២៥-២៨. បដិសម្ភិទាញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

៧៦. បដិសម្ភិទាញាណនិទ្ទេសេ យស្មា ធម្មេ អវុត្តេ តស្ស កិច្ចំ ន សក្កា វត្តុំ, តស្មា ឧទ្ទិដ្ឋានំ បដិបាដិំ អនាទិយិត្វា បឋមំ ធម្មា និទ្ទិដ្ឋា. ធម្មាទីនំ អត្ថា វុត្តាយេវ. សទ្ធិន្ទ្រិយំ ធម្មោតិអាទីហិ ធម្មសទ្ទបរិយាបន្នេ ធម្មេ វត្វា នានត្តសទ្ទស្ស អត្ថំ ទស្សេន្តោ អញ្ញោ សទ្ធិន្ទ្រិយំ ធម្មោតិអាទិមាហ. ‘‘អញ្ញោ ធម្មោ’’តិ ហិ វុត្តេ ធម្មានំ នានត្តំ ទស្សិតំ ហោតិ. បដិវិទិតាតិ អភិមុខភាវេន វិទិតា បាកដា នាម ហោន្តិ. តេន បដិសម្ភិទាបទស្ស អត្ថោ វុត្តោ. អធិមោក្ខដ្ឋោ អត្ថោតិអាទីហិ តេសំ សទ្ធាទីនំ អធិមុច្ចនាទិកិច្ចំ អត្ថោ នាមាតិ ទស្សេតិ. សន្ទស្សេតុន្តិ បរំ ញាបេតុកាមស្ស បរំ សន្ទស្សេតុំ. បរស្ស បន វចនំ សុណន្តស្សាបិ លព្ភតិយេវ. ព្យញ្ជននិរុត្តាភិលាបាតិ នាមព្យញ្ជនំ នាមនិរុត្តិ នាមាភិលាបោ. នាមញ្ហិ អត្ថំ ព្យញ្ជយតីតិ ព្យញ្ជនំ, ‘‘សង្ខតមភិសង្ខរោន្តីតិ ខោ, ភិក្ខវេ, តស្មា សង្ខារាតិ វុច្ចន្តី’’តិ (សំ. និ. ៣.៧៩) ឯវំ និទ្ធារេត្វា សហេតុកំ កត្វា វុច្ចមានត្តា និរុត្តិ, អភិលបីយតិ ឯតេន អត្ថោតិ អភិលាបោតិ វុច្ចតិ.

នាមញ្ច នាមេតំ ចតុព្ពិធំ – សាមញ្ញនាមំ, គុណនាមំ, កិត្តិមនាមំ, ឱបបាតិកនាមន្តិ. តត្ថ បឋមកប្បិកេសុ មហាជនេន សម្មន្និត្វា ឋបិតត្តា ‘‘មហាសម្មតោ’’តិ រញ្ញោ នាមំ សាមញ្ញនាមំ. យំ សន្ធាយ វុត្តំ ‘‘មហាជនសម្មតោតិ ខោ, វាសេដ្ឋ, ‘មហាសម្មតោ មហាសម្មតោ’ត្វេវ បឋមំ អក្ខរំ ឧបនិព្ពត្ត’’ន្តិ (ទី. និ. ៣.១៣១). ‘‘ធម្មកថិកោ បំសុកូលិកោ វិនយធរោ តិបិដកធរោ សទ្ធោ សតោ’’តិ ឯវរូបំ គុណតោ អាគតនាមំ គុណនាមំ. ‘‘ភគវា អរហំ សម្មាសម្ពុទ្ធោ’’តិអាទីនិបិ តថាគតស្ស អនេកានិ នាមសតានិ គុណនាមានេវ. តេន វុត្តំ –

‘‘អសង្ខ្យេយ្យានិ នាមានិ, សគុណេន មហេសិនោ;

គុណេហិ នាមមុទ្ធេយ្យំ, អបិ នាមសហស្សតោ’’តិ.

យំ បន ជាតស្ស កុមារកស្ស នាមគ្គហណទិវសេ ទក្ខិណេយ្យានំ សក្ការំ កត្វា សមីបេ ឋិតា ញាតកា កប្បេត្វា បកប្បេត្វា ‘‘អយំ អសុកោ នាមា’’តិ នាមំ ករោន្តិ, ឥទំ កិត្តិមនាមំ. យា បន បុរិមបញ្ញត្តិ អបរបញ្ញត្តិយំ បតតិ, បុរិមវោហារោ បច្ឆិមវោហារេ បតតិ. សេយ្យថិទំ, បុរិមកប្បេបិ ចន្ទោ ចន្ទោយេវ នាម, ឯតរហិបិ ចន្ទោយេវ. អតីតេ សូរិយោ, សមុទ្ទោ, បថវី, បព្ពតោ បព្ពតោយេវ នាម, ឯតរហិបិ បព្ពតោយេវាតិ, ឥទំ ឱបបាតិកនាមំ. ឥទំ ចតុព្ពិធម្បិ នាមំ ឯកំ នាមមេវ ហោតិ, តំ លោកសង្កេតមត្តសិទ្ធំ បរមត្ថតោ អវិជ្ជមានំ. អញ្ញេ បន ‘‘នាមំ នាម អត្ថជោតកោ សទ្ទោ’’តិ វទន្តិ. ពលពោជ្ឈង្គមគ្គង្គានំ វុត្តនយានុសារេនេវ អត្ថោ វេទិតព្ពោ.

បដិសម្ភិទាញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.