៥៥. អាសវក្ខយញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

១០៧. អាសវក្ខយញាណនិទ្ទេសេ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយាទីនិ វុត្តត្ថានិ. កតិ ឋានានិ គច្ឆតីតិ ឯកេកស្ស ឧប្បត្តិដ្ឋាននិយមនត្ថំ បុច្ឆា. ឯកំ ឋានំ គច្ឆតីតិ ឯកស្មិំ ឋានេ ឧប្បជ្ជតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឧប្បត្តិឱកាសដ្ឋានញ្ហិ តិដ្ឋតិ ឯត្ថាតិ ឋានន្តិ វុច្ចតិ. ឆ ឋានានីតិ ឆ មគ្គផលក្ខណេ. ឥន្ទ្រិយានំ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយាទីសុ តីសុ ឯកេកមេវ អធិកំ ហោតីតិ ទស្សនត្ថំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមោក្ខបរិវារំ ហោតីតិអាទិ វុត្តំ. យថា ‘‘សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស អធិមោក្ខដ្ឋោ’’តិអាទីសុ (បដិ. ម. ១.១២) អធិមោក្ខាទយោ សទ្ធិន្ទ្រិយាទីនំ កិច្ចវសេន វុត្តា, ឯវមិធាបិ ‘‘អធិមោក្ខបរិវារំ ហោតី’’តិ សទ្ធិន្ទ្រិយំ អធិមោក្ខត្ថេន បរិវារំ ហោតីតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. បរិវារន្តិ ច លិង្គវិបល្លាសោ កតោ. បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយមេវ បជាននសភាវទស្សនត្ថំ វិសុំ កត្វា វុត្តំ. អភិធម្មេបិ (វិភ. ២១៩) ហិ បញ្ញាយ កិច្ចវិសេសទស្សនត្ថំ មគ្គក្ខណេ ច ផលក្ខណេ ច ឯកាវ បញ្ញា អដ្ឋធា វិភត្តា. អភិសន្ទនបរិវារន្តិ ន្ហានិយចុណ្ណានំ ឧទកំ វិយ ចិត្តចេតសិកានំ សិនេហនកិច្ចេន បរិវារំ ហោតិ. ឥទំ សោមនស្សសម្បយុត្តមគ្គវសេនេវ វុត្តំ. ឧបេក្ខាសម្បយុត្តមគ្គេ បន សោមនស្សិន្ទ្រិយដ្ឋានេ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយំ ទដ្ឋព្ពំ. តំ បន សម្បយុត្តានំ នាតិឧបព្រូហនបរិវារន្តិ គហេតព្ពំ. បវត្តសន្តតាធិបតេយ្យបរិវារន្តិ បវត្តា សន្តតិ បវត្តសន្តតិ, វត្តមានសន្តានន្តិ អត្ថោ. អធិបតិភាវោ អាធិបតេយ្យំ, បវត្តសន្តតិយា អាធិបតេយ្យំ បវត្តសន្តតាធិបតេយ្យំ. វត្តមានជីវិតិន្ទ្រិយស្ស ឧបរិបវត្តិយា ច បច្ចយត្តា បុព្ពាបរវសេន បវត្តសន្តតិយា អធិបតិភាវេន អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយស្ស បរិវារំ ហោតិ.

សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ ជាតា ធម្មាតិអាទិ សព្ពេសំ មគ្គសម្បយុត្តកានំ វណ្ណភណនត្ថំ វុត្តំ. តត្ថ មគ្គក្ខណេ ជាតាតិ មគ្គសមុដ្ឋិតា ឯវ, ន អញ្ញេ. យស្មា បន មគ្គសមុដ្ឋិតម្បិ រូបំ កុសលាទិនាមំ ន លភតិ, តស្មា តំ អបនេន្តោ ឋបេត្វា ចិត្តសមុដ្ឋានំ រូបន្តិ អាហ. សព្ពេវ ហិ តេ ធម្មា កុច្ឆិតានំ សលនាទីហិ អត្ថេហិ កុសលា. តេ អារម្មណំ កត្វា បវត្តមានា នត្ថិ ឯតេសំ អាសវាតិ អនាសវា. វដ្ដមូលំ ឆិន្ទន្តា និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា វដ្ដតោ និយ្យន្តីតិ និយ្យានិកា. កុសលាកុសលសង្ខាតា ចយា អបេតត្តា អបចយសង្ខាតំ និព្ពានំ អារម្មណំ កត្វា បវត្តនតោ អបចយំ គច្ឆន្តីតិ អបចយគាមិនោ, បវត្តំ អបចិនន្តា វិទ្ធំសេន្តា គច្ឆន្តីតិបិ អបចយគាមិនោ. លោកេ អបរិយាបន្នភាវេន លោកតោ ឧត្តរា ឧត្តិណ្ណាតិ លោកុត្តរា. និព្ពានំ អារម្មណំ ឯតេសន្តិ និព្ពានារម្មណា.

ឥមានិ អដ្ឋិន្ទ្រិយានីតិអាទិ បុព្ពេ វុត្តបរិវារភាវស្ស ច តេន សហគតាទិភាវស្ស ច អាទិវុត្តអាការានញ្ច ទីបនត្ថំ វុត្តំ. តត្ថ អដ្ឋិន្ទ្រិយានីតិ បុព្ពេ វុត្តនយេន បញ្ញិន្ទ្រិយេន សហ អដ្ឋ. សហជាតបរិវារាតិ អដ្ឋសុ ឯកេកេន សហ ឥតរេ ឥតរេ សត្ត សហជាតា ហុត្វា តស្ស សហជាតបរិវារា ហោន្តិ. តថេវ អញ្ញំ អញ្ញស្ស អញ្ញំ អញ្ញស្សាតិ ឯវំ អញ្ញមញ្ញបរិវារា ហោន្តិ. តថេវ អញ្ញមញ្ញំ និស្សយបរិវារា សម្បយុត្តបរិវារា ច ហោន្តិ. សហគតាតិ តេន អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយេន សហ ឯកុប្បាទាទិភាវំ គតា. សហជាតាតិ តេនេវ សហ ជាតា. សំសដ្ឋាតិ តេនេវ សហ មិស្សិតា. សម្បយុត្តាតិ តេនេវ សមំ ឯកុប្បាទាទិបការេហិ យុត្តា. តេវាតិ តេ ឯវ អដ្ឋ ឥន្ទ្រិយធម្មា. តស្សាតិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយស្ស. អាការាតិ បរិវារកោដ្ឋាសា.

ផលក្ខណេ ជាតា ធម្មា សព្ពេវ អព្យាកតា ហោន្តីតិ រូបស្សបិ អព្យាកតត្តា ចិត្តសមុដ្ឋានរូបេន សហ វុត្តា. មគ្គស្សេវ កុសលត្តា និយ្យានិកត្តា អបចយគាមិត្តា ច ផលក្ខណេ ‘‘កុសលា’’តិ ច ‘‘និយ្យានិកា’’តិ ច ‘‘អបចយគាមិនោ’’តិ ច ន វុត្តំ. ឥតីតិអាទិ វុត្តប្បការនិគមនំ. តត្ថ អដ្ឋដ្ឋកានីតិ អដ្ឋសុ មគ្គផលេសុ ឯកេកស្ស អដ្ឋកស្ស វសេន អដ្ឋ ឥន្ទ្រិយអដ្ឋកានិ. ចតុសដ្ឋិ ហោន្តីតិ ចតុសដ្ឋិ អាការា ហោន្តិ. អាសវាតិអាទិ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថមេវ. ឥធ អរហត្តមគ្គវជ្ឈេយេវ អាសវេ អវត្វា សេសមគ្គត្តយវជ្ឈានម្បិ វចនំ អាសវក្ខយវចនសាមញ្ញមត្តេន វុត្តន្តិ វេទិតព្ពំ. អរហត្តមគ្គញាណមេវ ហិ កេចិ អាសវេ អសេសេត្វា អាសវានំ ខេបនតោ ‘‘ខយេ ញាណ’’ន្តិ វុច្ចតិ. តស្មាយេវ ច អរហាយេវ ខីណាសវោតិ វុច្ចតីតិ.

អាសវក្ខយញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.