៩. មគ្គកថា

មគ្គកថាវណ្ណនា

២៣៧. ឥទានិ តេសំ តិណ្ណំ វិបល្លាសានំ បហានករំ អរិយមគ្គំ ទស្សេន្តេន កថិតាយ មគ្គកថាយ អបុព្ពត្ថានុវណ្ណនា. តត្ថ មគ្គោតិ កេនដ្ឋេន មគ្គោតិ យោ ពុទ្ធសាសនេ មគ្គោតិ វុច្ចតិ, សោ កេនដ្ឋេន មគ្គោ នាម ហោតីតិ អត្ថោ. មិច្ឆាទិដ្ឋិយា បហានាយាតិអាទីសុ ទសសុ បរិយាយេសុ បឋមោ បឋមោ តស្ស តស្ស មគ្គង្គស្ស ឧជុវិបច្ចនីកវសេន វុត្តោ. មគ្គោ ចេវ ហេតុ ចាតិ តស្ស តស្ស កិច្ចស្ស ករណាយ បដិបទដ្ឋេន មគ្គោ, សម្បាបកដ្ឋេន ហេតុ. តេន មគ្គស្ស បដិបទដ្ឋោ សម្បាបកដ្ឋោ ច វុត្តោ ហោតិ. ‘‘អយំ មគ្គោ អយំ បដិបទា’’តិអាទីសុ (សំ. និ. ៥.៥, ៤៨) ហិ បដិបទា មគ្គោ, ‘‘មគ្គស្ស និយ្យានដ្ឋោ ហេតុដ្ឋោ’’តិអាទីសុ (បដិ. ម. ២.៨) សម្បាបកោ ហេតុ. ឯវំ ទ្វីហិ ទ្វីហិ បទេហិ ‘‘មគ្គោតិ កេនដ្ឋេន មគ្គោ’’តិ បុច្ឆាយ វិស្សជ្ជនំ កតំ ហោតិ. សហជាតានំ ធម្មានំ ឧបត្ថម្ភនាយាតិ អត្តនា សហជាតានំ អរូបធម្មានំ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយាទិភាវេន ឧបត្ថម្ភនភាវាយ. កិលេសានំ បរិយាទានាយាតិ តំតំមគ្គវជ្ឈានំ វុត្តាវសេសកិលេសានំ ខេបនាយ. បដិវេធាទិវិសោធនាយាតិ ឯត្ថ យស្មា ‘‘កោ ចាទិ កុសលានំ ធម្មានំ, សីលញ្ច សុវិសុទ្ធំ ទិដ្ឋិ ច ឧជុកា’’តិ (សំ. និ. ៥.៣៦៩, ៣៨១) វចនតោ សីលញ្ច ទិដ្ឋិ ច សច្ចបដិវេធស្ស អាទិ. សោ ច អាទិមគ្គក្ខណេ វិសុជ្ឈតិ. តស្មា ‘‘បដិវេធាទិវិសោធនាយា’’តិ វុត្តំ. ចិត្តស្ស អធិដ្ឋានាយាតិ សម្បយុត្តចិត្តស្ស សកកិច្ចេ បតិដ្ឋានាយ. ចិត្តស្ស វោទានាយាតិ ចិត្តស្ស បរិសុទ្ធភាវាយ. វិសេសាធិគមាយាតិ លោកិយតោ វិសេសបដិលាភាយ. ឧត្តរិ បដិវេធាយាតិ លោកិយតោ ឧត្តរិ បដិវិជ្ឈនត្ថាយ. សច្ចាភិសមយាយាតិ ចតុន្នំ សច្ចានំ ឯកាភិសមយាយ កិច្ចនិប្ផត្តិវសេន ឯកបដិវេធាយ. និរោធេ បតិដ្ឋាបនាយាតិ ចិត្តស្ស វា បុគ្គលស្ស វា និព្ពានេ បតិដ្ឋាបនត្ថាយ. សកទាគាមិមគ្គក្ខណាទីសុ អដ្ឋ មគ្គង្គានិ ឯកតោ កត្វា តំតំមគ្គវជ្ឈកិលេសប្បហានំ វុត្តំ. ឯវំ វចនេ ការណំ ហេដ្ឋា វុត្តមេវ. យស្មា ឧបរូបរិមគ្គេនាបិ សុដ្ឋុ អាទិវិសោធនា សុដ្ឋុ ចិត្តវោទានញ្ច ហោតិ, តស្មា តានិបិ បទានិ វុត្តានិ.

ទស្សនមគ្គោតិអាទីហិ យាវ បរិយោសានា តស្ស ធម្មស្ស លក្ខណវសេន មគ្គដ្ឋោ វុត្តោ. តានិ សព្ពានិបិ បទានិ អភិញ្ញេយ្យនិទ្ទេសេ វុត្តត្ថានេវ. ឯវមេត្ថ យថាសម្ភវំ លោកិយលោកុត្តរោ មគ្គោ និទ្ទិដ្ឋោ. ហេតុដ្ឋេន មគ្គោតិ ច អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ និទ្ទិដ្ឋោ. និប្បរិយាយមគ្គត្តា ចស្ស បុន ‘‘មគ្គោ’’តិ ន វុត្តំ. អាធិបតេយ្យដ្ឋេន ឥន្ទ្រិយាតិ អាទីនិ ច ឥន្ទ្រិយាទីនំ អត្ថវសេន វុត្តានិ, ន មគ្គដ្ឋវសេន. សច្ចានីតិ ចេត្ថ សច្ចញាណានិ. សព្ពេបិ តេ ធម្មា និព្ពានស្ស បដិបទដ្ឋេន មគ្គោ. អន្តេ វុត្តំ និព្ពានំ បន សំសារទុក្ខាភិភូតេហិ ទុក្ខនិស្សរណត្ថិកេហិ សប្បុរិសេហិ មគ្គីយតិ គវេសីយតីតិ មគ្គោតិ វុត្តន្តិ វេទិតព្ពន្តិ.

មគ្គកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា.