៦៩. អាសយានុសយញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

១១៣. អាសយានុសយញាណនិទ្ទេសេ ឥធ តថាគតោតិអាទិ បញ្ចធា ឋបិតោ និទ្ទេសោ. តត្ថ អាសយានុសយា វុត្តត្ថា ឯវ. ចរិតន្តិ បុព្ពេ កតំ កុសលាកុសលំ កម្មំ. អធិមុត្តិន្តិ សម្បតិ កុសលេ អកុសលេ វា ចិត្តវោសគ្គោ. ភព្ពាភព្ពេតិ ភព្ពេ ច អភព្ពេ ច. អរិយាយ ជាតិយា សម្ភវន្តិ ជាយន្តីតិ ភព្ពា. វត្តមានសមីបេ វត្តមានវចនំ. ភវិស្សន្តិ ជាយិស្សន្តីតិ វា ភព្ពា, ភាជនភូតាតិ អត្ថោ. យេ អរិយមគ្គបដិវេធស្ស អនុច្ឆវិកា ឧបនិស្សយសម្បន្នា, តេ ភព្ពា. វុត្តបដិបក្ខា អភព្ពា.

កតមោ សត្តានំ អាសយោតិអាទិ និទ្ទេសស្ស បដិនិទ្ទេសោ. តត្ថ សស្សតោតិ និច្ចោ. លោកោតិ អត្តា. ឥធ សរីរំយេវ នស្សតិ, អត្តា បន ឥធ បរត្ថ ច សោយេវាតិ មញ្ញន្តិ. សោ ហិ សយំយេវ អាលោកេតីតិ កត្វា ‘‘លោកោ’’តិ មញ្ញន្តិ. អសស្សតោតិ អនិច្ចោ. អត្តា សរីរេនេវ សហ នស្សតីតិ មញ្ញន្តិ. អន្តវាតិ បរិត្តេ កសិណេ ឈានំ ឧប្បាទេត្វា តំបរិត្តកសិណារម្មណំ ចិត្តំ សបរិយន្តោ អត្តាតិ មញ្ញន្តិ. អនន្តវាតិ ន អន្តវា អប្បមាណេ កសិណេ ឈានំ ឧប្បាទេត្វា តំអប្បមាណកសិណារម្មណំ ចិត្តំ អបរិយន្តោ អត្តាតិ មញ្ញន្តិ. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ ជីវោ ច សរីរញ្ច តំយេវ. ជីវោតិ អត្តា, លិង្គវិបល្លាសេន នបុំសកវចនំ កតំ. សរីរន្តិ រាសដ្ឋេន ខន្ធបញ្ចកំ. អញ្ញំ ជីវំ អញ្ញំ សរីរន្តិ អញ្ញោ ជីវោ អញ្ញំ ខន្ធបញ្ចកំ. ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាតិ ខន្ធា ឥធេវ វិនស្សន្តិ, សត្តោ មរណតោ បរំ ហោតិ វិជ្ជតិ ន នស្សតិ. ‘‘តថាគតោ’’តិ ចេត្ថ សត្តាធិវចនន្តិ វទន្តិ. កេចិ បន ‘‘តថាគតោតិ អរហា’’តិ វទន្តិ. ឥមេ ‘‘ន ហោតី’’តិ បក្ខេ ទោសំ ទិស្វា ឯវំ គណ្ហន្តិ. ន ហោតិ តថាគតោ បរំ មរណាតិ ខន្ធាបិ ឥធេវ នស្សន្តិ, តថាគតោ ច មរណតោ បរំ ន ហោតិ ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតិ. ឥមេ ‘‘ហោតី’’តិ បក្ខេ ទោសំ ទិស្វា ឯវំ គណ្ហន្តិ. ហោតិ ច ន ច ហោតីតិ ឥមេ ឯកេកបក្ខបរិគ្គហេ ទោសំ ទិស្វា ឧភយបក្ខំ គណ្ហន្តិ. នេវ ហោតិ ន ន ហោតីតិ ឥមេ ឧភយបក្ខបរិគ្គហេ ឧភយទោសាបត្តិំ ទិស្វា ‘‘ហោតីតិ ច ន ហោតិ, នេវ ហោតីតិ ច ន ហោតី’’តិ អមរាវិក្ខេបបក្ខំ គណ្ហន្តិ.

អយំ បនេត្ថ អដ្ឋកថានយោ – ‘‘សស្សតោ លោកោតិ វា’’តិអាទីហិ ទសហាការេហិ ទិដ្ឋិបភេទោវ វុត្តោ. តត្ថ សស្សតោ លោកោតិ ច ខន្ធបញ្ចកំ លោកោតិ គហេត្វា ‘‘អយំ លោកោ និច្ចោ ធុវោ សព្ពកាលិកោ’’តិ គណ្ហន្តស្ស សស្សតន្តិ គហណាការប្បវត្តា ទិដ្ឋិ. អសស្សតោតិ តមេវ លោកំ ‘‘ឧច្ឆិជ្ជតិ វិនស្សតី’’តិ គណ្ហន្តស្ស ឧច្ឆេទគ្គហណាការប្បវត្តា ទិដ្ឋិ. អន្តវាតិ បរិត្តកសិណលាភិនោ សុប្បមត្តេ វា សរាវមត្តេ វា កសិណេ សមាបន្នស្ស អន្តោសមាបត្តិយំ បវត្តិតរូបារូបធម្មេ ‘‘លោកោ’’តិ ច កសិណបរិច្ឆេទន្តេន ‘‘អន្តវា’’តិ ច គណ្ហន្តស្ស ‘‘អន្តវា លោកោ’’តិ គហណាការប្បវត្តា ទិដ្ឋិ. សា សស្សតទិដ្ឋិបិ ហោតិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិបិ. វិបុលកសិណលាភិនោ បន តស្មិំ កសិណេ សមាបន្នស្ស អន្តោសមាបត្តិយំ បវត្តិតរូបារូបធម្មេ ‘‘លោកោ’’តិ ច កសិណបរិច្ឆេទន្តេន ‘‘ន អន្តវា’’តិ ច គណ្ហន្តស្ស ‘‘អនន្តវា លោកោ’’តិ គហណាការប្បវត្តា ទិដ្ឋិ. សា សស្សតទិដ្ឋិបិ ហោតិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិបិ. តំ ជីវំ តំ សរីរន្តិ ភេទនធម្មស្ស សរីរស្សេវ ‘‘ជីវ’’ន្តិ គហិតត្តា ‘‘សរីរេ ឧច្ឆិជ្ជមានេ ជីវម្បិ ឧច្ឆិជ្ជតី’’តិ ឧច្ឆេទគ្គហណាការប្បវត្តា ទិដ្ឋិ. ទុតិយបទេ សរីរតោ អញ្ញស្ស ជីវស្ស គហិតត្តា ‘‘សរីរេ ឧច្ឆិជ្ជមានេបិ ជីវំ ន ឧច្ឆិជ្ជតី’’តិ សស្សតគ្គហណាការប្បវត្តា ទិដ្ឋិ. ហោតិ តថាគតោតិអាទីសុ ‘‘សត្តោ តថាគតោ នាម, សោ បរំ មរណា ហោតី’’តិ គណ្ហតោ បឋមា សស្សតទិដ្ឋិ. ‘‘ន ហោតី’’តិ គណ្ហតោ ទុតិយា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ. ‘‘ហោតិ ច ន ច ហោតី’’តិ គណ្ហតោ តតិយា ឯកច្ចសស្សតទិដ្ឋិ. ‘‘នេវ ហោតិ ន ន ហោតី’’តិ គណ្ហតោ ចតុត្ថា អមរាវិក្ខេបទិដ្ឋីតិ.

ឥតីតិ វុត្តប្បការទិដ្ឋិនិស្សយនិទស្សនំ. ភវទិដ្ឋិសន្និស្សិតា វា សត្តា ហោន្តិ វិភវទិដ្ឋិសន្និស្សិតា វាតិ ភវោ វុច្ចតិ សស្សតោ, សស្សតវសេន ឧប្បជ្ជមានទិដ្ឋិ ភវទិដ្ឋិ, ភវោតិ ទិដ្ឋីតិ វុត្តំ ហោតិ. វិភវោ វុច្ចតិ ឧច្ឆេទោ, ឧច្ឆេទវសេន ឧប្បជ្ជមានទិដ្ឋិ វិភវទិដ្ឋិ, វិភវោតិ ទិដ្ឋីតិ វុត្តំ ហោតិ. វុត្តប្បការា ទសវិធា ទិដ្ឋិ ភវទិដ្ឋិ ច វិភវទិដ្ឋិ ចាតិ ទ្វិធាវ ហោតិ. តាសុ ទ្វីសុ ឯកេកំ សន្និស្សិតា អបស្សិតា អល្លីនា សត្តា ហោន្តិ.

ឯតេ វា បន ឧភោ អន្តេ អនុបគម្មាតិ ឯត្ថ ‘‘អគ្គិតោ វា ឧទកតោ វា មិថុភេទា វា’’តិអាទីសុ (ទី. និ. ២.១៥២) វិយ វា-សទ្ទោ សមុច្ចយត្ថោ. ឯតេ វុត្តប្បការេ សស្សតុច្ឆេទវសេន ទ្វេ បក្ខេ ច ន ឧបគន្ត្វា អនល្លីយិត្វា បហាយាតិ អត្ថោ. ‘‘អនុលោមិកា វា ខន្តី’’តិ វិកប្បត្ថោវ. ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសូតិ ឥមេសំ ជរាមរណាទីនំ បច្ចយា ឥទប្បច្ចយា, ឥទប្បច្ចយា ឯវ ឥទប្បច្ចយតា, ឥទប្បច្ចយានំ វា សមូហោ ឥទប្បច្ចយតា. លក្ខណំ បនេត្ថ សទ្ទសត្ថតោ បរិយេសិតព្ពំ. តេ តេ បច្ចយេ បដិច្ច សហ សម្មា ច ឧប្បន្នា បដិច្ចសមុប្បន្នា. តស្សា ឥទប្បច្ចយតាយ ច តេសុ បដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ច ធម្មេសុ. អនុលោមិកាតិ លោកុត្តរធម្មានំ អនុលោមតោ អនុលោមិកា. ខន្តីតិ ញាណំ. ញាណញ្ហិ ខមនតោ ខន្តិ. បដិលទ្ធា ហោតីតិ សត្តេហិ អធិគតា ហោតិ. ឥទប្បច្ចយតាយ ខន្តិយា ឧច្ឆេទត្តានុបគមោ ហោតិ បច្ចយុប្បន្នធម្មានំ បច្ចយសាមគ្គិយំ អាយត្តវុត្តិត្តា បច្ចយានុបរមទស្សនេន ផលានុបរមទស្សនតោ. បដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ ខន្តិយា សស្សតត្តានុបគមោ ហោតិ បច្ចយសាមគ្គិយំ នវនវានំ បច្ចយុប្បន្នធម្មានំ ឧប្បាទទស្សនតោ. ឯវមេតេ ឧភោ អន្តេ អនុបគម្ម បដិច្ចសមុប្បាទបដិច្ចសមុប្បន្នធម្មទស្សនេន ន ឧច្ឆេទោ ន សស្សតោតិ បវត្តំ សម្មាទស្សនំ ‘‘អនុលោមិកា ខន្តី’’តិ វេទិតព្ពំ. ឯវញ្ហិ តទុភយទិដ្ឋិបដិបក្ខភូតា សម្មាទិដ្ឋិ វុត្តា ហោតិ. យថាភូតំ វា ញាណន្តិ យថាភូតំ យថាសភាវំ នេយ្យំ. តត្ថ បវត្តញាណម្បិ វិសយវោហារេន ‘‘យថាភូតញាណ’’ន្តិ វុត្តំ. តំ បន សង្ខារុបេក្ខាបរិយន្តំ វិបស្សនាញាណំ ឥធាធិប្បេតំ. ហេដ្ឋា បន ‘‘យថាភូតញាណទស្សន’’ន្តិ ភយតូបដ្ឋានញាណំ វុត្តំ. យថាភូតំ វា ញាណំ សត្តេហិ បដិលទ្ធំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ.

ឥទានិ ‘‘សស្សតោ លោកោ’’តិអាទីហិ មិច្ឆាទិដ្ឋិបរិភាវិតំ ‘‘ឯតេ វា បនា’’តិអាទីហិ សម្មាទិដ្ឋិបរិភាវិតំ សត្តសន្តានំ ទស្សេត្វា ‘‘កាមំ សេវន្តញ្ញេវា’’តិអាទីហិ សេសាកុសលេហិ សេសកុសលេហិ ច បរិភាវិតំ សត្តសន្តានំ ទស្សេតិ. តត្ថ កាមំ សេវន្តំយេវ បុគ្គលំ តថាគតោ ជានាតីតិ យោជនា កាតព្ពា. សេវន្តន្តិ ច អភិណ្ហសមុទាចារវសេន សេវមានំ. បុព្ពេ អាសេវិតវសេន កិលេសកាមោ គរុ អស្សាតិ កាមគរុកោ. តថេវ កាមោ អាសយេ សន្តានេ អស្សាតិ កាមាសយោ. សន្តានវសេនេវ កាមេ អធិមុត្តោ លគ្គោតិ កាមាធិមុត្តោ. សេសេសុបិ ឯសេវ នយោ. នេក្ខម្មាទីនិ វុត្តត្ថានេវ. កាមាទីហិ ច តីហិ សេសាកុសលា, នេក្ខម្មាទីហិ តីហិ សេសកុសលា គហិតាវ ហោន្តីតិ វេទិតព្ពា. ‘‘អយំ សត្តានំ អាសយោ’’តិ តិធា វុត្តំ សន្តានមេវ ទស្សេតិ.

អយំ បនេត្ថ អដ្ឋកថានយោ – ‘‘ឥតិ ភវទិដ្ឋិសន្និស្សិតា វា’’តិ ឯវំ សស្សតទិដ្ឋិំ វា សន្និស្សិតា. សស្សតទិដ្ឋិ ហិ ឯត្ថ ភវទិដ្ឋីតិ វុត្តា, ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ច វិភវទិដ្ឋីតិ. សព្ពទិដ្ឋីនញ្ហិ សស្សតុច្ឆេទទិដ្ឋីហិ សង្គហិតត្តា សព្ពេបិមេ ទិដ្ឋិគតិកា សត្តា ឥមាវ ទ្វេ ទិដ្ឋិយោ សន្និស្សិតា ហោន្តិ. វុត្តម្បិ ចេតំ ‘‘ទ្វយនិស្សិតោ ខ្វាយំ, កច្ចាន, លោកោ យេភុយ្យេន អត្ថិតញ្ចេវ នត្ថិតញ្ចា’’តិ (សំ. និ. ២.១៥). ឯត្ថ ហិ អត្ថិតាតិ សស្សតំ. នត្ថិតាតិ ឧច្ឆេទោ. អយំ តាវ វដ្ដនិស្សិតានំ បុថុជ្ជនានំ សត្តានំ អាសយោ. ឥទានិ វិវដ្ដនិស្សិតានំ សុទ្ធសត្តានំ អាសយំ ទស្សេតុំ ‘‘ឯតេ វា បន ឧភោ អន្តេ អនុបគម្មា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ‘‘ឯតេ វា បនា’’តិ ឯតេយេវ. ‘‘ឧភោ អន្តេ’’តិ សស្សតុច្ឆេទសង្ខាតេ ទ្វេ អន្តេ. ‘‘អនុបគម្មា’’តិ ន អល្លីយិត្វា. ‘‘ឥទប្បច្ចយតាបដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសូ’’តិ ឥទប្បច្ចយតាយ ចេវ បដិច្ចសមុប្បន្នធម្មេសុ ច. ‘‘អនុលោមិកា ខន្តី’’តិ វិបស្សនាញាណំ. ‘‘យថាភូតំ ញាណ’’ន្តិ មគ្គញាណំ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យា បដិច្ចសមុប្បាទេ ចេវ បដិច្ចសមុប្បន្នធម្មេសុ ច ឯតេ ឧភោ សស្សតុច្ឆេទអន្តេ អនុបគន្ត្វា វិបស្សនា បដិលទ្ធា, យញ្ច តតោ ឧត្តរិ មគ្គញាណំ, អយំ សត្តានំ អាសយោ. អយំ វដ្ដនិស្សិតានញ្ច វិវដ្ដនិស្សិតានញ្ច សព្ពេសម្បិ សត្តានំ អាសយោ ឥទំ វសនដ្ឋានន្តិ. អយំ អាចរិយានំ សមានដ្ឋកថា.

វិតណ្ឌវាទី បនាហ ‘‘មគ្គោ នាម វាសំ វិទ្ធំសេន្តោ គច្ឆតិ, ត្វំ មគ្គោ វាសោតិ វទេសី’’តិ? សោ វត្តព្ពោ ‘‘ត្វំ អរិយវាសភាណកោ ហោសិ ន ហោសី’’តិ? សចេ ‘‘ន ហោមី’’តិ វទតិ, ‘‘ត្វំ អភាណកតាយ ន ជានាសី’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ ‘‘ភាណកោស្មី’’តិ វទតិ, ‘‘សុត្តំ អាហរា’’តិ វត្តព្ពោ. សចេ អាហរតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ. នោ ចេ អាហរតិ, សយំ អាហរិតព្ពំ ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អរិយាវាសា, យទរិយា អាវសិំសុ វា អាវសន្តិ វា អាវសិស្សន្តិ វា’’តិ (អ. និ. ១០.១៩). ឯតញ្ហិ សុត្តំ មគ្គស្ស វាសភាវំ ទីបេតិ. តស្មា សុកថិតមេវេតន្តិ. ឥមំ បន ភគវា សត្តានំ អាសយំ ជានន្តោ ឥមេសញ្ច ទិដ្ឋិគតានំ ឥមេសញ្ច វិបស្សនាញាណមគ្គញាណានំ អប្បវត្តិក្ខណេបិ ជានាតិ ឯវ. តស្មាយេវ ច ‘‘កាមំ សេវន្តំយេវ ជានាតី’’តិអាទិ វុត្តន្តិ.

អនុសយនិទ្ទេសេ អនុសយាតិ កេនដ្ឋេន អនុសយា? អនុសយនដ្ឋេន. កោ ឯស អនុសយនដ្ឋោ នាមាតិ? អប្បហីនដ្ឋោ. ឯតេ ហិ អប្បហីនដ្ឋេន តស្ស តស្ស សន្តានេ អនុសេន្តិ នាម. តស្មា ‘‘អនុសយា’’តិ វុច្ចន្តិ. អនុសេន្តីតិ អនុរូបំ ការណំ លភិត្វា ឧប្បជ្ជន្តីតិ អត្ថោ. អថាបិ សិយា – អនុសយនដ្ឋោ នាម អប្បហីនាការោ, សោ ច ឧប្បជ្ជតីតិ វត្តុំ ន យុជ្ជតិ, តស្មា ន អនុសយា ឧប្បជ្ជន្តីតិ. តត្រិទំ បដិវចនំ – ន អប្បហីនាការោ, អនុសយោតិ បន អប្បហីនដ្ឋេន ថាមគតកិលេសោ វុច្ចតិ. សោ ចិត្តសម្បយុត្តោ សារម្មណោ សប្បច្ចយដ្ឋេន សហេតុកោ ឯកន្តាកុសលោ អតីតោបិ ហោតិ អនាគតោបិ បច្ចុប្បន្នោបិ, តស្មា ឧប្បជ្ជតីតិ វត្តុំ យុជ្ជតីតិ. តត្រិទំ បមាណំ – ឥធេវ តាវ អភិសមយកថាយ (បដិ. ម. ៣.២១) ‘‘បច្ចុប្បន្នេ កិលេសេ បជហតី’’តិ បុច្ឆំ កត្វា អនុសយានំ បច្ចុប្បន្នភាវស្ស អត្ថិតាយ ‘‘ថាមគតោ អនុសយំ បជហតី’’តិ វុត្តំ. ធម្មសង្គណិយំ មោហស្ស បទភាជនេ ‘‘អវិជ្ជានុសយោ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ អវិជ្ជាលង្គី មោហោ អកុសលមូលំ, អយំ តស្មិំ សមយេ មោហោ ហោតី’’តិ (ធ. ស. ៣៩០) អកុសលចិត្តេន សទ្ធិំ មោហស្ស ឧប្បន្នភាវោ វុត្តោ. កថាវត្ថុស្មិំ ‘‘អនុសយា អព្យាកតា អនុសយា អហេតុកា អនុសយា ចិត្តវិប្បយុត្តា’’តិ សព្ពេ វាទា បដិសេធិតា. អនុសយយមកេ សត្តន្នំ មហាវារានំ អញ្ញតរស្មិំ ឧប្បជ្ជនវារេ ‘‘យស្ស កាមរាគានុសយោ ឧប្បជ្ជតិ, តស្ស បដិឃានុសយោ ឧប្បជ្ជតី’’តិអាទិ (យម. ២.អនុសយយមក.៣០០) វុត្តំ. តស្មា ‘‘អនុសេន្តីតិ អនុរូបំ ការណំ លភិត្វា ឧប្បជ្ជន្តី’’តិ យំ វុត្តំ, តំ ឥមិនា តន្តិប្បមាណេន យុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. យម្បិ ‘‘ចិត្តសម្បយុត្តោ សារម្មណោ’’តិអាទិ វុត្តំ, តម្បិ សុវុត្តមេវ. អនុសយោ ហិ នាមេស បរិនិប្ផន្នោ ចិត្តសម្បយុត្តោ អកុសលធម្មោតិ និដ្ឋមេត្ថ គន្តព្ពំ.

កាមរាគានុសយោតិអាទីសុ កាមរាគោ ច សោ អប្បហីនដ្ឋេន អនុសយោ ចាតិ កាមរាគានុសយោ. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. កាមរាគានុសយោ ចេត្ថ លោភសហគតចិត្តេសុ សហជាតវសេន អារម្មណវសេន ច មនាបេសុ អវសេសកាមាវចរធម្មេសុ អារម្មណវសេនេវ ឧប្បជ្ជមានោ លោភោ. បដិឃានុសយោ ច ទោមនស្សសហគតចិត្តេសុ សហជាតវសេន អារម្មណវសេន ច អមនាបេសុ អវសេសកាមាវចរធម្មេសុ អារម្មណវសេនេវ ឧប្បជ្ជមានោ ទោសោ. មានានុសយោ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តលោភសហគតចិត្តេសុ សហជាតវសេន អារម្មណវសេន ច ទុក្ខវេទនាវជ្ជេសុ អវសេសកាមាវចរធម្មេសុ រូបារូបាវចរធម្មេសុ ច អារម្មណវសេនេវ ឧប្បជ្ជមានោ មានោ. ទិដ្ឋានុសយោ ចតូសុ ទិដ្ឋិគតសម្បយុត្តេសុ. វិចិកិច្ឆានុសយោ វិចិកិច្ឆាសហគតេ. អវិជ្ជានុសយោ ទ្វាទសសុ អកុសលចិត្តេសុ សហជាតវសេន អារម្មណវសេន ច. តយោបិ អវសេសតេភូមកធម្មេសុ អារម្មណវសេនេវ ឧប្បជ្ជមានា ទិដ្ឋិវិចិកិច្ឆាមោហា. ភវរាគានុសយោ ចតូសុ ទិដ្ឋិគតវិប្បយុត្តេសុ ឧប្បជ្ជមានោបិ សហជាតវសេន ន វុត្តោ, អារម្មណវសេនេវ បន រូបារូបាវចរធម្មេសុ ឧប្បជ្ជមានោ លោភោ វុត្តោ.

១១៤. ឥទានិ យថាវុត្តានំ អនុសយានំ អនុសយនដ្ឋានំ ទស្សេន្តោ យំ លោកេតិអាទិមាហ. តត្ថ យំ លោកេ បិយរូបន្តិ យំ ឥមស្មិំ លោកេ បិយជាតិកំ បិយសភាវំ. សាតរូបន្តិ សាតជាតិកំ អស្សាទបទដ្ឋានំ ឥដ្ឋារម្មណំ. ឯត្ថ សត្តានំ កាមរាគានុសយោ អនុសេតីតិ ឯតស្មិំ ឥដ្ឋារម្មណេ សត្តានំ អប្បហីនដ្ឋេន កាមរាគានុសយោ អនុសេតិ. ‘‘បិយរូបំ សាតរូប’’ន្តិ ច ឥធ កាមាវចរធម្មោយេវ អធិប្បេតោ. យថា នាម ឧទកេ និមុគ្គស្ស ហេដ្ឋា ច ឧបរិ ច សមន្តា ច ឧទកមេវ ហោតិ, ឯវមេវ ឥដ្ឋារម្មណេ រាគុប្បត្តិ នាម សត្តានំ អាចិណ្ណសមាចិណ្ណា. តថា អនិដ្ឋារម្មណេ បដិឃុប្បត្តិ. ឥតិ ឥមេសុ ទ្វីសុ ធម្មេសូតិ ឯវំ ឥមេសុ ទ្វីសុ ឥដ្ឋានិដ្ឋារម្មណធម្មេសុ. អវិជ្ជានុបតិតាតិ កាមរាគបដិឃសម្បយុត្តា ហុត្វា អារម្មណករណវសេន អវិជ្ជា អនុបតិតា អនុគតា. វិច្ឆេទំ កត្វាបិ បាឋោ. តទេកដ្ឋោតិ តាយ អវិជ្ជាយ សហជេកដ្ឋវសេន ឯកតោ ឋិតោ. មានោ ច ទិដ្ឋិ ច វិចិកិច្ឆា ចាតិ នវវិធមានោ, ទ្វាសដ្ឋិវិធា ទិដ្ឋិ, អដ្ឋវត្ថុកា វិចិកិច្ឆា, តទេកដ្ឋោ មានោ ច តទេកដ្ឋា ទិដ្ឋិ ច តទេកដ្ឋា វិចិកិច្ឆា ចាតិ យោជនា. ទដ្ឋព្ពាតិ បស្សិតព្ពា អវគន្តព្ពា. តយោ ឯកតោ កត្វា ពហុវចនំ កតំ. ភវរាគានុសយោ បនេត្ថ កាមរាគានុសយេនេវ សង្គហិតោតិ វេទិតព្ពោ.

ចរិតនិទ្ទេសេ តេរស ចេតនា បុញ្ញាភិសង្ខារោ. ទ្វាទស អបុញ្ញាភិសង្ខារោ. ចតស្សោ អានេញ្ជាភិសង្ខារោ. តត្ថ កាមាវចរោ បរិត្តភូមកោ. ឥតរោ មហាភូមកោ. តីសុបិ វា ឯតេសុ យោ កោចិ អប្បវិបាកោ បរិត្តភូមកោ, មហាវិបាកោ មហាភូមកោតិ វេទិតព្ពោ.

១១៥. អធិមុត្តិនិទ្ទេសេ សន្តីតិ សំវិជ្ជន្តិ. ហីនាធិមុត្តិកាតិ លាមកជ្ឈាសយា. បណីតាធិមុត្តិកាតិ កល្យាណជ្ឈាសយា. សេវន្តីតិ និស្សយន្តិ អល្លីយន្តិ. ភជន្តីតិ ឧបសង្កមន្តិ. បយិរុបាសន្តីតិ បុនប្បុនំ ឧបសង្កមន្តិ. សចេ ហិ អាចរិយុបជ្ឈាយា ន សីលវន្តោ ហោន្តិ, អន្តេវាសិកសទ្ធិវិហារិកា សីលវន្តោ, តេ អត្តនោ អាចរិយុបជ្ឈាយេបិ ន ឧបសង្កមន្តិ, អត្តនោ សទិសេ សារុប្បេ ភិក្ខូយេវ ឧបសង្កមន្តិ. សចេបិ អាចរិយុបជ្ឈាយា សារុប្បា ភិក្ខូ, ឥតរេ អសារុប្បា, តេបិ ន អាចរិយុបជ្ឈាយេ ឧបសង្កមន្តិ, អត្តនោ សទិសេ ហីនាធិមុត្តិកេយេវ ឧបសង្កមន្តិ. ឯវំ ឧបសង្កមនំ បន ន កេវលំ ឯតរហិយេវ, អតីតានាគតេបីតិ ទស្សេតុំ អតីតម្បិ អទ្ធានន្តិអាទិមាហ. តត្ថ អតីតម្បិ អទ្ធានន្តិ អតីតស្មិំ កាលេ, អច្ចន្តសំយោគត្ថេ វា ឧបយោគវចនំ. សេសំ ឧត្តានត្ថមេវ. ឥទំ បន ទុស្សីលានំ ទុស្សីលសេវនមេវ, សីលវន្តានំ សីលវន្តសេវនមេវ, ទុប្បញ្ញានំ ទុប្បញ្ញសេវនមេវ, បញ្ញវន្តានំ បញ្ញវន្តសេវនមេវ កោ និយមេតីតិ? អជ្ឈាសយធាតុ និយមេតីតិ.

ភព្ពាភព្ពនិទ្ទេសេ ឆឌ្ឌេតព្ពេ បឋមំ និទ្ទិសិត្វា គហេតព្ពេ បច្ឆា និទ្ទិសិតុំ ឧទ្ទេសស្ស ឧប្បដិបាដិយា បឋមំ អភព្ពា និទ្ទិដ្ឋា. ឧទ្ទេសេ បន ទ្វន្ទសមាសេ អច្ចិតស្ស ច មន្ទក្ខរស្ស ច បទស្ស បុព្ពនិបាតលក្ខណវសេន ភព្ពសទ្ទោ បុព្ពំ បយុត្តោ. កម្មាវរណេនាតិ បញ្ចវិធេន អានន្តរិយកម្មេន. សមន្នាគតាតិ សមង្គីភូតា. កិលេសាវរណេនាតិ និយតមិច្ឆាទិដ្ឋិយា. ឥមានិ ទ្វេ សគ្គមគ្គានំ អាវរណតោ អាវរណានិ. ភិក្ខុនីទូសកាទីនិ កម្មានិបិ កម្មាវរណេនេវ សង្គហិតានិ. វិបាកាវរណេនាតិ អហេតុកបដិសន្ធិយា. យស្មា បន ទុហេតុកានម្បិ អរិយមគ្គបដិវេធោ នត្ថិ, តស្មា ទុហេតុកា បដិសន្ធិបិ វិបាកាវរណមេវាតិ វេទិតព្ពា, អស្សទ្ធាតិ ពុទ្ធាទីសុ សទ្ធារហិតា. អច្ឆន្ទិកាតិ កត្តុកម្យតាកុសលច្ឆន្ទរហិតា. ឧត្តរកុរុកា មនុស្សា អច្ឆន្ទិកដ្ឋានំ បវិដ្ឋា. ទុប្បញ្ញាតិ ភវង្គបញ្ញាយ បរិហីនា. ភវង្គបញ្ញាយ បន បរិបុណ្ណាយបិ យស្ស ភវង្គំ លោកុត្តរស្ស បាទកំ ន ហោតិ, សោបិ ទុប្បញ្ញោយេវ នាម. អភព្ពា និយាមំ ឱក្កមិតុំ កុសលេសុ ធម្មេសុ សម្មត្តន្តិ កុសលេសុ ធម្មេសុ សម្មត្តនិយាមសង្ខាតំ អរិយមគ្គំ ឱក្កមិតុំ អភព្ពា. អរិយមគ្គោ ហិ សម្មា សភាវោតិ សម្មត្តំ, សោយេវ អនន្តរផលទានេ, សយមេវ វា អចលភាវតោ និយាមោ, តំ ឱក្កមិតុំ បវិសិតុំ អភព្ពា. ន កម្មាវរណេនាតិអាទីនិ វុត្តវិបរិយាយេនេវ វេទិតព្ពានីតិ.

អាសយានុសយញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.