៤៣. បទេសវិហារញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

៩៤. បទេសវិហារញាណនិទ្ទេសេ យេនាការេន មាតិកាយ ឧទ្ទិដ្ឋោ បទេសោ បច្ចវេក្ខិតព្ពោ, តំ ទស្សេន្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយាបិ វេទយិតន្តិអាទិមាហ. តត្ថ មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយាតិ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តវេទនាបិ វដ្ដតិ ទិដ្ឋិំ ឧបនិស្សយំ កត្វា ឧប្បន្នា កុសលាកុសលវេទនាបិ វិបាកវេទនាបិ. តត្ថ មិច្ឆាទិដ្ឋិសម្បយុត្តា អកុសលាវ ហោតិ, ទិដ្ឋិំ បន ឧបនិស្សាយ កុសលាបិ ឧប្បជ្ជន្តិ អកុសលាបិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកា ហិ ទិដ្ឋិំ ឧបនិស្សាយ បក្ខទិវសេសុ យាគុភត្តាទីនិ ទេន្តិ, អន្ធកុដ្ឋិអាទីនំ វត្តំ បដ្ឋបេន្តិ, ចតុមហាបថេ សាលំ ករោន្តិ, បោក្ខរណិំ ខណាបេន្តិ, បុប្ផារាមំ ផលារាមំ រោបេន្តិ, នទីវិទុគ្គេសុ សេតុំ អត្ថរន្តិ, វិសមំ សមំ ករោន្តិ. ឥតិ តេសំ កុសលា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បន និស្សាយ សម្មាទិដ្ឋិកេ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ វធពន្ធាទីនិ ករោន្តិ, បាណំ វធិត្វា ទេវតានំ ឧបហរន្តិ. ឥតិ នេសំ អកុសលា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. វិបាកវេទនា បន ភវន្តរគតានំ ហោតិ. សា បន មិច្ឆាទិដ្ឋិ សហជាតាយ វេទនាយ សហជាតអញ្ញមញ្ញនិស្សយសម្បយុត្តអត្ថិអវិគតបច្ចយេហិ បច្ចយោ ហោតិ, សមនន្តរនិរុទ្ធា មិច្ឆាទិដ្ឋិ បច្ចុប្បន្នមិច្ឆាទិដ្ឋិសម្បយុត្តាយ វេទនាយ អនន្តរសមនន្តរូបនិស្សយអាសេវននត្ថិវិគតបច្ចយេហិ បច្ចយោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិំ គរុំ កត្វា អភិនន្ទន្តស្ស លោភសហគតវេទនាយ អារម្មណអារម្មណាធិបតិអារម្មណូបនិស្សយបច្ចយេហិ បច្ចយោ ហោតិ, សព្ពាកុសលេហិ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ អារម្មណមត្តំ ករោន្តស្ស សព្ពាកុសលវេទនាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិំ បច្ចវេក្ខន្តស្ស វិបស្សន្តស្ស កុសលាព្យាកតវេទនាយ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយេន ឧប្បជ្ជមានានំ កុសលាកុសលវេទនានំ ភវន្តរេ វិបាកវេទនានញ្ច ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ.

មិច្ឆាទិដ្ឋិវូបសមបច្ចយាតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិវូបសមោ នាម សម្មាទិដ្ឋិ, តស្មា យំ សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយា វេទយិតំ វុត្តំ, តទេវ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិវូបសមបច្ចយា’’តិ វេទិតព្ពំ. កេចិ បន ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិវូបសមោ នាម វិបស្សនាក្ខណេ សោតាបត្តិមគ្គក្ខណេ ចា’’តិ វទន្តិ.

សម្មាទិដ្ឋិបច្ចយាបិ វេទយិតន្តិ ឯត្ថាបិ សម្មាទិដ្ឋិសម្បយុត្តវេទនាបិ វដ្ដតិ សម្មាទិដ្ឋិំ ឧបនិស្សយំ កត្វា ឧប្បន្នា កុសលាកុសលវេទនាបិ វិបាកវេទនាបិ. តត្ថ សម្មាទិដ្ឋិសម្បយុត្តា កុសលាវ ហោតិ, សម្មាទិដ្ឋិំ បន ឧបនិស្សាយ ពុទ្ធបូជា ទីបមាលារោបនំ មហាធម្មស្សវនំ អប្បតិដ្ឋិតេ ទិសាភាគេ ចេតិយបតិដ្ឋាបនន្តិ ឯវមាទីនិ បុញ្ញានិ ករោន្តិ. ឥតិ នេសំ កុសលា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. សម្មាទិដ្ឋិមេវ និស្សាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិកេ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ, អត្តានំ ឧក្កំសន្តិ, បរំ វម្ភេន្តិ. ឥតិ នេសំ អកុសលា វេទនា ឧប្បជ្ជតិ. វិបាកវេទនា បន ភវន្តរគតានំយេវ ហោតិ. សា បន សម្មាទិដ្ឋិ សហជាតាយ សមនន្តរនិរុទ្ធាយ បច្ចុប្បន្នាយ វេទនាយ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា វុត្តបច្ចយេហេវ បច្ចយោ ហោតិ, លោកិកសម្មាទិដ្ឋិ បច្ចវេក្ខណសម្បយុត្តាយ វិបស្សនាសម្បយុត្តាយ និកន្តិសម្បយុត្តាយ ច វេទនាយ អារម្មណបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ, មិច្ឆាទិដ្ឋិយា វុត្តនយេនេវ ឧបនិស្សយបច្ចយេន បច្ចយោ ហោតិ, មគ្គផលសម្មាទិដ្ឋិ បច្ចវេក្ខណសម្បយុត្តាយ វេទនាយ អារម្មណអារម្មណាធិបតិអារម្មណូបនិស្សយបច្ចយវសេន បច្ចយោ ហោតិ.

សម្មាទិដ្ឋិវូបសមបច្ចយាបិ វេទយិតន្តិ សម្មាទិដ្ឋិវូបសមោ នាម មិច្ឆាទិដ្ឋិ, តស្មា យំ មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយា វេទយិតំ វុត្តំ, តទេវ ‘‘សម្មាទិដ្ឋិវូបសមបច្ចយា’’តិ វេទិតព្ពំ. មិច្ឆាសង្កប្បបច្ចយា មិច្ឆាសង្កប្បវូបសមបច្ចយាតិអាទីសុបិ ឯសេវ នយោ. យស្ស យស្ស ហិ ‘‘វូបសមបច្ចយា’’តិ វុច្ចតិ, តស្ស តស្ស បដិបក្ខធម្មបច្ចយាវ តំ តំ វេទយិតំ អធិប្បេតំ. មិច្ឆាញាណាទីសុ បន មិច្ឆាញាណំ នាម បាបកិរិយាសុ ឧបាយចិន្តា. អថ វា មិច្ឆាញាណំ មិច្ឆាបច្ចវេក្ខណញាណំ. សម្មាញាណំ នាម វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិំ លោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិញ្ច ឋបេត្វា អវសេសកុសលាព្យាកតំ ញាណំ. មិច្ឆាវិមុត្តិ នាម បាបាធិមុត្តិតា. អថ វា អយាថាវវិមុត្តិ អនិយ្យានិកវិមុត្តិ អវិមុត្តស្សេវ សតោ វិមុត្តិសញ្ញីតិ. សម្មាវិមុត្តិ នាម កល្យាណាធិមុត្តិតា ផលវិមុត្តិ ច. សម្មាទិដ្ឋិអាទយោ ហេដ្ឋា វុត្តត្ថាយេវ.

ឆន្ទបច្ចយាបីតិអាទីសុ បន ឆន្ទោ នាម លោភោ, ឆន្ទបច្ចយា អដ្ឋលោភសហគតចិត្តសម្បយុត្តវេទនា វេទិតព្ពា. ឆន្ទវូបសមបច្ចយា បឋមជ្ឈានវេទនាវ. វិតក្កបច្ចយា បឋមជ្ឈានវេទនា. វិតក្កវូបសមបច្ចយា ទុតិយជ្ឈានវេទនា. សញ្ញាបច្ចយា ឋបេត្វា បឋមជ្ឈានំ សេសា ឆ សមាបត្តិវេទនា. សញ្ញាវូបសមបច្ចយា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនវេទនា.

ឆន្ទោ ច អវូបសន្តោ ហោតីតិអាទីសុ សចេ ឆន្ទវិតក្កសញ្ញា អវូបសន្តា ហោន្តីតិ អត្ថោ. តប្បច្ចយាតិ សោ ឆន្ទវិតក្កសញ្ញានំ អវូបសមោ ឯវ បច្ចយោ តប្បច្ចយោ, តស្មា តប្បច្ចយា. ឆន្ទវិតក្កសញ្ញាអវូបសមបច្ចយា វេទនា ហោតីតិ អត្ថោ. សា អដ្ឋលោភសហគតចិត្តសម្បយុត្តវេទនា ហោតិ. សចេ ឆន្ទោ វូបសន្តោ វិតក្កសញ្ញា អវូបសន្តា. តប្បច្ចយាតិ សោ ឆន្ទស្ស វូបសមោ វិតក្កសញ្ញានំ អវូបសមោ ឯវ បច្ចយោ តប្បច្ចយោ, តស្មា តប្បច្ចយា. សា បឋមជ្ឈានវេទនាវ. សចេ ឆន្ទវិតក្កា វូបសន្តា សញ្ញា អវូបសន្តា. តប្បច្ចយាតិ សោ ឆន្ទវិតក្កានំ វូបសមោ សញ្ញាយ អវូបសមោ ឯវ បច្ចយោ តប្បច្ចយោ, តស្មា តប្បច្ចយា. សា ទុតិយជ្ឈានវេទនាវ. សចេ ឆន្ទវិតក្កសញ្ញា វូបសន្តា. តប្បច្ចយាតិ សោ ឆន្ទវិតក្កសញ្ញានំ វូបសមោ ឯវ បច្ចយោ តប្បច្ចយោ, តស្មា តប្បច្ចយា. សា នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនវេទនាវ. កេចិ បន ‘‘ឆន្ទោ នាម អប្បនំ បាបុណិស្សាមីតិ បុព្ពភាគេ ធម្មច្ឆន្ទោ, អប្បនាប្បត្តស្ស សោ ឆន្ទោ វូបសន្តោ ហោតិ. បឋមជ្ឈានេ វិតក្កោ ហោតិ, ទុតិយជ្ឈានប្បត្តស្ស វិតក្កោ វូបសន្តោ ហោតិ. សត្តសុ សមាបត្តីសុ សញ្ញា ហោតិ, នេវសញ្ញានាសញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស ច និរោធំ សមាបន្នស្ស ច សញ្ញា វូបសន្តា ហោតី’’តិ ឯវំ វណ្ណយន្តិ. ឥធ បន និរោធសមាបត្តិ ន យុជ្ជតិ. អប្បត្តស្ស បត្តិយាតិ អរហត្តផលស្ស បត្តត្ថាយ. អត្ថិ អាយវន្តិ អត្ថិ វីរិយំ. អាយាវន្តិបិ បាឋោ. តស្មិម្បិ ឋានេ អនុប្បត្តេតិ តស្ស វីរិយារម្ភស្ស វសេន តស្មិំ អរហត្តផលស្ស ការណេ អរិយមគ្គេ អនុប្បត្តេ. តប្បច្ចយាបិ វេទយិតន្តិ អរហត្តស្ស ឋានបច្ចយា វេទយិតំ. ឯតេន ចតុមគ្គសហជាតា និព្ពត្តិតលោកុត្តរវេទនា គហិតា. កេចិ បន ‘‘អាយវន្តិ បដិបត្តិ. តស្មិម្បិ ឋានេ អនុប្បត្តេតិ តស្សា ភូមិយា បត្តិយា’’តិ វណ្ណយន្តិ.

បទេសវិហារញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.