១៥. វត្ថុនានត្តញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា

៦៦. វត្ថុនានត្តញាណនិទ្ទេសេ ចក្ខុំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតីតិ អជ្ឈត្តភូតំ ចក្ខុំ វវត្ថបេតិ. យថា សោ ចក្ខុំ វវត្ថបេតិ, តថា វត្តុកាមោ កថំ ចក្ខុំ អជ្ឈត្តំ វវត្ថេតីតិ បុច្ឆិត្វា បុន ចក្ខុ អវិជ្ជាសម្ភូតន្តិ វវត្ថេតីតិអាទិនា វវត្ថាបនាការំ ទស្សេតិ. តត្ថ អវិជ្ជាតណ្ហា អតីតា ឧបត្ថម្ភកហេតុយោ, កម្មំ អតីតំ ជនកហេតុ, អាហារោ ឥទានិ ឧបត្ថម្ភកហេតុ. ឯតេន ចក្ខូបត្ថម្ភកានិ ឧតុចិត្តានិ គហិតានេវ ហោន្តិ. ចតុន្នំ មហាភូតានំ ឧបាទាយាតិ ឧបយោគត្ថេ សាមិវចនំ, ចត្តារិ មហាភូតានិ ឧបាទិយិត្វា បវត្តន្តិ អត្ថោ. ឯតេន បសាទចក្ខុភាវោ ទស្សិតោ ហោតិ, សសម្ភារភាវោ បដិក្ខិត្តោ. ឧប្បន្នន្តិ អទ្ធាវសេន, សន្តតិខណវសេន វា បច្ចុប្បន្នំ. សមុទាគតន្តិ ហេតុតោ សមុដ្ឋិតំ. ឯត្តាវតា វិបស្សនាបុព្ពភាគេ ចក្ខុវវត្ថានំ ទស្សិតំ. អហុត្វា សម្ភូតន្តិអាទីហិ អនិច្ចានុបស្សនា. បុព្ពេ ឧទយា អវិជ្ជមានតោ អហុត្វា សម្ភូតំ, ឧទ្ធំ វយា អភាវតោ ហុត្វា ន ភវិស្សតិ. អន្តវន្តតោតិ អន្តោ អស្ស អត្ថីតិ អន្តវា, អន្តវា ឯវ អន្តវន្តោ យថា ‘‘សតិមន្តោ, គតិមន្តោ, ធិតិមន្តោ ច យោ ឥសី’’តិ (ថេរគា. ១០៥២). តតោ អន្តវន្តតោ, ភង្គវិជ្ជមានតោតិ អត្ថោ. អទ្ធុវន្តិ សព្ពាវត្ថានិបាតិតាយ, ថិរភាវស្ស ច អភាវតាយ ន ថិរំ. អសស្សតន្តិ ន និច្ចំ. វិបរិណាមធម្មន្តិ ជរាយ ចេវ មរណេន ចាតិ ទ្វេធា វិបរិណាមបកតិកំ. ចក្ខុ អនិច្ចន្តិអាទីនិ ចក្ខុំ អនិច្ចតោតិអាទីនិ ច វុត្តត្ថានិ. មនោតិ ឥធ ភវង្គមនស្ស អធិប្បេតត្តា អវិជ្ជាសម្ភូតោតិអាទិ យុជ្ជតិយេវ. អាហារសម្ភូតោតិ ឯត្ថ សម្បយុត្តផស្សាហារមនោសញ្ចេតនាហារវសេន វេទិតព្ពំ. ឧប្បន្នោតិ ច អទ្ធាសន្តតិវសេន.

វត្ថុនានត្តញាណនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.