៦៨. ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

១១១. ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណនិទ្ទេសេ តថាគតស្សាតិ វចនេ ឧទ្ទេសេ សរូបតោ អវិជ្ជមានេបិ ‘‘ឆ ញាណានិ អសាធារណានិ សាវកេហី’’តិ (បដិ. ម. មាតិកា ១.៧៣) វុត្តត្តា ‘‘តថាគតស្សា’’តិ វុត្តមេវ ហោតិ. តស្មា ឧទ្ទេសេ អត្ថតោ សិទ្ធស្ស តថាគតវចនស្ស និទ្ទេសេ គហណំ កតំ. សត្តេ បស្សតីតិ រូបាទីសុ ឆន្ទរាគេន សត្តតាយ លគ្គតាយ សត្តា, តេ សត្តេ ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណេន ចក្ខុនា បស្សតិ ឱលោកេតិ. អប្បរជក្ខេតិ បញ្ញាមយេ អក្ខិម្ហិ អប្បំ រាគាទិរជោ ឯតេសន្តិ អប្បរជក្ខា, អប្បំ រាគាទិរជោ ឯតេសន្តិ វា អប្បរជក្ខា. តេ អប្បរជក្ខេ. មហារជក្ខេតិ បញ្ញាមយេ អក្ខិម្ហិ មហន្តំ រាគាទិរជោ ឯតេសន្តិ មហារជក្ខា, មហន្តំ រាគាទិរជោ ឯតេសន្តិ វា មហារជក្ខា. តិក្ខិន្ទ្រិយេ មុទិន្ទ្រិយេតិ តិក្ខានិ សទ្ធាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ ឯតេសន្តិ តិក្ខិន្ទ្រិយា, មុទូនិ សទ្ធាទីនិ ឥន្ទ្រិយានិ ឯតេសន្តិ មុទិន្ទ្រិយា. ស្វាការេ ទ្វាការេតិ សុន្ទរា សទ្ធាទយោ អាការា កោដ្ឋាសា ឯតេសន្តិ ស្វាការា, កុច្ឆិតា គរហិតា សទ្ធាទយោ អាការា កោដ្ឋាសា ឯតេសន្តិ ទ្វាការា. សុវិញ្ញាបយេ ទុវិញ្ញាបយេតិ យេ កថិតំ ការណំ សល្លក្ខេន្តិ សុខេន សក្កា ហោន្តិ វិញ្ញាបេតុំ, តេ សុវិញ្ញាបយា, តព្ពិបរីតា ទុវិញ្ញាបយា. អប្បេកច្ចេ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោតិ អបិ ឯកេ បរលោកញ្ចេវ រាគាទិវជ្ជញ្ច ភយតោ បស្សន្តេ, ឥមស្ស បន បទស្ស និទ្ទេសេ បរលោកស្សេវ ន វុត្តត្តា ខន្ធាទិលោកេ ច រាគាទិវជ្ជេ ច បរំ ពាឡ្ហំ ភយំ បស្សនសីលាតិ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោ. តេ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនេតិ ឯវមត្ថោ គហេតព្ពោ. អប្បេកច្ចេ ន បរលោកវជ្ជភយទស្សាវិនោតិ តព្ពិបរីតេ. លោកោតិ ច លុជ្ជនបលុជ្ជនដ្ឋេន. វជ្ជន្តិ ច វជ្ជនីយដ្ឋេន. ឯត្តាវតា ឧទ្ទេសស្ស និទ្ទេសោ កតោ ហោតិ.

បុន និទ្ទេសស្ស បដិនិទ្ទេសំ ករោន្តោ អប្បរជក្ខេ មហារជក្ខេតិអាទិមាហ. តត្ថ តីសុ រតនេសុ ឱកប្បនសង្ខាតា សទ្ធា អស្ស អត្ថីតិ សទ្ធោ. សោ សទ្ធាសម្បន្នោ បុគ្គលោ អស្សទ្ធិយរជស្ស ចេវ អស្សទ្ធិយមូលកស្ស សេសាកុសលរជស្ស ច អប្បកត្តា អប្បរជក្ខោ. នត្ថិ ឯតស្ស សទ្ធាតិ អស្សទ្ធោ. សោ វុត្តប្បការស្ស រជស្ស មហន្តត្តា មហារជក្ខោ. អារទ្ធំ វីរិយមនេនាតិ អារទ្ធវីរិយោ. សោ កោសជ្ជរជស្ស ចេវ កោសជ្ជមូលកស្ស សេសាកុសលរជស្ស ច អប្បកត្តា អប្បរជក្ខោ. ហីនវីរិយត្តា កុច្ឆិតេន អាការេន សីទតីតិ កុសីទោ, កុសីទោ ឯវ កុសីតោ. សោ វុត្តប្បការស្ស រជស្ស មហន្តត្តា មហារជក្ខោ. អារម្មណំ ឧបេច្ច ឋិតា សតិ អស្សាតិ ឧបដ្ឋិតស្សតិ. សោ មុដ្ឋស្សច្ចរជស្ស ចេវ មុដ្ឋស្សច្ចមូលកស្ស សេសាកុសលរជស្ស ច អប្បកត្តា អប្បរជក្ខោ. មុដ្ឋា នដ្ឋា សតិ អស្សាតិ មុដ្ឋស្សតិ. សោ វុត្តប្បការស្ស រជស្ស មហន្តត្តា មហារជក្ខោ. អប្បនាសមាធិនា ឧបចារសមាធិនា វា អារម្មណេ សមំ, សម្មា វា អាហិតោ ឋិតោតិ សមាហិតោ, សមាហិតចិត្តោតិ វា សមាហិតោ. សោ ឧទ្ធច្ចរជស្ស ចេវ ឧទ្ធច្ចមូលកស្ស សេសាកុសលរជស្ស ច អប្បកត្តា អប្បរជក្ខោ. ន សមាហិតោ អសមាហិតោ. សោ វុត្តប្បការស្ស រជស្ស មហន្តត្តា មហារជក្ខោ. ឧទយត្ថគាមិនី បញ្ញា អស្ស អត្ថីតិ បញ្ញវា. សោ មោហរជស្ស ចេវ មោហមូលកស្ស សេសាកុសលរជស្ស ច អប្បកត្តា អប្បរជក្ខោ. មោហមូឡ្ហត្តា ទុដ្ឋា បញ្ញា អស្សាតិ ទុប្បញ្ញោ. សោ វុត្តប្បការស្ស រជស្ស មហន្តត្តា មហារជក្ខោ. សទ្ធោ បុគ្គលោ តិក្ខិន្ទ្រិយោតិ ពហុលំ ឧប្បជ្ជមានាយ ពលវតិយា សទ្ធាយ សទ្ធោ, តេនេវ សទ្ធិន្ទ្រិយេន តិក្ខិន្ទ្រិយោ. អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ មុទិន្ទ្រិយោតិ ពហុលំ ឧប្បជ្ជមានេន អស្សទ្ធិយេន អស្សទ្ធោ, អន្តរន្តរា ឧប្បជ្ជមានេន ទុព្ពលេន សទ្ធិន្ទ្រិយេន មុទិន្ទ្រិយោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សទ្ធោ បុគ្គលោ ស្វាការោតិ តាយ ឯវ សទ្ធាយ សោភនាការោ. អស្សទ្ធោ បុគ្គលោ ទ្វាការោតិ តេនេវ អស្សទ្ធិយេន វិរូបាការោ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. សុវិញ្ញាបយោតិ សុខេន វិញ្ញាបេតុំ សក្កុណេយ្យោ. ទុវិញ្ញាបយោតិ ទុក្ខេន វិញ្ញាបេតុំ សក្កុណេយ្យោ. បរលោកវជ្ជភយទស្សាវីតិ ឯត្ថ យស្មា បញ្ញាសម្បន្នស្សេវ សទ្ធាទីនិ សុបរិសុទ្ធានិ ហោន្តិ, តស្មា សុបរិសុទ្ធសទ្ធាទិសម្បន្នោ តំសម្បយុត្តាយ, សុបរិសុទ្ធសទ្ធាទិសម្បន្នោបិ វា តប្បច្ចយាយ បញ្ញាយ បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី ហោតិ. តស្មា ឯវ ហិ សទ្ធាទយោបិ ចត្តារោ ‘‘បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី’’តិ វុត្តា.

១១២. ឥទានិ ‘‘បរលោកវជ្ជភយទស្សាវី’’តិ ឯត្ថ វុត្តំ លោកញ្ច វជ្ជញ្ច ទស្សេតុំ លោកោតិអាទិមាហ. ឯត្ថ ខន្ធា ឯវ លុជ្ជនបលុជ្ជនដ្ឋេន លោកោតិ ខន្ធលោកោ. សេសទ្វយេបិ ឯសេវ នយោ. វិបត្តិភវលោកោតិ អបាយលោកោ. សោ ហិ អនិដ្ឋផលត្តា វិរូបោ លាភោតិ វិបត្តិ, ភវតីតិ ភវោ, វិបត្តិ ឯវ ភវោ វិបត្តិភវោ, វិបត្តិភវោ ឯវ លោកោ វិបត្តិភវលោកោ. វិបត្តិសម្ភវលោកោតិ អបាយូបគំ កម្មំ. តញ្ហិ សម្ភវតិ ឯតស្មា ផលន្តិ សម្ភវោ, វិបត្តិយា សម្ភវោ វិបត្តិសម្ភវោ, វិបត្តិសម្ភវោ ឯវ លោកោ វិបត្តិសម្ភវលោកោ. សម្បត្តិភវលោកោតិ សុគតិលោកោ. សោ ហិ ឥដ្ឋផលត្តា សុន្ទរោ លាភោតិ សម្បត្តិ, ភវតីតិ ភវោ, សម្បត្តិ ឯវ ភវោ សម្បត្តិភវោ, សម្បត្តិភវោ ឯវ លោកោ សម្បត្តិភវលោកោ. សម្បត្តិសម្ភវលោកោតិ សុគតូបគំ កម្មំ. តញ្ហិ សម្ភវតិ ឯតស្មា ផលន្តិ សម្ភវោ, សម្បត្តិយា សម្ភវោ សម្បត្តិសម្ភវោ, សម្បត្តិសម្ភវោ ឯវ លោកោ សម្បត្តិសម្ភវលោកោ. ឯកោ លោកោតិអាទីនិ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថានេវ.

វជ្ជន្តិ នបុំសកវចនំ អសុកោតិ អនិទ្ទិដ្ឋត្តា កតំ. កិលេសាតិ រាគាទយោ. ទុច្ចរិតាតិ បាណាតិបាតាទយោ. អភិសង្ខារាតិ បុញ្ញាភិសង្ខារាទយោ. ភវគាមិកម្មាតិ អត្តនោ វិបាកទានវសេន ភវំ គច្ឆន្តីតិ ភវគាមិនោ, អភិសង្ខារេសុបិ វិបាកជនកានេវ កម្មានិ វុត្តានិ. ឥតីតិ វុត្តប្បការនិទស្សនំ. ឥមស្មិញ្ច លោកេ ឥមស្មិញ្ច វជ្ជេតិ វុត្តប្បការេ លោកេ ច វជ្ជេ ច. តិព្ពា ភយសញ្ញាតិ ពលវតី ភយសញ្ញា. តិព្ពាតិ បរសទ្ទស្ស អត្ថោ វុត្តោ, ភយសញ្ញាតិ ភយសទ្ទស្ស, លោកវជ្ជទ្វយម្បិ ហិ ភយវត្ថុត្តា សយញ្ច សភយត្តា ភយំ, ភយមិតិ សញ្ញា ភយសញ្ញា. បច្ចុបដ្ឋិតា ហោតីតិ តំ តំ បដិច្ច ឧបេច្ច ឋិតា ហោតិ. សេយ្យថាបិ ឧក្ខិត្តាសិកេ វធកេតិ យថា នាម បហរិតុំ ឧច្ចារិតខគ្គេ បច្ចាមិត្តេ តិព្ពា ភយសញ្ញា បច្ចុបដ្ឋិតា ហោតិ, ឯវមេវ លោកេ ច វជ្ជេ ច តិព្ពា ភយសញ្ញា បច្ចុបដ្ឋិតា ហោតិ. ឥមេហិ បញ្ញាសាយ អាការេហីតិ អប្បរជក្ខបញ្ចកាទីសុ ទសសុ បញ្ចកេសុ ឯកេកស្មិំ បញ្ចន្នំ បញ្ចន្នំ អាការានំ វសេន បញ្ញាសាយ អាការេហិ. ឥមានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានីតិ សទ្ធិន្ទ្រិយាទីនិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ. ជានាតីតិ តថាគតោ បញ្ញាយ បជានាតិ. បស្សតីតិ ទិព្ពចក្ខុនា ទិដ្ឋំ វិយ ករោតិ. អញ្ញាតីតិ សព្ពាការមរិយាទាហិ ជានាតិ. បដិវិជ្ឈតីតិ ឯកទេសំ អសេសេត្វា និរវសេសទស្សនវសេន បញ្ញាយ បទាលេតីតិ.

ឥន្ទ្រិយបរោបរិយត្តញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.