១៤. អធិដ្ឋានហារវិភង្គវណ្ណនា

៤៦. តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ ហារោតិ អធិដ្ឋានហារវិភង្គោ. តត្ថ តថា ធារយិតព្ពាតិ ឯកត្តវេមត្តតាសង្ខាតសាមញ្ញវិសេសមត្តតោ ធារយិតព្ពា, ន បន តត្ថ កិញ្ចិ វិកប្បេតព្ពាតិ អធិប្បាយោ. អវិកប្បេតព្ពតាយ ការណំ និទ្ទេសវារវណ្ណនាយំ វុត្តមេវ. តំ តំ ផលំ មគ្គតិ គវេសតីតិ មគ្គោ, តទត្ថិកេហិ មគ្គីយតិ គវេសីយតីតិ វា មគ្គោ. និរតិយដ្ឋេន និរស្សាទដ្ឋេន ច និរយោ. ឧទ្ធំ អនុគន្ត្វា តិរិយំ អញ្ចិតាតិ តិរច្ឆានា. តិរច្ឆានាវ តិរច្ឆានយោនិ. បេតតាយ បេត្តិ, ឥតោ បេច្ច គតភាវោតិ អត្ថោ. បេត្តិ ឯវ បេត្តិវិសយោ. ន សុរន្តិ ន ភាសន្តិ ន ទិព្ពន្តីតិ អសុរា. អសុរា ឯវ អសុរយោនិ. ទិព្ពេហិ រូបាទីហិ សុដ្ឋុ អគ្គាតិ សគ្គា. មនស្ស ឧស្សន្នតាយ មនុស្សា. វានំ វុច្ចតិ តណ្ហា, តំ តត្ថ នត្ថីតិ និព្ពានំ. និរយំ គច្ឆតីតិ និរយគាមី. សេសបទេសុបិ ឯសេវ នយោ. អសុរយោនិយោតិ អសុរយោនិយា ហិតោ, អសុរជាតិនិព្ពត្តនកោតិ អត្ថោ. សគ្គំ គមេតីតិ សគ្គគាមិយោ. មនុស្សគាមីតិ មនុស្សលោកគាមី. បដិសង្ខានិរោធោតិ បដិសង្ខាយ បដិបក្ខភាវនាយ និរោធោ, បដិបក្ខេ វា តថា អប្បវត្តេ ឧប្បជ្ជនារហស្ស បដិបក្ខវុត្តិយា អនុប្បាទោ. អប្បដិសង្ខានិរោធោតិ សង្ខតធម្មានំ សរសនិរោធោ, ខណិកនិរោធោតិ អត្ថោ.

៤៧. រូបន្តិ ឯកត្តតា. ភូតានំ ឧបាទាយាតិ វេមត្តតា. ឧបាទារូបន្តិ ឯកត្តតា. ចក្ខាយតនំ…បេ… កពឡីការោ អាហារោតិ វេមត្តតា. តថា ភូតរូបន្តិ ឯកត្តតា. បថវីធាតុ …បេ… វាយោធាតូតិ វេមត្តតា. បថវីធាតូតិ ឯកត្តតា. វីសតិ អាការា វេមត្តតា. អាបោធាតូតិ ឯកត្តតា. ទ្វាទស អាការា វេមត្តតា. តេជោធាតូតិ ឯកត្តតា. ចត្តារោ អាការា វេមត្តតា. វាយោធាតូតិ ឯកត្តតា. ឆ អាការា វេមត្តតាតិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ ‘‘ទ្វីហិ អាការេហិ ធាតុយោ បរិគ្គណ្ហាតី’’តិអាទិមាហ.

តត្ថ កេសាតិ កេសា នាម ឧបាទិន្នកសរីរដ្ឋកា កក្ខឡលក្ខណា ឥមស្មិំ សរីរេ បាដិយេក្កោ បថវីធាតុកោដ្ឋាសោ. លោមា នាម…បេ… មត្ថលុង្គំ នាម សរីរដ្ឋកំ កក្ខឡលក្ខណំ ឥមស្មិំ សរីរេ បាដិយេក្កោ កោដ្ឋាសោតិ អយំ វេមត្តតា. អាបោធាតូតិអាទិកោដ្ឋាសេសុ បិត្តាទីសុ ឯសេវ នយោ. អយំ បន វិសេសោ – យេន ចាតិ យេន តេជោធាតុនា កុបិតេន. សន្តប្បតីតិ អយំ កាយោ សន្តប្បតិ ឯកាហិកជរាទិភាវេន ឧសុមជាតោ ហោតិ. យេន ច ជីរីយតីតិ យេន អយំ កាយោ ជរីយតិ. ឥន្ទ្រិយវេកល្លតំ ពលក្ខយំ វលិត្តចបលិតាទិញ្ច បាបុណាតិ. យេន ច បរិឌយ្ហតីតិ យេន កុបិតេន អយំ កាយោ ឌយ្ហតិ, សោ ច បុគ្គលោ ‘‘ឌយ្ហាមិ ឌយ្ហាមី’’តិ កន្ទន្តោ សតធោតសប្បិគោសីតចន្ទនាទិលេបនំ តាលវណ្ដវាតញ្ច បច្ចាសីសតិ. យេន ច អសិតបីតខាយិតសាយិតំ សម្មា បរិណាមំ គច្ឆតីតិ អសិតំ វា ឱទនាទិ, បីតំ វា បានកាទិ, ខាយិតំ វា បិដ្ឋខជ្ជកាទិ, សាយិតំ វា អម្ពបក្កមធុផាណិតាទិ សម្មា បរិបាកំ គច្ឆតិ, រសាទិភាវេន វិវេកំ គច្ឆតីតិ អត្ថោ. ឯត្ថ ច បុរិមា តយោ តេជោធាតូ ចតុសមុដ្ឋានា. បច្ឆិមោ កម្មសមុដ្ឋានោវ.

ឧទ្ធង្គមា វាតាតិ ឧគ្គារហិក្ការាទិបវត្តកា ឧទ្ធំ អារោហនវាតា. អធោគមា វាតាតិ ឧច្ចារបស្សាវាទិនីហរណកា អធោ ឱរោហនវាតា. កុច្ឆិសយា វាតាតិ អន្តានំ ពហិវាតា. កោដ្ឋាសយា វាតាតិ អន្តានំ អន្តោវាតា. អង្គមង្គានុសារិនោ វាតាតិ ធមនិជាលានុសារេន សកលសរីរេ អង្គមង្គានិ អនុសដា សមិញ្ជនបសារណាទិនិព្ពត្តកា វាតា. អស្សាសោតិ អន្តោបវិសននាសិកវាតោ. បស្សាសោតិ ពហិនិក្ខមននាសិកវាតោ. ឯត្ថ ច បុរិមា សព្ពេ ចតុសមុដ្ឋានា. អស្សាសបស្សាសា ចិត្តសមុដ្ឋានា ឯវ. ឯវំ វេមត្តតាទស្សនវសេន វិភាគេន ឧទាហដា ចតស្សោ ធាតុយោ បដិក្កូលមនសិការវសេន ឧបសំហរន្តោ ‘‘ឥមេហិ ទ្វាចត្តាលីសាយ អាការេហី’’តិអាទិមាហ. តត្ថ ន គយ្ហូបគន្តិ ន គហណយោគ្គំ. សភាវភាវតោតិ សភាវលក្ខណតោ.

ឯវំ បដិក្កូលមនសិការំ ទស្សេត្វា បុន តត្ថ សម្មសនចារំ បាឡិវសេនេវ ទស្សេតុំ ‘‘តេនាហ ភគវា យា ចេវ ខោ បនា’’តិអាទិមាហ. តំ សព្ពំ សុវិញ្ញេយ្យំ.

៤៨. ឯវំ សច្ចមគ្គរូបធម្មវសេន អធិដ្ឋានហារំ ទស្សេត្វា ឥទានិ អវិជ្ជាវិជ្ជាទីនម្បិ វសេន តំ ទស្សេតុំ ‘‘អវិជ្ជាតិ ឯកត្តតា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ ‘‘ទុក្ខេ អញ្ញាណ’’ន្តិអាទីសុ យស្មា អវិជ្ជា ទុក្ខសច្ចស្ស យាថាវសរសលក្ខណំ ជានិតុំ បដិវិជ្ឈិតុំ ន ទេតិ ឆាទេត្វា បរិយោនន្ធិត្វា តិដ្ឋតិ, តស្មា ‘‘ទុក្ខេ អញ្ញាណ’’ន្តិ វុច្ចតិ. តថា យស្មា ទុក្ខសមុទយស្ស ទុក្ខនិរោធស្ស ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ យាថាវសរសលក្ខណំ ជានិតុំ បដិវិជ្ឈិតុំ ន ទេតិ ឆាទេត្វា បរិយោនន្ធិត្វា តិដ្ឋតិ, តស្មា ‘‘ទុក្ខនិរោធគាមិនិយា បដិបទាយ អញ្ញាណ’’ន្តិ វុច្ចតិ. បុព្ពន្តោ អតីតទ្ធភូតា ខន្ធាយតនធាតុយោ. អបរន្តោ អនាគតទ្ធភូតា. បុព្ពន្តាបរន្តោ តទុភយំ. ឥទប្បច្ចយតា សង្ខារាទីនំ ការណានិ អវិជ្ជាទីនិ. បដិច្ចសមុប្បន្នា ធម្មា អវិជ្ជាទីហិ និព្ពត្តា សង្ខារាទិធម្មា.

តត្ថាយំ អវិជ្ជា យស្មា អតីតានំ ខន្ធាទីនំ យាវ បដិច្ចសមុប្បន្នានំ ធម្មានំ យាថាវសរសលក្ខណំ ជានិតុំ បដិវិជ្ឈិតុំ ន ទេតិ ឆាទេត្វា បរិយោនន្ធិត្វា តិដ្ឋតិ, តស្មា ‘‘បុព្ពន្តេ អញ្ញាណំ យាវ បដិច្ចសមុប្បន្នេសុ ធម្មេសុ អញ្ញាណ’’ន្តិ វុច្ចតិ, ឯវាយំ អវិជ្ជា កិច្ចតោ ជាតិតោបិ កថិតា. អយញ្ហិ ឥមានិ អដ្ឋ ឋានានិ ជានិតុំ បដិវិជ្ឈិតុំ ន ទេតីតិ កិច្ចតោ កថិតា. ឧប្បជ្ជមានាបិ ឥមេសុ អដ្ឋសុ ឋានេសុ ឧប្បជ្ជតីតិ ជាតិតោ កថិតា. ឯវំ កិច្ចតោ ជាតិតោ ច កថិតាបិ លក្ខណតោ កថិតេ ឯវ សុកថិតា ហោតីតិ លក្ខណតោ ទស្សេតុំ ‘‘អញ្ញាណ’’ន្តិអាទិ វុត្តំ.

តត្ថ ញាណំ អត្ថានត្ថំ ការណាការណំ ចតុសច្ចធម្មំ វិទិតំ បាកដំ ករោតិ. អយំ បន អវិជ្ជា ឧប្បជ្ជិត្វា តំ វិទិតំ បាកដំ កាតុំ ន ទេតីតិ ញាណបច្ចនីកតោ អញ្ញាណំ. ទស្សនន្តិបិ បញ្ញា, សា ហិ តំ អាការំ បស្សតិ. អវិជ្ជា បន ឧប្បជ្ជិត្វា បស្សិតុំ ន ទេតីតិ អទស្សនំ. អភិសមយោតិបិ បញ្ញា, សា តំ អាការំ អភិសមេតិ. អវិជ្ជា បន ឧប្បជ្ជិត្វា តំ អភិសមេតុំ ន ទេតីតិ អនភិសមយោ. អនុពោធោ សម្ពោធោ បដិវេធោតិបិ បញ្ញា, សា តំ អាការំ អនុពុជ្ឈតិ សម្ពុជ្ឈតិ បដិវិជ្ឈតិ. អវិជ្ជា បន ឧប្បជ្ជិត្វា តំ អនុពុជ្ឈិតុំ សម្ពុជ្ឈិតុំ បដិវិជ្ឈិតុំ ន ទេតីតិ អននុពោធោ អសម្ពោធោ អប្បដិវេធោ. តថា សល្លក្ខណំ ឧបលក្ខណំ បច្ចុបលក្ខណំ សមបេក្ខណន្តិបិ បញ្ញា, សា តំ អាការំ សល្លក្ខតិ ឧបលក្ខតិ បច្ចុបលក្ខតិ សមំ សម្មា ច អបេក្ខតិ. អវិជ្ជា បន ឧប្បជ្ជិត្វា តស្ស តថា កាតុំ ន ទេតីតិ អសល្លក្ខណំ អនុបលក្ខណំ អបច្ចុបលក្ខណំ អសមបេក្ខណន្តិ ច វុច្ចតិ.

នាស្ស កិញ្ចិ បច្ចក្ខកម្មំ អត្ថិ, សយញ្ច អប្បច្ចវេក្ខិត្វា កតកម្មន្តិ អប្បច្ចក្ខកម្មំ. ទុម្មេធានំ ភាវោ ទុម្មេជ្ឈំ. ពាលានំ ភាវោ ពាល្យំ. សម្បជញ្ញន្តិ បញ្ញា, សា អត្ថានត្ថំ ការណាការណំ ចតុសច្ចធម្មំ សម្បជានាតិ. អវិជ្ជា បន ឧប្បជ្ជិត្វា តំ ការណំ បជានិតុំ ន ទេតីតិ អសម្បជញ្ញំ. មោហនវសេន មោហោ. បមោហនវសេន បមោហោ. សម្មោហនវសេន សម្មោហោ. អវិន្ទិយំ វិន្ទតិ, វិន្ទិយំ ន វិន្ទតីតិ អវិជ្ជា. វដ្ដស្មិំ ឱហនតិ ឱតរតីតិ អវិជ្ជោឃោ. វដ្ដស្មិំ យោជេតីតិ អវិជ្ជាយោគោ. អប្បហីនដ្ឋេន ចេវ បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជនតោ ច អវិជ្ជានុសយោ. មគ្គេ បរិយុដ្ឋិតចោរា វិយ អទ្ធិកេ កុសលចិត្តំ បរិយុដ្ឋាតិ វិលុប្បតីតិ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានំ. យថា នគរទ្វារេ បលិឃសង្ខាតាយ លង្គិយា បតិតាយ មនុស្សានំ នគរប្បវេសោ បច្ឆិជ្ជតិ, ឯវមេវ យស្ស សក្កាយនគរេ អយំ បតិតា, តស្ស និព្ពានសម្បាបកំ ញាណគមនំ បច្ឆិជ្ជតីតិ អវិជ្ជាលង្គី នាម ហោតិ. អកុសលញ្ច តំ មូលញ្ច, អកុសលានំ វា មូលន្តិ អកុសលមូលំ. តំ បន ន អញ្ញំ, ឥធាធិប្បេតោ មោហោតិ មោហោ អកុសលមូលន្តិ អយំ ឯកបទិកោ អវិជ្ជាយ អត្ថុទ្ធារោ. អយំ វេមត្តតាតិ អយំ អវិជ្ជាយ វេមត្តតា.

វិជ្ជាតិ វិន្ទិយំ វិន្ទតីតិ វិជ្ជា, វិជ្ឈនដ្ឋេន វិជ្ជា, វិទិតករណដ្ឋេន វិជ្ជា. ‘‘ទុក្ខេ ញាណ’’ន្តិអាទីសុ ទុក្ខសច្ចស្ស យាថាវសរសលក្ខណំ ជានាតិ បស្សតិ បដិវិជ្ឈតីតិ ទុក្ខេ អរិយសច្ចេ វិសយភូតេ ញាណំ ‘‘ទុក្ខេ ញាណ’’ន្តិ វុត្តំ. ឯស នយោ សេសេសុបិ. បញ្ញាតិ តស្ស តស្ស អត្ថស្ស បាកដករណសង្ខាតេន បញ្ញាបនដ្ឋេន បញ្ញា, តេន តេន វា អនិច្ចាទិនា បការេន ធម្មេ ជានាតីតិ បញ្ញា. បជាននាការោ បជាននា. អនិច្ចាទីនិ វិចិនតីតិ វិចយោ. បការេហិ វិចិនតីតិ បវិចយោ. ចតុសច្ចធម្មេ វិចិនតីតិ ធម្មវិចយោ. អនិច្ចាទីនំ សល្លក្ខណវសេន សល្លក្ខណា. តេសំយេវ បតិ បតិ ឧបលក្ខណវសេន បច្ចុបលក្ខណា. បណ្ឌិតភាវោ បណ្ឌិច្ចំ. កុសលភាវោ កោសល្លំ. និបុណភាវោ នេបុញ្ញំ. អនិច្ចាទីនំ វិភាវនវសេន វេភព្យា. តេសំយេវ ចិន្តនវសេន ចិន្តា. អនិច្ចាទីនិ ឧបបរិក្ខតីតិ ឧបបរិក្ខា. ភូរីតិ បថវិយា នាមំ, អយម្បិ សណ្ហដ្ឋេន វិត្ថតដ្ឋេន ច ភូរី វិយាតិ ភូរី. តេន វុត្តំ – ‘‘ភូរី វុច្ចតិ បថវី, តាយ បថវិសមាយ វិត្ថតាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតោតិ ភូរិបញ្ញោ’’តិ (មហានិ. ២៧). អបិ ច ភូរីតិ បញ្ញាយេវេតំ អធិវចនំ. ភូតេ អត្ថេ រមតីតិ ភូរី.

កិលេសេ មេធតិ ហិំសតីតិ មេធា, ខិប្បំ គហណធារណដ្ឋេន វា មេធា. យស្សុប្បជ្ជតិ, តំ សត្តំ ហិតបដិបត្តិយំ សម្បយុត្តំ វា យាថាវលក្ខណបដិវេធេ បរិណេតីតិ បរិណាយិកា. អនិច្ចាទិវសេន ធម្មេ វិបស្សតីតិ វិបស្សនា. សម្មា បការេហិ អនិច្ចាទីនិ ជានាតីតិ សម្បជញ្ញំ. ឧប្បថបដិបន្នេ សិន្ធវេ វីថិអារោបនត្ថំ បតោទោ វិយ ឧប្បថេ ធាវនកូដចិត្តំ វីថិអារោបនត្ថំ វិជ្ឈតីតិ បតោទោ វិយាតិ បតោទោ. ទស្សនលក្ខណេ ឥន្ទដ្ឋំ ការេតីតិ ឥន្ទ្រិយំ, បញ្ញាសង្ខាតំ ឥន្ទ្រិយំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ. អវិជ្ជាយ ន កម្បតីតិ បញ្ញាពលំ. កិលេសច្ឆេទនដ្ឋេន បញ្ញាវ សត្ថំ បញ្ញាសត្ថំ. អច្ចុគ្គតដ្ឋេន បញ្ញាវ បាសាទោ បញ្ញាបាសាទោ. អាលោកនដ្ឋេន បញ្ញាវ អាលោកោ បញ្ញាអាលោកោ.

ឱភាសនដ្ឋេន បញ្ញាវ ឱភាសោ បញ្ញាឱភាសោ. បជ្ជោតនដ្ឋេន បញ្ញាវ បជ្ជោតោ បញ្ញាបជ្ជោតោ. រតិករណដ្ឋេន រតិទាយកដ្ឋេន រតិជនកដ្ឋេន ចិត្តីកតដ្ឋេន ទុល្លភបាតុភាវដ្ឋេន អតុលដ្ឋេន អនោមសត្តបរិភោគដ្ឋេន ច បញ្ញាវ រតនំ បញ្ញារតនំ. ន តេន សត្តា មុយ្ហន្តិ, សយំ វា អារម្មណេ ន មុយ្ហតីតិ អមោហោ. ធម្មវិចយបទំ វុត្តត្ថមេវ. កស្មា បនេតំ បុន វុត្តន្តិ? អមោហស្ស មោហបដិបក្ខភាវទីបនត្ថំ. តេនេតំ ទីបេតិ – យ្វាយំ អមោហោ, សោ ន កេវលំ មោហតោ អញ្ញោ ធម្មោ, មោហស្ស បដិបក្ខោ ធម្មវិចយសង្ខាតោ អមោហោវ ឥធាធិប្បេតោតិ. សម្មាទិដ្ឋីតិ យាថាវនិយ្យានិកកុសលទិដ្ឋិ. ធម្មវិចយសង្ខាតោ បសត្ថោ សុន្ទរោ វា ពោជ្ឈង្គោតិ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ. មគ្គង្គន្តិ អរិយមគ្គស្ស អង្គំ ការណន្តិ មគ្គង្គំ. អរិយមគ្គស្ស អន្តោគធត្តា មគ្គបរិយាបន្នន្តិ.

អសញ្ញាសមាបត្តីតិ សញ្ញាវិរាគភាវនាវសេន បវត្តិតា អសញ្ញភវូបបត្តិនិព្ពត្តនសមាបត្តិ. អនុប្បន្នេ ហិ ពុទ្ធេ ឯកច្ចេ តិត្ថាយតនេ បព្ពជិត្វា វាយោកសិណេ បរិកម្មំ កត្វា ចតុត្ថជ្ឈានំ និព្ពត្តេត្វា ឈានា វុដ្ឋាយ សញ្ញាយ ទោសំ បស្សន្តិ, សញ្ញាយ សតិ ហត្ថច្ឆេទាទិទុក្ខញ្ចេវ សព្ពភយានិ ច ហោន្តិ, ‘‘អលំ ឥមាយ សញ្ញាយ, សញ្ញាភាវោ សន្តោ’’តិ ឯវំ សញ្ញាយ ទោសំ បស្សិត្វា សញ្ញាវិរាគវសេន ចតុត្ថជ្ឈានំ និព្ពត្តេត្វា អបរិហីនជ្ឈានា កាលំ កត្វា អសញ្ញីសុ និព្ពត្តន្តិ. ចិត្តំ នេសំ ចុតិចិត្តនិរោធេនេវ ឥធ និវត្តតិ, រូបក្ខន្ធមត្តមេវ តត្ថ និព្ពត្តតិ.

តេ យថា នាម ជិយាវេគុក្ខិត្តោ សរោ យត្តកោ ជិយាវេគោ, តត្តកមេវ អាកាសេ គច្ឆតិ, ឯវមេវំ ឈានវេគុក្ខិត្តា ឧបបជ្ជិត្វា យត្តកោ ឈានវេគោ, តត្តកមេវ កាលំ តិដ្ឋន្តិ. ឈានវេគេ បន បរិក្ខីណេ តត្ថ រូបក្ខន្ធោ អន្តរធាយតិ, ឥធ បដិសន្ធិសញ្ញា ឧប្បជ្ជតិ, តំ សន្ធាយ វុត្តំ – ‘‘អសញ្ញភវូបបត្តិនិព្ពត្តនសមាបត្តី’’តិ. វិភូតសញ្ញាសមាបត្តីតិ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសមាបត្តិ. សា ហិ បឋមារុប្បវិញ្ញាណស្ស បឋមារុប្បសញ្ញាយបិ វិភាវនតោ ‘‘វិភូតសញ្ញា’’តិ វុច្ចតិ. កេចិ ‘‘វិភូតរូបសញ្ញា’’តិ បឋន្តិ, តេសំ មតេន វិភូតរូបសមាបត្តិ នាម សេសារុប្បសមាបត្តិយោ. សេសា សមាបត្តិយោ សុវិញ្ញេយ្យាវ.

នេវសេក្ខនាសេក្ខោ ឈាយីតិ ឈានលាភី បុថុជ្ជនោ. អាជានិយោ ឈាយីតិ អរហា, សព្ពេបិ វា អរិយបុគ្គលា. អស្សខលុង្កោ ឈាយីតិ ខលុង្កស្សសទិសោ ឈាយី. តថា ហិ ខលុង្កោ អស្សោ ទមថំ ន ឧបេតិ ឥតោ ចិតោ ច យថារុចិ ធាវតិ, ឯវមេវំ យោ បុថុជ្ជនោ អភិញ្ញាលាភី, សោ អភិញ្ញា អស្សាទេត្វា ‘‘អលមេត្តាវតា, កតមេត្តាវតា’’តិ ឧត្តរិទមថាយ អបរិសក្កន្តោ អភិញ្ញាចិត្តវសេន ឥតោ ចិតោ ច ធាវតិ បវត្តតិ, សោ ‘‘អស្សខលុង្កោ ឈាយី’’តិ វុត្តោ. ទិដ្ឋុត្តរោ ឈាយីតិ ឈានលាភី ទិដ្ឋិគតិកោ. បញ្ញុត្តរោ ឈាយីតិ លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ឈាយី, សព្ពោ ឯវ វា បញ្ញាធិកោ ឈាយី.

សរណោ សមាធីតិ អកុសលចិត្តេកគ្គតា, សព្ពោបិ វា សាសវោ សមាធិ. អរណោ សមាធីតិ សព្ពោ កុសលាព្យាកតោ សមាធិ, លោកុត្តរោ ឯវ វា. សវេរោ សមាធីតិ បដិឃចិត្តេសុ ឯកគ្គតា. អវេរោ សមាធីតិ មេត្តាចេតោវិមុត្តិ. អនន្តរទុកេបិ ឯសេវ នយោ. សាមិសោ សមាធីតិ លោកិយសមាធិ. សោ ហិ អនតិក្កន្តវដ្ដាមិសលោកាមិសតាយ សាមិសោ. និរាមិសោ សមាធីតិ លោកុត្តរោ សមាធិ. សសង្ខារោ សមាធីតិ ទុក្ខាបដិបទោ ទន្ធាភិញ្ញោ សុខាបដិបទោ ច ទន្ធាភិញ្ញោ. សោ ហិ សសង្ខារេន សប្បយោគេន ចិត្តេន បច្ចនីកធម្មេ កិច្ឆេន កសិរេន និគ្គហេត្វា អធិគន្តព្ពោ. ឥតរោ អសង្ខារោ សមាធិ. ឯកំសភាវិតោ សមាធីតិ សុក្ខវិបស្សកស្ស សមាធិ. ឧភយំសភាវិតោ សមាធីតិ សមថយានិកស្ស សមាធិ. ឧភយតោ ភាវិតភាវនោ សមាធីតិ កាយសក្ខិនោ ឧភតោភាគវិមុត្តស្ស ច សមាធិ. សោ ហិ ឧភយតោ ភាគេហិ ឧភយតោ ភាវិតភាវនោ.

អាគាឡ្ហបដិបទាតិ កាមានំ ឱរោហនបដិបត្តិ, កាមសុខានុយោគោតិ អត្ថោ. និជ្ឈាមបដិបទាតិ កាមស្ស និជ្ឈាបនវសេន ខេទនវសេន បវត្តា បដិបត្តិ, អត្តកិលមថានុយោគោតិ អត្ថោ. អក្ខមា បដិបទាតិអាទីសុ បធានករណកាលេ សីតាទីនិ អសហន្តស្ស បដិបទា, តានិ នក្ខមតីតិ អក្ខមា. សហន្តស្ស បន តានិ ខមតីតិ ខមា. ‘‘ឧប្បន្នំ កាមវិតក្កំ នាធិវាសេតី’’តិអាទិនា (ម. និ. ១.២៦; អ. និ. ៤.១៤; ៦.៥៨) នយេន មិច្ឆាវិតក្កេ សមេតីតិ សមា. មនច្ឆដ្ឋានិ ឥន្ទ្រិយានិ ទមេតីតិ ទមា បដិបទា.

ឯវន្តិ ឥមិនា វុត្តនយេន. យោ ធម្មោតិ យោ កោចិ ជាតិអាទិធម្មោ. យស្ស ធម្មស្សាតិ តតោ អញ្ញស្ស ជរាទិធម្មស្ស. សមានភាវោតិ ទុក្ខាទិភាវេន សមានភាវោ. ឯកត្តតាយាតិ សមានតាយ ទុក្ខាទិភាវានំ ឯកីភាវេន. ឯកី ភវតីតិ អនេកោបិ ‘‘ទុក្ខ’’ន្តិអាទិនា ឯកសទ្ទាភិធេយ្យតាយ ឯកី ភវតិ. ឯតេន ឯកត្តតាយ លក្ខណមាហ. យេន យេន វា បន វិលក្ខណោតិ យោ ធម្មោ យស្ស ធម្មស្ស យេន យេន ភាវេន វិសទិសោ. តេន តេន វេមត្តំ គច្ឆតីតិ តេន តេន ភាវេន សោ ធម្មោ តស្ស ធម្មស្ស វេមត្តតំ វិសទិសត្តំ គច្ឆតិ, ទុក្ខភាវេន សមានោបិ ជាតិអាទិកោ អភិនិព្ពត្តិអាទិភាវេន ជរាទិកស្ស វិសិដ្ឋតំ គច្ឆតីតិ អត្ថោ. ឥមិនា វេមត្តតាយ លក្ខណមាហ.

ឥទានិ តាវ ឯកត្តវេមត្តតាវិសយេ និយោជេត្វា ទស្សេតុំ ‘‘សុត្តេ វា វេយ្យាករណេ វា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ បុច្ឆិតន្តិ បុច្ឆាវសេន ទេសិតសុត្តវសេន វុត្តំ, ន បន អធិដ្ឋានហារស្ស បុច្ឆាវិសយតាយ. សេសំ ឧត្តានមេវ.

អធិដ្ឋានហារវិភង្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.