៩. បរិវត្តនហារវិភង្គវណ្ណនា

៣៥. តត្ថ កតមោ បរិវត្តនោ ហារោតិ បរិវត្តនហារវិភង្គោ. តត្ថ យស្មា សំវណ្ណិយមានេ សុត្តេ យថានិទ្ទិដ្ឋានំ កុសលាកុសលធម្មានំ បដិបក្ខភូតេ អកុសលកុសលធម្មេ បហាតព្ពភាវាទិវសេន និទ្ធារណំ បដិបក្ខតោ បរិវត្តនំ, តស្មា ‘‘សម្មាទិដ្ឋិស្ស បុរិសបុគ្គលស្ស មិច្ឆាទិដ្ឋិ និជ្ជិណ្ណា ភវតី’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ សម្មា បសត្ថា, សុន្ទរា ទិដ្ឋិ ឯតស្សាតិ សម្មាទិដ្ឋិ, តស្ស. សា បនស្ស សម្មាទិដ្ឋិតា បុព្ពភាគសម្មាទិដ្ឋិយា វា លោកុត្តរសម្មាទិដ្ឋិយា វា វេទិតព្ពា. មិច្ឆាទិដ្ឋិ និជ្ជិណ្ណា ភវតីតិ បុរិមនយេ វិបស្សនាសម្មាទិដ្ឋិយា បហីនា ហោតិ, វិក្ខម្ភិតាតិ អត្ថោ. បច្ឆិមនយេ បឋមមគ្គសម្មាទិដ្ឋិយា បហីនា សមុច្ឆិន្នាតិ អត្ថោ.

យេ ចស្ស មិច្ឆាទិដ្ឋិបច្ចយាតិ មិច្ឆាភិនិវេសហេតុ យេ អរិយានំ អទស្សនកាមតាទយោ លោភាទយោ បាណាតិបាតាទយោ ច អនេកេ លាមកដ្ឋេន បាបកា អកោសល្លសម្ភូតដ្ឋេន អកុសលា ធម្មា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ. ឥមស្ស អារទ្ធវិបស្សកស្ស អរិយស្ស ច. ធម្មាតិ សមថវិបស្សនាធម្មា, សត្តត្តិំសពោធិបក្ខិយធម្មា វា អនុប្បន្នា វា សម្ភវន្តិ ឧប្បន្នា, ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ. សម្មាសង្កប្បស្សាតិអាទីនម្បិ ឥមិនាវ នយេន អត្ថោ វេទិតព្ពោ. អយំ បន វិសេសោ – សម្មាវិមុត្តិអាទីនំ មិច្ឆាវិមុត្តិ អវិមុត្តាវ សមានា ‘‘វិមុត្តា មយ’’ន្តិ ឯវំសញ្ញិនោ អវិមុត្តិយំ វា វិមុត្តិសញ្ញិនោ. តត្រាយំ វចនត្ថោ – មិច្ឆា បាបិកា វិមុត្តិ វិមោក្ខោ ឯតស្សាតិ មិច្ឆាវិមុត្តិ. អដ្ឋង្គា ច មិច្ឆាវិមុត្តិ យថាវុត្តេនាការេន មិច្ឆាភិនិវេសវសេន ច បវត្តា អន្តទ្វយលក្ខណា. សម្មាវិមុត្តិ បន ផលធម្មា, មិច្ឆាទិដ្ឋិកេ សមាសេវតោ មិច្ឆាវិមោក្ខោ វា មិច្ឆាវិមុត្តិ. មិច្ឆាវិមុត្តិញាណទស្សនំ បន មិច្ឆាវិមោក្ខេ មិច្ឆាទិដ្ឋិយា ច សារន្តិ គហណវសេន បវត្តោ អកុសលចិត្តុប្បាទោ អន្តមសោ បាបំ កត្វា ‘‘សុកតំ មយា’’តិ បច្ចវេក្ខតោ ឧប្បន្នមោហោ ច. សម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនស្សាតិ ឯត្ថ សេក្ខានំ បច្ចវេក្ខណញាណំ សម្មាវិមុត្តិញាណទស្សនន្តិ អធិប្បេតំ. តញ្ហិ ឧត្តរិភាវនាបារិបូរិយា សំវត្តតិ.

៣៦. ឯវំ សម្មាទិដ្ឋិអាទិមុខេន មិច្ឆាទិដ្ឋិអាទិំ ទស្សេត្វា បុន បាណាតិបាតអទិន្នាទានកាមេសុមិច្ឆាចារាទិតោ វេរមណិយាទីហិ បាណាតិបាតាទីនំ បរិវត្តនំ ទស្សេតុំ ‘‘យស្សា’’តិអាទិ អារទ្ធំ. តត្ថ កាលវាទិស្សាតិ លក្ខណវចនំ. កាលេន សាបទេសំ បរិយន្តវតិំ អត្ថសញ្ហិតន្តិ សោ សម្ផប្បលាបស្ស បហានាយ បដិបន្នោ ហោតីតិ វុត្តំ.

បុន ‘‘យេ ច ខោ កេចី’’តិអាទិនា សម្មាទិដ្ឋិអាទិមុខេនេវ មិច្ឆាទិដ្ឋិអាទីហិ ឯវ បរិវត្តនំ បការន្តរេន ទស្សេតិ. តត្ថ សន្ទិដ្ឋិកាតិ បច្ចក្ខា. សហធម្មិកាតិ សការណា. គារយ្ហាតិ គរហិតព្ពយុត្តា. វាទានុវាទាតិ វាទា ចេវ អនុវាទា ច. ‘‘វាទានុបាតា’’តិបិ បាឋោ, វាទានុបវត្តិយោតិ អត្ថោ. បុជ្ជាតិ បូជនីយា. បាសំសាតិ បសំសិតព្ពា.

បុន ‘‘យេ ច ខោ កេចី’’តិអាទិនា មជ្ឈិមាយ បដិបត្តិយា អន្តទ្វយបរិវត្តនំ ទស្សេតិ. តត្ថ ភុញ្ជិតព្ពាតិអាទីនិ ចត្តារិ បទានិ វត្ថុកាមវសេន យោជេតព្ពានិ. ភាវយិតព្ពា ពហុលីកាតព្ពាតិ បទទ្វយំ កិលេសកាមវសេន. តេសំ អធម្មោតិ ភាវេតព្ពោ នាម ធម្មោ សិយា, កាមា ច តេសំ ភាវេតព្ពា ឥច្ឆិតា, កាមេហិ ច វេរមណី កាមានំ បដិបក្ខោ, ឥតិ សា តេសំ អធម្មោ អាបជ្ជតីតិ អធិប្បាយោ.

និយ្យានិកោ ធម្មោតិ សហ វិបស្សនាយ អរិយមគ្គោ. ទុក្ខោតិ បាបំ និជ្ជរាបេស្សាមាតិ បវត្តិតំ សរីរតាបនំ វទតិ. សុខោតិ អនវជ្ជបច្ចយបរិភោគសុខំ. ឯតេសុបិ វារេសុ វុត្តនយេនេវ អធម្មភាវាបត្តិ វត្តព្ពា. ឥទានិ អសុភសញ្ញាទិមុខេន សុភសញ្ញាទិបរិវត្តនំ ទស្សេតុំ ‘‘យថា វា បនា’’តិអាទិ វុត្តំ. អារទ្ធវិបស្សកស្ស កិលេសាសុចិបគ្ឃរណវសេន តេភូមកសង្ខារា អសុភតោ ឧបដ្ឋហន្តីតិ កត្វា វុត្តំ ‘‘សព្ពសង្ខារេសុ អសុភានុបស្សិនោ វិហរតោ’’តិ. ‘‘យំ យំ វា បនា’’តិអាទិនា បដិបក្ខស្ស លក្ខណំ វិភាវេតិ. តត្ថ អជ្ឈាបន្នោតិ អធិអាបន្នោ, អភិឧបគតោ បរិញ្ញាតោតិ អត្ថោ.

បរិវត្តនហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.