១៦. គោចរនានត្តញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

៦៧. គោចរនានត្តញាណនិទ្ទេសេ រូបេ ពហិទ្ធា វវត្ថេតីតិ អជ្ឈត្តតោ ពហិទ្ធាភូតេ រូបាយតនធម្មេ វវត្ថបេតីតិ អត្ថោ. អវិជ្ជាសម្ភូតាតិអាទិ អត្តភាវបរិយាបន្នកម្មជរូបត្តា វុត្តំ. អាហារោបិ ហិ កម្មជរូបស្ស ឧបត្ថម្ភកបច្ចយោ ហោតិ. សទ្ទស្ស បន ឧតុចិត្តសមុដ្ឋានត្តា អវិជ្ជាសម្ភូតាទិចតុក្កំ ន វុត្តំ. ផោដ្ឋព្ពានំ សយំ មហាភូតត្តា ‘‘ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយា’’តិ ន វុត្តំ. ធម្មាតិ ចេត្ថ ភវង្គមនោសម្បយុត្តា តយោ អរូបិនោ ខន្ធា, ធម្មាយតនបរិយាបន្នានិ សុខុមរូបានិ ច កម្មសមុដ្ឋានានិ, សព្ពានិបិ រូបាទីនិ ច. អបិច យានិ យានិ យេន យេន សមុដ្ឋហន្តិ, តានិ តានិ តេន តេន វេទិតព្ពានិ. ឥតរថា ហិ សកសន្តានបរិយាបន្នាបិ រូបាទយោ ធម្មា សព្ពេ ន សង្គណ្ហេយ្យុំ. យស្មា អនិន្ទ្រិយពទ្ធរូបាទយោបិ វិបស្សនូបគា, តស្មា តេសំ កម្មសម្ភូតបទេន សង្គហោ វេទិតព្ពោ. តេបិ ហិ សព្ពសត្តសាធារណកម្មបច្ចយឧតុសមុដ្ឋានា. អញ្ញេ បន ‘‘អនិន្ទ្រិយពទ្ធា រូបាទយោ អវិបស្សនូបគា’’តិ វទន្តិ. តំ បន –

‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចាតិ, យទា បញ្ញាយ បស្សតិ;

អថ និព្ពិន្ទតិ ទុក្ខេ, ឯស មគ្គោ វិសុទ្ធិយា’’តិ. (ធ. ប. ២៧៧) –

អាទិកាយ បាឡិយា វិរុជ្ឈតិ. វុត្តញ្ច វិសុទ្ធិមគ្គេ – ‘‘ឥធេកច្ចោ អាទិតោវ អជ្ឈត្តសង្ខារេ អភិនិវិសិត្វា វិបស្សតិ, យស្មា បន ន សុទ្ធអជ្ឈត្តទស្សនមត្តេនេវ មគ្គវុដ្ឋានំ ហោតិ, ពហិទ្ធាបិ ទដ្ឋព្ពមេវ, តស្មា បរស្ស ខន្ធេបិ អនុបាទិន្នសង្ខារេបិ អនិច្ចំ ទុក្ខមនត្តាតិ វិបស្សតី’’តិ (វិសុទ្ធិ. ២.៧៨៤). តស្មា បរេសំ ចក្ខាទិវវត្ថានម្បិ អនិន្ទ្រិយពទ្ធរូបាទិវវត្ថានម្បិ ឥច្ឆិតព្ពមេវ, តស្មា តេភូមកសង្ខារា អវិបស្សនូបគា នាម នត្ថិ.

គោចរនានត្តញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.