៨. ចូឡសេដ្ឋិបេតវត្ថុវណ្ណនា

នគ្គោ កិសោ បព្ពជិតោសិ, ភន្តេតិ ឥទំ សត្ថរិ វេឡុវនេ វិហរន្តេ ចូឡសេដ្ឋិបេតំ អារព្ភ វុត្តំ. ពារាណសិយំ កិរ ឯកោ គហបតិ អស្សទ្ធោ អប្បសន្នោ មច្ឆរី កទរិយោ បុញ្ញកិរិយាយ អនាទរោ ចូឡសេដ្ឋិ នាម អហោសិ. សោ កាលំ កត្វា បេតេសុ និព្ពត្តិ, តស្ស កាយោ អបគតមំសលោហិតោ អដ្ឋិន្ហារុចម្មមត្តោ មុណ្ឌោ អបេតវត្ថោ អហោសិ. ធីតា បនស្ស អនុលា អន្ធកវិន្ទេ សាមិកស្ស គេហេ វសន្តី បិតរំ ឧទ្ទិស្ស ព្រាហ្មណេ ភោជេតុកាមា តណ្ឌុលាទីនិ ទានូបករណានិ សជ្ជេសិ. តំ ញត្វា បេតោ អាសាយ អាកាសេន តត្ថ គច្ឆន្តោ រាជគហំ សម្បាបុណិ. តេន ច សមយេន រាជា អជាតសត្តុ ទេវទត្តេន ឧយ្យោជិតោ បិតរំ ជីវិតា វោរោបេត្វា តេន វិប្បដិសារេន ទុស្សុបិនេន ច និទ្ទំ អនុបគច្ឆន្តោ ឧបរិបាសាទវរគតោ ចង្កមន្តោ តំ បេតំ អាកាសេន គច្ឆន្តំ ទិស្វា ឥមាយ គាថាយ បុច្ឆិ –

២៤៦. ‘‘នគ្គោ កិសោ បព្ពជិតោសិ ភន្តេ, រត្តិំ កុហិំ គច្ឆសិ កិស្សហេតុ;

អាចិក្ខ មេ តំ អបិ សក្កុណេមុ, សព្ពេន វិត្តំ បដិបាទយេ តុវ’’ន្តិ.

តត្ថ បព្ពជិតោតិ សមណោ. រាជា កិរ តំ នគ្គត្តា មុណ្ឌត្តា ច ‘‘នគ្គោ សមណោ អយ’’ន្តិ សញ្ញាយ ‘‘នគ្គោ កិសោ បព្ពជិតោសី’’តិអាទិមាហ. កិស្សហេតូតិ កិន្និមិត្តំ. សព្ពេន វិត្តំ បដិបាទយេ តុវន្តិ វិត្តិយា ឧបករណភូតំ វិត្តំ សព្ពេន ភោគេន តុយ្ហំ អជ្ឈាសយានុរូបំ, សព្ពេន វា ឧស្សាហេន បដិបាទេយ្យំ សម្បាទេយ្យំ. តថា កាតុំ មយំ អប្បេវ នាម សក្កុណេយ្យាម, តស្មា អាចិក្ខ មេ តំ, ឯតំ តវ អាគមនការណំ មយ្ហំ កថេហីតិ អត្ថោ.

ឯវំ រញ្ញា បុដ្ឋោ បេតោ អត្តនោ បវត្តិំ កថេន្តោ តិស្សោ គាថា អភាសិ –

២៤៧. ‘‘ពារាណសី នគរំ ទូរឃុដ្ឋំ, តត្ថាហំ គហបតិ អឌ្ឍកោ អហុ ទីនោ;

អទាតា គេធិតមនោ អាមិសស្មិំ, ទុស្សីល្យេន យមវិសយម្ហិ បត្តោ.

២៤៨. ‘‘សោ សូចិកាយ កិលមិតោ តេហិ,

តេនេវ ញាតីសុ យាមិ អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតុ;

អទានសីលា ន ច សទ្ទហន្តិ,

‘ទានផលំ ហោតិ បរម្ហិ លោកេ’.

២៤៩. ‘‘ធីតា ច មយ្ហំ លបតេ អភិក្ខណំ, ទស្សាមិ ទានំ បិតូនំ បិតាមហានំ;

តមុបក្ខដំ បរិវិសយន្តិ ព្រាហ្មណា, យាមិ អហំ អន្ធកវិន្ទំ ភុត្តុ’’ន្តិ.

២៤៧. តត្ថ ទូរឃុដ្ឋន្តិ ទូរតោ ឯវ គុណកិត្តនវសេន ឃោសិតំ, សព្ពត្ថ វិស្សុតំ បាកដន្តិ អត្ថោ. អឌ្ឍកោតិ អឌ្ឍោ មហាវិភវោ. ទីនោតិ និហីនចិត្តោ អទានជ្ឈាសយោ. តេនាហ ‘‘អទាតា’’តិ. គេធិតមនោ អាមិសស្មិន្តិ កាមាមិសេ លគ្គចិត្តោ គេធំ អាបន្នោ. ទុស្សីល្យេន យមវិសយម្ហិ បត្តោតិ អត្តនា កតេន ទុស្សីលកម្មុនា យមវិសយំ បេតលោកំ បត្តោ អម្ហិ.

២៤៨. សោ សូចិកាយ កិលមិតោតិ សោ អហំ វិជ្ឈនដ្ឋេន សូចិសទិសតាយ ‘‘សូចិកា’’តិ លទ្ធនាមាយ ជិឃច្ឆាយ កិលមិតោ និរន្តរំ វិជ្ឈមានោ. ‘‘កិលមថោ’’តិ ឥច្ចេវ វា បាឋោ. តេហីតិ ‘‘ទីនោ’’តិអាទិនា វុត្តេហិ បាបកម្មេហិ ការណភូតេហិ. តស្ស ហិ បេតស្ស តានិ បាបកម្មានិ អនុស្សរន្តស្ស អតិវិយ ទោមនស្សំ ឧប្បជ្ជិ, តស្មា ឯវមាហ. តេនេវាតិ តេនេវ ជិឃច្ឆាទុក្ខេន. ញាតីសុ យាមីតិ ញាតីនំ សមីបំ យាមិ គច្ឆាមិ. អាមិសកិញ្ចិក្ខហេតូតិ អាមិសស្ស កិញ្ចិក្ខនិមិត្តំ, កិញ្ចិ អាមិសំ បត្ថេន្តោតិ អត្ថោ. អទានសីលា ន ច សទ្ទហន្តិ, ‘ទានផលំ ហោតិ បរម្ហិ លោកេ’តិ យថា អហំ, តថា ឯវំ អញ្ញេបិ មនុស្សា អទានសីលា ‘‘ទានស្ស ផលំ ឯកំសេន បរលោកេ ហោតី’’តិ ន ច សទ្ទហន្តិ. យតោ អហំ វិយ តេបិ បេតា ហុត្វា មហាទុក្ខំ បច្ចនុភវន្តីតិ អធិប្បាយោ.

២៤៩. លបតេតិ កថេតិ. អភិក្ខណន្តិ អភិណ្ហំ ពហុសោ. កិន្តិ លបតីតិ អាហ ‘‘ទស្សាមិ ទានំ បិតូនំ បិតាមហាន’’ន្តិ. តត្ថ បិតូនន្តិ មាតាបិតូនំ, ចូឡបិតុមហាបិតូនំ វា. បិតាមហានន្តិ អយ្យកបយ្យកានំ. ឧបក្ខដន្តិ សជ្ជិតំ. បរិវិសយន្តីតិ ភោជយន្តិ. អន្ធកវិន្ទន្តិ ឯវំនាមកំ នគរំ. ភុត្តុន្តិ ភុញ្ជិតុំ. តតោ បរា សង្គីតិការកេហិ វុត្តា –

២៥០. ‘‘តមវោច រាជា ‘អនុភវិយាន តម្បិ,

ឯយ្យាសិ ខិប្បំ អហមបិ កស្សំ បូជំ;

អាចិក្ខ មេ តំ យទិ អត្ថិ ហេតុ,

សទ្ធាយិតំ ហេតុវចោ សុណោម’.

២៥១. ‘‘តថាតិ វត្វា អគមាសិ តត្ថ, ភុញ្ជិំសុ ភត្តំ ន ច ទក្ខិណារហា;

បច្ចាគមិ រាជគហំ បុនាបរំ, បាតុរហោសិ បុរតោ ជនាធិបស្ស.

២៥២. ‘‘ទិស្វាន បេតំ បុនទេវ អាគតំ, រាជា អវោច ‘អហមបិ កិំ ទទាមិ;

អាចិក្ខ មេ តំ យទិ អត្ថិ ហេតុ, យេន តុវំ ចិរតរំ បីណិតោ សិយា’.

២៥៣. ‘‘ពុទ្ធញ្ច សង្ឃំ បរិវិសិយាន រាជ, អន្នេន បានេន ច ចីវរេន;

តំ ទក្ខិណំ អាទិស មេ ហិតាយ, ឯវំ អហំ ចិរតរំ បីណិតោ សិយា.

២៥៤. ‘‘តតោ ច រាជា និបតិត្វា តាវទេ, ទានំ សហត្ថា អតុលំ ទទិត្វា សង្ឃេ;

អារោចេសិ បកតំ តថាគតស្ស, តស្ស ច បេតស្ស ទក្ខិណំ អាទិសិត្ថ.

២៥៥. ‘‘សោ បូជិតោ អតិវិយ សោភមានោ, បាតុរហោសិ បុរតោ ជនាធិបស្ស;

យក្ខោហមស្មិ បរមិទ្ធិបត្តោ, ន មយ្ហមត្ថិ សមា សទិសា មានុសា.

២៥៦. ‘‘បស្សានុភាវំ អបរិមិតំ មមយិទំ, តយានុទិដ្ឋំ អតុលំ ទត្វា សង្ឃេ;

សន្តប្បិតោ សតតំ សទា ពហូហិ, យាមិ អហំ សុខិតោ មនុស្សទេវា’’តិ.

២៥០. តត្ថ តមវោច រាជាតិ តំ បេតំ តថា វត្វា ឋិតំ រាជា អជាតសត្តុ អវោច. អនុភវិយាន តម្បីតិ តំ តវ ធីតុយា ឧបក្ខដំ ទានម្បិ អនុភវិត្វា. ឯយ្យាសីតិ អាគច្ឆេយ្យាសិ. កស្សន្តិ ករិស្សាមិ. អាចិក្ខ មេ តំ យទិ អត្ថិ ហេតូតិ សចេ កិញ្ចិ ការណំ អត្ថិ, តំ ការណំ មយ្ហំ អាចិក្ខ កថេហិ. សទ្ធាយិតន្តិ សទ្ធាយិតព្ពំ. ហេតុវចោតិ ហេតុយុត្តវចនំ, ‘‘អមុកស្មិំ ឋានេ អសុកេន បការេន ទានេ កតេ មយ្ហំ ឧបកប្បតី’’តិ សការណំ វចនំ វទាតិ អត្ថោ.

២៥១. តថាតិ វត្វាតិ សាធូតិ វត្វា. តត្ថាតិ តស្មិំ អន្ធកវិន្ទេ បរិវេសនដ្ឋានេ. ភុញ្ជិំសុ ភត្តំ ន ច ទក្ខិណារហាតិ ភត្តំ ភុញ្ជិំសុ ទុស្សីលព្រាហ្មណា, ន ច បន ទក្ខិណារហា សីលវន្តោ ភុញ្ជិំសូតិ អត្ថោ. បុនាបរន្តិ បុន អបរំ វារំ រាជគហំ បច្ចាគមិ.

២៥២. កិំ ទទាមីតិ ‘‘កីទិសំ តេ ទានំ ទស្សាមី’’តិ រាជា បេតំ បុច្ឆិ. យេន តុវន្តិ យេន ការណេន ត្វំ. ចិរតរន្តិ ចិរកាលំ. បីណិតោតិ តិត្តោ សិយា, តំ កថេហីតិ អត្ថោ.

២៥៣. បរិវិសិយានាតិ ភោជេត្វា. រាជាតិ អជាតសត្តុំ អាលបតិ. មេ ហិតាយាតិ មយ្ហំ ហិតត្ថាយ បេតត្តភាវតោ បរិមុត្តិយា.

២៥៤. តតោតិ តស្មា តេន វចនេន, តតោ វា បាសាទតោ. និបតិត្វាតិ និក្ខមិត្វា. តាវទេតិ តទា ឯវ អរុណុគ្គមនវេលាយ. យម្ហិ បេតោ បច្ចាគន្ត្វា រញ្ញោ អត្តានំ ទស្សេសិ, តស្មិំ បុរេភត្តេ ឯវ ទានំ អទាសិ. សហត្ថាតិ សហត្ថេន. អតុលន្តិ អប្បមាណំ ឧឡារំ បណីតំ. ទត្វា សង្ឃេតិ សង្ឃស្ស ទត្វា. អារោចេសិ បកតំ តថាគតស្សាតិ ‘‘ឥទំ, ភន្តេ, ទានំ អញ្ញតរំ បេតំ សន្ធាយ បកត’’ន្តិ តំ បវត្តិំ ភគវតោ អារោចេសិ. អារោចេត្វា ច យថា តំ ទានំ តស្ស ឧបកប្បតិ, ឯវំ តស្ស ច បេតស្ស ទក្ខិណំ អាទិសិត្ថ អាទិសិ.

២៥៥. សោតិ សោ បេតោ. បូជិតោតិ ទក្ខិណាយ ទិយ្យមានាយ បូជិតោ. អតិវិយ សោភមានោតិ ទិព្ពានុភាវេន អតិវិយ វិរោចមានោ. បាតុរហោសីតិ បាតុភវិ, រញ្ញោ បុរតោ អត្តានំ ទស្សេសិ. យក្ខោហមស្មីតិ បេតត្តភាវតោ មុត្តោ យក្ខោ អហំ ជាតោ ទេវភាវំ បត្តោស្មិ. ន មយ្ហមត្ថិ សមា សទិសា មានុសាតិ មយ្ហំ អានុភាវសម្បត្តិយា សមា វា ភោគសម្បត្តិយា សទិសា វា មនុស្សា ន សន្តិ.

២៥៦. បស្សានុភាវំ អបរិមិតំ មមយិទន្តិ ‘‘មម ឥទំ អបរិមាណំ ទិព្ពានុភាវំ បស្សា’’តិ អត្តនោ សម្បត្តិំ បច្ចក្ខតោ រញ្ញោ ទស្សេន្តោ វទតិ. តយានុទិដ្ឋំ អតុលំ ទត្វា សង្ឃេតិ អរិយសង្ឃស្ស អតុលំ ឧឡារំ ទានំ ទត្វា មយ្ហំ អនុកម្បាយ តយា អនុទិដ្ឋំ. សន្តប្បិតោ សតតំ សទា ពហូហីតិ អន្នបានវត្ថាទីហិ ពហូហិ ទេយ្យធម្មេហិ អរិយសង្ឃំ សន្តប្បេន្តេន តយា សទា សព្ពកាលំ យាវជីវំ តត្ថាបិ សតតំ និរន្តរំ អហំ សន្តប្បិតោ បីណិតោ. យាមិ អហំ សុខិតោ មនុស្សទេវាតិ ‘‘តស្មា អហំ ឥទានិ សុខិតោ មនុស្សទេវ មហារាជ យថិច្ឆិតដ្ឋានំ យាមី’’តិ រាជានំ អាបុច្ឆិ.

ឯវំ បេតេ អាបុច្ឆិត្វា គតេ រាជា អជាតសត្តុ តមត្ថំ ភិក្ខូនំ អារោចេសិ, ភិក្ខូ ភគវតោ សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា អារោចេសុំ. ភគវា តមត្ថំ អដ្ឋុប្បត្តិំ កត្វា សម្បត្តបរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ. តំ សុត្វា មហាជនោ មច្ឆេរមលំ បហាយ ទានាទិបុញ្ញាភិរតោ អហោសីតិ.

ចូឡាសេដ្ឋិបេតវត្ថុវណ្ណនា និដ្ឋិតា.