១០. មណ្ឌបេយ្យកថា

មណ្ឌបេយ្យកថាវណ្ណនា

២៣៨. ឥទានិ តស្ស មគ្គស្ស មណ្ឌបេយ្យត្តំ ទស្សេន្តេន កថិតាយ ភគវតោ វចនេកទេសបុព្ពង្គមាយ មណ្ឌបេយ្យកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា. តត្ថ មណ្ឌបេយ្យន្តិ យថា សម្បន្នំ និម្មលំ វិប្បសន្នំ សប្បិ សប្បិមណ្ឌោតិ វុច្ចតិ, ឯវំ វិប្បសន្នដ្ឋេន មណ្ឌោ, បាតព្ពដ្ឋេន បេយ្យំ. យញ្ហិ បិវិត្វា អន្តរវីថិយំ បតិតា វិសញ្ញិនោ អត្តនោ សាដកាទីនម្បិ អស្សាមិកា ហោន្តិ, តំ បសន្នម្បិ ន បាតព្ពំ. មយ្ហំ បន ឥទំ សិក្ខត្តយសង្គហិតំ សាសនព្រហ្មចរិយំ សម្បន្នត្តា និម្មលត្តា វិប្បសន្នត្តា មណ្ឌញ្ច ហិតសុខាវហត្តា បេយ្យញ្ចាតិ មណ្ឌបេយ្យន្តិ ទីបេតិ. មណ្ឌោ បេយ្យោ ឯត្ថាតិ មណ្ឌបេយ្យំ. កិំ តំ? សាសនព្រហ្មចរិយំ. កស្មា សិក្ខត្តយំ ព្រហ្មចរិយំ នាម? ឧត្តមដ្ឋេន និព្ពានំ ព្រហ្មំ នាម, សិក្ខត្តយំ និព្ពានត្ថាយ បវត្តនតោ ព្រហ្មត្ថាយ ចរិយាតិ ព្រហ្មចរិយន្តិ វុច្ចតិ. សាសនព្រហ្មចរិយន្តិ តំយេវ. សត្ថា សម្មុខីភូតោតិ ឥទមេត្ថ ការណវចនំ. យស្មា បន សត្ថា សម្មុខីភូតោ, តស្មា វីរិយបយោគំ កត្វា បិវថេតំ មណ្ឌំ. ពាហិរកញ្ហិ ភេសជ្ជមណ្ឌំ វេជ្ជស្ស អសម្មុខា បិវន្តានំ បមាណំ វា ឧគ្គមននិគ្គមនំ វា ន ជានាមាតិ អាសង្កា ហោតិ. វេជ្ជស្ស សម្មុខា បន វេជ្ជោ ជានិស្សតីតិ និរាសង្កា បិវន្តិ. ឯវមេវំ អម្ហាកញ្ច ធម្មស្សាមី សត្ថា សម្មុខីភូតោតិ វីរិយំ កត្វា បិវថាតិ មណ្ឌបានេ សន្និយោជេតិ. ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកបរមត្ថេហិ យថារហំ អនុសាសតីតិ សត្ថា. អបិច ‘‘សត្ថា ភគវា សត្ថវាហោ’’តិអាទិនា (មហានិ. ១៩០) និទ្ទេសនយេនបេត្ថ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. សន្ទិស្សមានោ មុខោ ភូតោតិ សម្មុខីភូតោ.

មណ្ឌបេយ្យនិទ្ទេសេ តិធត្តមណ្ឌោតិ តិធាភាវោ តិធត្តំ. តិធត្តេន មណ្ឌោ តិធត្តមណ្ឌោ, តិវិធេន មណ្ឌោតិ អត្ថោ. សត្ថរិ សម្មុខីភូតេតិ ឥទំ សព្ពាការបរិបុណ្ណមណ្ឌត្តយទស្សនត្ថំ វុត្តំ. បរិនិព្ពុតេបិ បន សត្ថរិ ឯកទេសេន មណ្ឌត្តយំ បវត្តតិយេវ. តេនេវ ចស្ស និទ្ទេសេ ‘‘សត្ថរិ សម្មុខីភូតេ’’តិ អវត្វា កតមោ ទេសនាមណ្ឌោតិអាទិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

ទេសនាមណ្ឌោតិ ធម្មទេសនា ឯវ មណ្ឌោ. បដិគ្គហមណ្ឌោតិ ទេសនាបដិគ្គាហកោ ឯវ មណ្ឌោ. ព្រហ្មចរិយមណ្ឌោតិ មគ្គព្រហ្មចរិយមេវ មណ្ឌោ.

អាចិក្ខនាតិ ទេសេតព្ពានំ សច្ចាទីនំ ឥមានិ នាមានីតិ នាមវសេន កថនា. ទេសនាតិ ទស្សនា. បញ្ញាបនាតិ ជានាបនា, ញាណមុខេ ឋបនា វា. អាសនំ ឋបេន្តោ ហិ ‘‘អាសនំ បញ្ញាបេតី’’តិ វុច្ចតិ. បដ្ឋបនាតិ បញ្ញាបនា, បវត្តនាតិ អត្ថោ, ញាណមុខេ ឋបនា វា. វិវរណាតិ វិវដករណំ, វិវរិត្វា ទស្សនាតិ អត្ថោ. វិភជនាតិ វិភាគកិរិយា, វិភាគតោ ទស្សនាតិ អត្ថោ. ឧត្តានីកម្មន្តិ បាកដភាវករណំ. អថ វា អាចិក្ខនាតិ ទេសនាទីនំ ឆន្នំ បទានំ មូលបទំ. ទេសនាទីនិ ឆ បទានិ តស្ស អត្ថវិវរណត្ថំ វុត្តានិ. តត្ថ ទេសនាតិ ឧគ្ឃដិតញ្ញូនំ វសេន សង្ខេបតោ បឋមំ ឧទ្ទេសវសេន ទេសនា. ឧគ្ឃដិតញ្ញូ ហិ សង្ខេបេន វុត្តំ បឋមំ វុត្តញ្ច បដិវិជ្ឈន្តិ. បញ្ញាបនាតិ វិបញ្ចិតញ្ញូនំ វសេន តេសំ ចិត្តតោសនេន ពុទ្ធិនិសានេន ច បឋមំ សង្ខិត្តស្ស វិត្ថារតោ និទ្ទេសវសេន បញ្ញាបនា. បដ្ឋបនាតិ តេសំយេវ និទ្ទិដ្ឋស្ស និទ្ទេសស្ស បដិនិទ្ទេសវសេន វិត្ថារតរវចនេន បញ្ញាបនា. វិវរណាតិ និទ្ទិដ្ឋស្សាបិ បុនប្បុនំ វចនេន វិវរណា. វិភជនាតិ បុនប្បុនំ វុត្តស្សាបិ វិភាគករណេន វិភជនា. ឧត្តានីកម្មន្តិ វិវដស្ស វិត្ថារតរវចនេន, វិភត្តស្ស ច និទស្សនវចនេន ឧត្តានីករណំ. អយំ ទេសនា នេយ្យានម្បិ បដិវេធាយ ហោតិ. យេវាបនញ្ញេបិ កេចីតិ បិយង្ករមាតាទិកា វិនិបាតិកា គហិតា. វិញ្ញាតារោតិ បដិវេធវសេន លោកុត្តរធម្មំ វិញ្ញាតារោ. ឯតេ ហិ ភិក្ខុអាទយោ បដិវេធវសេន ធម្មទេសនំ បដិគ្គណ្ហន្តីតិ បដិគ្គហា. អយមេវាតិអាទីនិ បឋមញាណនិទ្ទេសេ វុត្តត្ថានិ. អរិយមគ្គោ និព្ពានេន សំសន្ទនតោ ព្រហ្មត្ថាយ ចរិយាតិ ព្រហ្មចរិយន្តិ វុច្ចតិ.

២៣៩. ឥទានិ អធិមោក្ខមណ្ឌោតិអាទីហិ តស្មិំ មគ្គក្ខណេ វិជ្ជមានានិ ឥន្ទ្រិយពលពោជ្ឈង្គមគ្គង្គានិ មណ្ឌបេយ្យវិធានេ យោជេត្វា ទស្សេតិ. តត្ថ អធិមោក្ខមណ្ឌោតិ អធិមោក្ខសង្ខាតោ មណ្ឌោ. កសដោតិ បសាទវិរហិតោ អាវិលោ. ឆឌ្ឌេត្វាតិ សមុច្ឆេទវសេន បហាយ. សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមោក្ខមណ្ឌំ បិវតីតិ មណ្ឌបេយ្យន្តិ សទ្ធិន្ទ្រិយតោ អធិមោក្ខមណ្ឌស្ស អនញ្ញត្តេបិ សតិ អញ្ញំ វិយ កត្វា វោហារវសេន វុច្ចតិ, យថា លោកេ និសទបោតកោ និសទបោតសរីរស្ស អនញ្ញត្តេបិ សតិ និសទបោតស្ស សរីរន្តិ វុច្ចតិ, យថា ច បាឡិយំ ‘‘ផុសិតត្ត’’ន្តិអាទីសុ ធម្មតោ អនញ្ញោបិ ភាវោ អញ្ញោ វិយ វុត្តោ, យថា ច អដ្ឋកថាយំ ‘‘ផុសនលក្ខណោ ផស្សោ’’តិអាទីសុ (ធ. ស. អដ្ឋ. ១ ធម្មុទ្ទេសវារ ផស្សបញ្ចមករាសិវណ្ណនា) ធម្មតោ អនញ្ញម្បិ លក្ខណំ អញ្ញំ វិយ វុត្តំ, ឯវមិទន្តិ វេទិតព្ពំ. បិវតីតិ ចេត្ថ តំសមង្គិបុគ្គលោតិ វុត្តំ ហោតិ. តំសមង្គិបុគ្គលោ តំ មណ្ឌំ បិវតីតិ កត្វា តេន បុគ្គលេន សោ មណ្ឌោ បាតព្ពតោ មណ្ឌបេយ្យំ នាម ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ‘‘មណ្ឌបេយ្យោ’’តិ ច វត្តព្ពេ ‘‘មណ្ឌបេយ្យ’’ន្តិ លិង្គវិបល្លាសោ កតោ. សេសានម្បិ ឥមិនា នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អបុព្ពេសុ បន បរិឡាហោតិ បីណនលក្ខណាយ បីតិយា បដិបក្ខោ កិលេសសន្តាបោ. ទុដ្ឋុល្លន្តិ ឧបសមបដិបក្ខោ កិលេសវសេន ឱឡារិកភាវោ អសន្តភាវោ. អប្បដិសង្ខាតិ បដិសង្ខានបដិបក្ខោ កិលេសវសេន អសមវាហិតភាវោ.

២៤០. បុន អញ្ញេន បរិយាយេន មណ្ឌបេយ្យវិធិំ និទ្ទិសិតុកាមោ អត្ថិ មណ្ឌោតិអាទិមាហ. តត្ថ តត្ថាតិ តស្មិំ សទ្ធិន្ទ្រិយេ. អត្ថរសោតិអាទីសុ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមុច្ចនំ អត្ថោ, សទ្ធិន្ទ្រិយំ ធម្មោ, តទេវ នានាកិលេសេហិ វិមុត្តត្តា វិមុត្តិ, តស្ស អត្ថស្ស សម្បត្តិ អត្ថរសោ. តស្ស ធម្មស្ស សម្បត្តិ ធម្មរសោ. តស្សា វិមុត្តិយា សម្បត្តិ វិមុត្តិរសោ. អថ វា អត្ថបដិលាភរតិ អត្ថរសោ, ធម្មបដិលាភរតិ ធម្មរសោ, វិមុត្តិបដិលាភរតិ វិមុត្តិរសោ. រតីតិ ច តំសម្បយុត្តា, តទារម្មណា វា បីតិ. ឥមិនា នយេន សេសបទេសុបិ អត្ថោ វេទិតព្ពោ. ឥមស្មិំ បរិយាយេ មណ្ឌស្ស បេយ្យំ មណ្ឌបេយ្យន្តិ អត្ថោ វុត្តោ ហោតិ.

ឯវំ ឥន្ទ្រិយាទិពោធិបក្ខិយធម្មបដិបាដិយា ឥន្ទ្រិយពលពោជ្ឈង្គមគ្គង្គានំ វសេន មណ្ឌបេយ្យំ ទស្សេត្វា បុន អន្តេ ឋិតំ ព្រហ្មចរិយមណ្ឌំ ទស្សេន្តោ មគ្គស្ស បធានត្តា មគ្គំ បុព្ពង្គមំ កត្វា ឧប្បដិបាដិវសេន មគ្គង្គពោជ្ឈង្គពលឥន្ទ្រិយានិ ទស្សេសិ. អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយា មណ្ឌោតិអាទយោ យថាយោគំ លោកិយលោកុត្តរា មណ្ឌា. តំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន វេទិតព្ពំ. តថដ្ឋេន សច្ចា មណ្ឌោតិ ឯត្ថ បន ទុក្ខសមុទយានំ មណ្ឌត្តាភាវា មហាហត្ថិបទសុត្តេ (ម. និ. ១.៣០០) វិយ សច្ចញាណានិ សច្ចាតិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ.

សទ្ធម្មប្បកាសិនិយា បដិសម្ភិទាមគ្គ-អដ្ឋកថាយ

មណ្ឌបេយ្យកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និដ្ឋិតា ច មហាវគ្គវណ្ណនា.