១២. ឱតរណហារវិភង្គវណ្ណនា

៤២. តត្ថ កតមោ ឱតរណោ ហារោតិ ឱតរណហារវិភង្គោ. តត្ថ អសេក្ខា វិមុត្តីតិ អយំ តេធាតុកេ វីតរាគតា អសេក្ខា ផលវិមុត្តិ. តានិយេវាតិ តានិ អសេក្ខាយំ វិមុត្តិយំ សទ្ធាទីនិ. អយំ ឥន្ទ្រិយេហិ ឱតរណាតិ អសេក្ខាយ វិមុត្តិយា និទ្ធារិតេហិ សទ្ធាទីហិ ឥន្ទ្រិយេហិ សំវណ្ណនាយ ឱតរណា.

បញ្ចិន្ទ្រិយានិ វិជ្ជាតិ សម្មាសង្កប្បោ វិយ សម្មាទិដ្ឋិយា ឧបការកត្តា បញ្ញាក្ខន្ធេ សទ្ធាទីនិ ចត្តារិ ឥន្ទ្រិយានិ វិជ្ជាយ ឧបការកត្តា សង្គណ្ហនវសេន វុត្តានិ. សង្ខារបរិយាបន្នានីតិ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ សង្ខារក្ខន្ធេ អន្តោគធានិ. យេ សង្ខារា អនាសវាតិ តំ សង្ខារក្ខន្ធំ វិសេសេតិ, អគ្គផលស្ស អធិប្បេតត្តា. តតោ ឯវ ច នោ ភវង្គា. ធម្មធាតុសង្គហិតាតិ អដ្ឋារសធាតូសុ ធម្មធាតុសង្គហិតា. យទិបិ បុព្ពេ វីតរាគតា អសេក្ខា វិមុត្តិ ទស្សិតា, តស្សា បន បដិបត្តិទស្សនត្ថំ ‘‘អយំ អហមស្មីតិ អនានុបស្សី’’តិ ទស្សនមគ្គោ ឥធ វុត្តោតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេតុំ ‘‘អយំ អហមស្មីតិ អនានុបស្សី’’តិអាទិ វុត្តំ. សព្ពំ វុត្តនយមេវ.

៤៣. និស្សិតស្ស ចលិតន្តិ តណ្ហាទិដ្ឋិវសេន កម្មំ អនវដ្ឋានំ. ចុតូបបាតោតិ អបរាបរំ ចវនំ ឧបបតនញ្ច. និស្សិតបទេ លព្ភមានំ និស្សយនំ ឧទ្ធរន្តោ អាហ – ‘‘និស្សយោ នាមា’’តិ. តណ្ហានិស្សយោតិ តណ្ហាភិនិវេសោ. សោ ហិ តណ្ហាចរិតស្ស បតិដ្ឋាភាវេន តថា វុត្តោ. ឯវំ ទិដ្ឋិនិស្សយោបិ ទដ្ឋព្ពោ. រត្តស្ស ចេតនាតិ ចេតនាបធានត្តា សង្ខារក្ខន្ធធម្មានំ ចេតនាសីសេន តណ្ហំ ឯវ វទតិ. តេនេវាហ – ‘‘អយំ តណ្ហានិស្សយោ’’តិ. យស្មា បន វិបរីតាភិនិវេសោ មោហស្ស ពលវភាវេ ឯវ ហោតិ, តស្មា ‘‘យា មូឡ្ហស្ស ចេតនា, អយំ ទិដ្ឋិនិស្សយោ’’តិ វុត្តំ.

ឯវំ ចេតនាសីសេន តណ្ហាទិដ្ឋិយោ វត្វា ឥទានិ តត្ថ និប្បរិយាយេន ចេតនំយេវ គណ្ហន្តោ ‘‘ចេតនា បន សង្ខារា’’តិ អាហ. យា រត្តស្ស វេទនា, អយំ សុខា វេទនាតិ សុខាយ វេទនាយ រាគោ អនុសេតីតិ កត្វា វុត្តំ. តថា អទុក្ខមសុខាយ វេទនាយ អវិជ្ជា អនុសេតីតិ អាហ – ‘‘យា សម្មូឡ្ហស្ស វេទនា, អយំ អទុក្ខមសុខា វេទនា’’តិ. ឥធ វេទនាសីសេន ចេតនា វុត្តា. តណ្ហាយាតិ តណ្ហំ. ទិដ្ឋិយាតិ ទិដ្ឋិំ. យថា វា សេសធម្មានំ តណ្ហាយ និស្សយភាវេ បុគ្គលោ តណ្ហាយ និស្សិតោតិ វុច្ចតិ. ឯវំ តណ្ហាយ សេសធម្មានំ បច្ចយភាវេ បុគ្គលោ តណ្ហាយ និស្សិតោតិ វុច្ចតីតិ អាហ – ‘‘តណ្ហាយ អនិស្សិតោ’’តិ.

បស្សទ្ធីតិ ទរថបដិប្បស្សម្ភនា. កាយិកាតិ ករជកាយសន្និស្សិតា. ចេតសិកាតិ ចិត្តសន្និស្សិតា. យស្មា បន សា ទរថបដិប្បស្សទ្ធិ កាយចិត្តានំ សុខេ សតិ បាកដា ហោតិ, តស្មា ‘‘យំ កាយិកំ សុខ’’ន្តិអាទិនា ផលូបចារេន វុត្តាយ បស្សទ្ធិយា នតិអភាវស្ស ការណភាវំ ទស្សេតុំ ‘‘បស្សទ្ធកាយោ’’តិអាទិ វុត្តំ. សោតិ ឯវំ វិមុត្តចិត្តោ ខីណាសវោ. រូបសង្ខយេ វិមុត្តោតិ រូបានំ សង្ខយសង្ខាតេ និព្ពានេ វិមុត្តោ. អត្ថីតិបិ ន ឧបេតីតិ សស្សតោ អត្តា ច លោកោ ចាតិបិ តណ្ហាទិដ្ឋិឧបយេន ន ឧបេតិ ន គណ្ហាតិ. នត្ថីតិ អសស្សតោតិ. អត្ថិ នត្ថីតិ ឯកច្ចំ សស្សតំ ឯកច្ចំ អសស្សតន្តិ. នេវត្ថិ នោ នត្ថីតិ អមរាវិក្ខេបវសេន. គម្ភីរោតិ ឧត្តានភាវហេតូនំ កិលេសានំ អភាវេន គម្ភីរោ. និព្ពុតោតិ អត្ថីតិអាទិនា ឧបគមនកិលេសានំ វូបសមេន បរិនិព្ពុតោ សីតិភូតោ.

ឥធាគតីតិ បរលោកតោ ឥធ អាគតិ. គតីតិ ឥធលោកតោ បរលោកគមនំ. តំ បន បុនព្ភវោតិ អាហ ‘‘បេច្ចភវោ’’តិ. ឥធ ហុរន្តិ ទ្វារារម្មណធម្មា ទស្សិតាតិ ‘‘ឧភយមន្តរេនា’’តិ បទេន ទ្វារប្បវត្តធម្មេ ទស្សេន្តោ ‘‘ផស្សសមុទិតេសុ ធម្មេសូ’’តិ អាហ. តស្សត្ថោ – ផស្សេន សទ្ធិំ ផស្សេន ការណភូតេន ច សមុទិតេសុ សម្ភូតេសុ វិញ្ញាណវេទនាសញ្ញាចេតនាវិតក្កវិចារាទិធម្មេសុ. អត្តានំ ន បស្សតីតិ តេសំ ធម្មានំ អនត្តភាវេនេវ តត្ថ អត្តានំ ន បស្សតិ. វិរជ្ជតិ វិរាគា វិមុច្ចតីតិ បទេហិ លោកុត្តរធម្មានំ បដិច្ចសមុប្បាទភាវំ ទស្សេន្តោ តទត្ថតាយ សីលាទីនម្បិ បរិយាយេន តព្ភាវមាហ ‘‘លោកុត្តរោ’’តិអាទិនា.

៤៤. នាមសម្បយុត្តោតិ នាមេន មិស្សិតោ. សឧបាទិសេសា និព្ពានធាតូតិ អរហត្តផលំ អធិប្បេតំ. តញ្ច បញ្ញាបធានន្តិ អាហ – ‘‘សឧបាទិសេសា និព្ពានធាតុ វិជ្ជាតិ. សេសំ សព្ពំ ឧត្តានមេវ.

ឱតរណហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.