១. ឯវំ អនិយមវសេន បុញ្ញកិរិយាយ អាទរំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អត្តនិ តំ និយមេត្វា ទស្សេន្តោ ‘‘សោ ហិ នូនា’’តិអាទិគាថាទ្វយមាហ. តត្ថ សោតិ សោ អហំ. ហីតិ អវធារណេ និបាតោ, នូនាតិ បរិវិតក្កេ. ឥតោ គន្ត្វាតិ ឥតោ មរុភូមិតោ អបគន្ត្វា. អនុប្បត្វាន ទ្វារកន្តិ ទ្វារវតីនគរំ អនុបាបុណិត្វា. បដ្ឋបយិស្សាមីតិ បវត្តយិស្សាមិ.

ឯវំ អង្កុរេន ‘‘ទានំ ទស្សាមី’’តិ បដិញ្ញាយ កតាយ យក្ខោ តុដ្ឋមានសោ ‘‘មារិស, ត្វំ វិស្សត្ថោ ទានំ ទេហិ, អហំ បន តេ សហាយកិច្ចំ ករិស្សាមិ, យេន តេ ទេយ្យធម្មោ ន បរិក្ខយំ គមិស្សតិ, តេន បការេន ករិស្សាមី’’តិ តំ ទានកិរិយាយ សមុត្តេជេត្វា ‘‘ព្រាហ្មណ វាណិជ, ត្វំ កិរ មាទិសេ ពលក្ការេន នេតុកាមោ អត្តនោ បមាណំ ន ជានាសី’’តិ តស្ស ភណ្ឌមន្តរធាបេត្វា តំ យក្ខវិភិំសកាយ ភិំសាបេន្តោ សន្តជ្ជេសិ. អថ នំ អង្កុរោ នានប្បការំ យាចិត្វា ព្រាហ្មណេន ខមាបេន្តោ បសាទេត្វា សព្ពភណ្ឌំ បាកតិកំ ការាបេត្វា រត្តិយា ឧបគតាយ យក្ខំ វិស្សជ្ជេត្វា គច្ឆន្តោ តស្ស អវិទូរេ អញ្ញតរំ អតិវិយ ពីភច្ឆទស្សនំ បេតំ ទិស្វា តេន កតកម្មំ បុច្ឆន្តោ –

២៨៣. ‘‘កេន តេ អង្គុលី កុណា, មុខញ្ច កុណលីកតំ;

អក្ខីនិ ច បគ្ឃរន្តិ, កិំ បាបំ បកតំ តយា’’តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ កុណាតិ កុណិកា បដិកុណិកា អនុជុភូតា. កុណលីកតន្តិ មុខវិការេន វិកុណិតំ សំកុណិតំ. បគ្ឃរន្តីតិ អសុចិំ វិស្សន្ទន្តិ.

អថស្ស បេតោ –

២៨៤. ‘‘អង្គីរសស្ស គហបតិនោ, សទ្ធស្ស ឃរមេសិនោ;

តស្សាហំ ទានវិស្សគ្គេ, ទានេ អធិកតោ អហុំ.

២៨៥. ‘‘តត្ថ យាចនកេ ទិស្វា, អាគតេ ភោជនត្ថិកេ;

ឯកមន្តំ អបក្កម្ម, អកាសិំ កុណលិំ មុខំ.

២៨៦. ‘‘តេន មេ អង្គុលី កុណា, មុខញ្ច កុណលីកតំ;

អក្ខីនិ មេ បគ្ឃរន្តិ, តំ បាបំ បកតំ មយា’’តិ. –

តិស្សោ គាថា អភាសិ.

២៨៤. តត្ថ ‘‘អង្គីរសស្សា’’តិអាទិនា អសយ្ហសេដ្ឋិំ កិត្តេតិ. ឃរមេសិនោតិ ឃរមាវសន្តស្ស គហដ្ឋស្ស. ទានវិស្សគ្គេតិ ទានគ្គេ បរិច្ចាគដ្ឋានេ. ទានេ អធិកតោ អហុន្តិ ទេយ្យធម្មស្ស បរិច្ចជនេ ទានាធិការេ អធិកតោ ឋបិតោ អហោសិំ.

២៨៥. ឯកមន្តំ អបក្កម្មាតិ យាចនកេ ភោជនត្ថិកេ អាគតេ ទិស្វា ទានព្យាវដេន ទានគ្គតោ អនបក្កម្ម យថាឋានេយេវ ឋត្វា សញ្ជាតបីតិសោមនស្សេន វិប្បសន្នមុខវណ្ណេន សហត្ថេន ទានំ ទាតព្ពំ, បរេហិ វា បតិរូបេហិ ទាបេតព្ពំ, អហំ បន តថា អកត្វា យាចនកេ អាគច្ឆន្តេ ទូរតោវ ទិស្វា អត្តានំ អទស្សេន្តោ ឯកមន្តំ អបក្កម្ម អបក្កមិត្វា. អកាសិំ កុណលិំ មុខន្តិ វិកុណិតំ សង្កុចិតំ មុខំ អកាសិំ.

២៨៦. តេនាតិ យស្មា តទាហំ សាមិនា ទានាធិការេ និយុត្តោ សមានោ ទានកាលេ ឧបដ្ឋិតេ មច្ឆរិយាបកតោ ទានគ្គតោ អបក្កមន្តោ បាទេហិ សង្កោចំ អាបជ្ជិំ, សហត្ថេហិ ទាតព្ពេ តថា អកត្វា ហត្ថសង្កោចំ អាបជ្ជិំ, បសន្នមុខេន ភវិតព្ពេ មុខសង្កោចំ អាបជ្ជិំ, បិយចក្ខូហិ ឱលោកេតព្ពេ ចក្ខុកាលុសិយំ ឧប្បាទេសិំ, តស្មា ហត្ថង្គុលិយោ ច បាទង្គុលិយោ ច កុណិតា ជាតា, មុខញ្ច កុណលីកតំ វិរូបរូបំ សង្កុចិតំ, អក្ខីនិ អសុចីទុគ្គន្ធជេគុច្ឆានិ អស្សូនិ បគ្ឃរន្តីតិ អត្ថោ. តេន វុត្តំ –

‘‘តេន មេ អង្គុលី កុណា, មុខញ្ច កុណលីកតំ;

អក្ខីនិ មេ បគ្ឃរន្តិ, តំ បាបំ បកតំ មយា’’តិ.

តំ សុត្វា អង្កុរោ បេតំ គរហន្តោ –

២៨៧. ‘‘ធម្មេន តេ កាបុរិស, មុខញ្ច កុណលីកតំ;

អក្ខីនិ ច បគ្ឃរន្តិ, យំ តំ បរស្ស ទានស្ស;

អកាសិ កុណលិំ មុខ’’ន្តិ. –

គាថមាហ. តត្ថ ធម្មេនាតិ យុត្តេនេវ ការណេន. តេតិ តវ. កាបុរិសាតិ លាមកបុរិស. យន្តិ យស្មា. បរស្ស ទានស្សាតិ បរស្ស ទានស្មិំ. អយមេវ វា បាឋោ.

បុន អង្កុរោ តំ ទានបតិំ សេដ្ឋិំ គរហន្តោ –

២៨៨. ‘‘កថញ្ហិ ទានំ ទទមានោ, ករេយ្យ បរបត្តិយំ;

អន្នបានំ ខាទនីយំ, វត្ថសេនាសនានិ ចា’’តិ. –

គាថមាហ. តស្សត្ថោ – ទានំ ទទន្តោ បុរិសោ កថញ្ហិ នាម តំ បរបត្តិយំ បរេន បាបេតព្ពំ សាធេតព្ពំ ករេយ្យ, អត្តបច្ចក្ខមេវ កត្វា សហត្ថេនេវ ទទេយ្យ, សយំ វា តត្ថ ព្យាវដោ ភវេយ្យ, អញ្ញថា អត្តនោ ទេយ្យធម្មោ អដ្ឋានេ វិទ្ធំសិយេថ, ទក្ខិណេយ្យា ច ទានេន បរិហាយេយ្យុន្តិ.

ឯវំ តំ គរហិត្វា ឥទានិ អត្តនា បដិបជ្ជិតព្ពវិធិំ ទស្សេន្តោ –

២៨៩. ‘‘សោ ហិ នូន ឥតោ គន្ត្វា, អនុប្បត្វាន ទ្វារកំ;

ទានំ បដ្ឋបយិស្សាមិ, យំ មមស្ស សុខាវហំ.

២៩០. ‘‘ទស្សាមន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច;

បបញ្ច ឧទបានញ្ច, ទុគ្គេ សង្កមនានិ ចា’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ, តំ វុត្តត្ថមេវ.

២៩១. ‘‘តតោ ហិ សោ និវត្តិត្វា, អនុប្បត្វាន ទ្វារកំ;

ទានំ បដ្ឋបយិ អង្កុរោ, យំតុមស្ស សុខាវហំ.

២៩២. ‘‘អទា អន្នញ្ច បានញ្ច, វត្ថសេនាសនានិ ច;

បបញ្ច ឧទបានញ្ច, វិប្បសន្នេន ចេតសា.

២៩៣. ‘‘កោ ឆាតោ កោ ច តសិតោ, កោ វត្ថំ បរិទហិស្សតិ;

កស្ស សន្តានិ យោគ្គានិ, ឥតោ យោជេន្តុ វាហនំ.

២៩៤. ‘‘កោ ឆត្តិច្ឆតិ គន្ធញ្ច, កោ មាលំ កោ ឧបាហនំ;

ឥតិស្សុ តត្ថ ឃោសេន្តិ, កប្បកា សូទមាគធា;

សទា សាយញ្ច បាតោ ច, អង្គុរស្ស និវេសនេ’’តិ. –

ចតស្សោ គាថា អង្គុរស្ស បដិបត្តិំ ទស្សេតុំ សង្គីតិការេហិ ឋបិតា.

២៩១. តត្ថ តតោតិ មរុកន្តារតោ. និវត្តិត្វាតិ បដិនិវត្តិត្វា. អនុប្បត្វាន ទ្វារកន្តិ ទ្វារវតីនគរំ អនុបាបុណិត្វា. ទានំ បដ្ឋបយិ អង្គុរោតិ យក្ខេន បរិបូរិតសកលកោដ្ឋាគារោ សព្ពបាថេយ្យកំ មហាទានំ សោ អង្គុរោ បដ្ឋបេសិ. យំតុមស្ស សុខាវហន្តិ យំ អត្តនោ សម្បតិ អាយតិញ្ច សុខនិព្ពត្តកំ.

២៩៣. កោ ឆាតោតិ កោ ជិឃច្ឆិតោ, សោ អាគន្ត្វា យថារុចិ ភុញ្ជតូតិ អធិប្បាយោ. ឯសេវ នយោ សេសេសុបិ. តសិតោតិ បិបាសិតោ. បរិទហិស្សតីតិ និវាសេស្សតិ បារុបិស្សតិ ចាតិ អត្ថោ. សន្តានីតិ បរិស្សមប្បត្តានិ. យោគ្គានីតិ រថវាហនានិ. ឥតោ យោជេន្តុ វាហនន្តិ ឥតោ យោគ្គសមូហតោ យថារុចិតំ គហេត្វា វាហនំ យោជេន្តុ.

២៩៤. កោ ឆត្តិច្ឆតីតិ កោ កិលញ្ជឆត្តាទិភេទំ ឆត្តំ ឥច្ឆតិ, សោ គណ្ហាតូតិ អធិប្បាយោ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. គន្ធន្តិ ចតុជ្ជាតិយគន្ធាទិកំ គន្ធំ. មាលន្តិ គន្ថិតាគន្ថិតភេទំ បុប្ផំ. ឧបាហនន្តិ ខល្លពទ្ធាទិភេទំ ឧបាហនំ. ឥតិស្សូតិ ឯត្ថ សូតិ និបាតមត្តំ, ឥតិ ឯវំ ‘‘កោ ឆាតោ, កោ តសិតោ’’តិអាទិនាតិ អត្ថោ. កប្បកាតិ ន្ហាបិតកា. សូទាតិ ភត្តការកា. មាគធាតិ គន្ធិនោ. សទាតិ សព្ពកាលំ ទិវសេ ទិវសេ សាយញ្ច បាតោ ច តត្ថ អង្គុរស្ស និវេសនេ ឃោសេន្តិ ឧគ្ឃោសេន្តីតិ យោជនា.

ឯវំ មហាទានំ បវត្តេន្តស្ស គច្ឆន្តេ កាលេ តិត្តិភាវតោ អត្ថិកជនេហិ បវិវិត្តំ វិរឡំ ទានគ្គំ អហោសិ. តំ ទិស្វា អង្កុរោ ទានេ ឧឡារជ្ឈាសយតាយ អតុដ្ឋមានសោ ហុត្វា អត្តនោ ទានេ និយុត្តំ សិន្ធកំ នាម មាណវំ អាមន្តេត្វា –

២៩៥. ‘‘សុខំ សុបតិ អង្កុរោ, ឥតិ ជានាតិ មំ ជនោ;

ទុក្ខំ សុបាមិ សិន្ធក, យំ ន បស្សាមិ យាចកេ.

២៩៦. ‘‘សុខំ សុបតិ អង្កុរោ, ឥតិ ជានាតិ មំ ជនោ;

ទុក្ខំ សុបាមិ សិន្ធក, អប្បកេ សុ វនិព្ពកេ’’តិ. –

គាថាទ្វយមាហ. តត្ថ សុខំ សុបតិ អង្កុរោ, ឥតិ ជានាតិ មំ ជនោតិ ‘‘អង្កុរោ រាជា យសភោគសមប្បិតោ ទានបតិ អត្តនោ ភោគសម្បត្តិយា ទានសម្បត្តិយា ច សុខំ សុបតិ, សុខេនេវ និទ្ទំ ឧបគច្ឆតិ, សុខំ បដិពុជ្ឈតី’’តិ ឯវំ មំ ជនោ សម្ភាវេតិ. ទុក្ខំ សុបាមិ សិន្ធកាតិ អហំ បន សិន្ធក ទុក្ខមេវ សុបាមិ. កស្មា? យំ ន បស្សាមិ យាចកេតិ, យស្មា មម អជ្ឈាសយានុរូបំ ទេយ្យធម្មបដិគ្គាហកេ ពហូ យាចកេ ន បស្សាមិ, តស្មាតិ អត្ថោ. អប្បកេ សុ វនិព្ពកេតិ វនិព្ពកជនេ អប្បកេ កតិបយេ ជាតេ ទុក្ខំ សុបាមីតិ យោជនា. សូតិ ច និបាតមត្តំ, អប្បកេ វនិព្ពកជនេ សតីតិ អត្ថោ.

តំ សុត្វា សិន្ធកោ តស្ស ឧឡារំ ទានាធិមុត្តិំ បាកដតរំ កាតុកាមោ –

២៩៧. ‘‘សក្កោ ចេ តេ វរំ ទជ្ជា, តាវតិំសានមិស្សរោ;

កិស្ស សព្ពស្ស លោកស្ស, វរមានោ វរំ វរេ’’តិ. –

គាថមាហ. តស្សត្ថោ – តាវតិំសានំ ទេវានំ សព្ពស្ស ច លោកស្ស ឥស្សរោ សក្កោ ‘‘វរំ វរស្សុ, អង្កុរ, យំកិញ្ចិ មនសិច្ឆិត’’ន្តិ តុយ្ហំ វរំ ទជ្ជា ទទេយ្យ ចេ, វរមានោ បត្ថយមានោ កិស្ស កីទិសំ វរំ វរេយ្យាសីតិ អត្ថោ.

អថ អង្កុរោ អត្តនោ អជ្ឈាសយំ យាថាវតោ បវេទេន្តោ –