៤. ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា

១៥១. ចតុត្ថវគ្គស្ស បឋមេ រសេសូតិ អម្ពិលមធុរតិត្តកកដុកលោណិកខារិកកសាវាទិភេទេសុ សាយនីយេសុ. គេធំ អករន្តិ គិទ្ធិំ អករោន្តោ, តណ្ហំ អនុប្បាទេន្តោតិ វុត្តំ ហោតិ. អលោលោតិ ‘‘ឥទំ សាយិស្សាមិ, ឥទំ សាយិស្សាមី’’តិ ឯវំ រសវិសេសេសុ អនាកុលោ. អនញ្ញបោសីតិ បោសេតព្ពកសទ្ធិវិហារិកាទិវិរហិតោ, កាយសន្ធារណមត្តេន សន្តុដ្ឋោតិ វុត្តំ ហោតិ. យថា វា បុព្ពេ ឧយ្យានេ រសេសុ គេធករណលោលោ ហុត្វា អញ្ញបោសី អាសិំ, ឯវំ អហុត្វា យាយ តណ្ហាយ លោលោ ហុត្វា រសេសុ គេធំ ករោតិ, តំ តណ្ហំ ហិត្វា អាយតិំ តណ្ហាមូលកស្ស អញ្ញស្ស អត្តភាវស្ស អនិព្ពត្តនេន អនញ្ញបោសីតិ ទស្សេតិ. អថ វា អត្ថភញ្ជនកដ្ឋេន កិលេសា ‘‘អញ្ញេ’’តិ វុច្ចន្តិ, តេសំ អបោសនេន អនញ្ញបោសីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ. សបទានចារីតិ អវោក្កម្មចារី អនុបុព្ពចារី, ឃរបដិបាដិំ អឆឌ្ឌេត្វា អឌ្ឍកុលញ្ច ទលិទ្ទកុលញ្ច និរន្តរំ បិណ្ឌាយ បវិសមានោតិ អត្ថោ. កុលេ កុលេ អប្បដិពទ្ធចិត្តោតិ ខត្តិយកុលាទីសុ យត្ថ កត្ថចិ កិលេសវសេន អលគ្គចិត្តោ, ចន្ទូបមោ និច្ចនវកោ ហុត្វាតិ អត្ថោ. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៦៥; អប. អដ្ឋ. ១.១.១២១).

បឋមំ.

១៥២. ទុតិយេ អាវរណានីតិ នីវរណានេវ, តានិ អត្ថតោ ឧរគសុត្តេ (សុ. និ. ១ អាទយោ) វុត្តានិ. តានិ បន យស្មា អព្ភាទយោ វិយ ចន្ទំ សូរិយំ វា ចេតោ អាវរន្តិ, តស្មា ‘‘អាវរណានិ ចេតសោ’’តិ វុត្តានិ. តានិ ឧបចារេន វា អប្បនាយ វា បហាយ. ឧបក្កិលេសេតិ ឧបគម្ម ចិត្តំ វិពាធេន្តេ អកុសលេ ធម្មេ, វត្ថោបមាទីសុ (ម. និ. ១.៧០ អាទយោ) វុត្តេ អភិជ្ឈាទយោ វា. ព្យបនុជ្ជាតិ បនុទិត្វា វិនាសេត្វា, វិបស្សនាមគ្គេន បជហិត្វាតិ អត្ថោ. សព្ពេតិ អនវសេសេ. ឯវំ សមថវិបស្សនាសម្បន្នោ បឋមមគ្គេន ទិដ្ឋិនិស្សយស្ស បហីនត្តា អនិស្សិតោ. សេសមគ្គេហិ ឆេត្វា តេធាតុកគតំ សិនេហទោសំ, តណ្ហារាគន្តិ វុត្តំ ហោតិ. សិនេហោ ឯវ ហិ គុណបដិបក្ខតោ សិនេហទោសោតិ វុត្តោ. សេសំ វុត្តនយមេវ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៦៦).

ទុតិយំ.

១៥៣. តតិយេ វិបិដ្ឋិកត្វានាតិ បិដ្ឋិតោ កត្វា, ឆឌ្ឌេត្វា ជហិត្វាតិ អត្ថោ. សុខំ ទុខញ្ចាតិ កាយិកំ សាតាសាតំ. សោមនស្សទោមនស្សន្តិ ចេតសិកំ សាតាសាតំ. ឧបេក្ខន្តិ ចតុត្ថជ្ឈានុបេក្ខំ. សមថន្តិ ចតុត្ថជ្ឈានសមថមេវ. វិសុទ្ធន្តិ បញ្ចនីវរណវិតក្កវិចារបីតិសុខសង្ខាតេហិ នវហិ បច្ចនីកធម្មេហិ វិមុត្តត្តា អតិសុទ្ធំ, និទ្ធន្តសុវណ្ណមិវ វិគតូបក្កិលេសន្តិ អត្ថោ.

អយំ បន យោជនា – វិបិដ្ឋិកត្វាន សុខំ ទុក្ខញ្ច បុព្ពេវ, បឋមជ្ឈានូបចារភូមិយំយេវ ទុក្ខំ, តតិយជ្ឈានូបចារភូមិយញ្ច សុខន្តិ អធិប្បាយោ. បុន អាទិតោ វុត្តំ ច-ការំ បរតោ នេត្វា ‘‘សោមនស្សំ ទោមនស្សញ្ច វិបិដ្ឋិកត្វាន បុព្ពេវា’’តិ អធិការោ. តេន សោមនស្សំ ចតុត្ថជ្ឈានូបចារេ, ទោមនស្សញ្ច ទុតិយជ្ឈានូបចារេយេវាតិ ទីបេតិ. ឯតានិ ហិ ឯតេសំ បរិយាយតោ បហានដ្ឋានានិ. និប្បរិយាយតោ បន ទុក្ខស្ស បឋមជ្ឈានំ, ទោមនស្សស្ស ទុតិយជ្ឈានំ, សុខស្ស តតិយជ្ឈានំ, សោមនស្សស្ស ចតុត្ថជ្ឈានំ បហានដ្ឋានំ. យថាហ – ‘‘បឋមជ្ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ ឯត្ថុប្បន្នំ ទុក្ខិន្ទ្រិយំ អបរិសេសំ និរុជ្ឈតី’’តិអាទិ (សំ. និ. ៥.៥១០). តំ សព្ពំ ហេដ្ឋា វុត្តនយេន គហេតព្ពំ. បរតោ បុព្ពេវាតិ តីសុ បឋមជ្ឈានទីសុ ទុក្ខទោមនស្សសុខានិ វិបិដ្ឋិកត្វា ឯត្ថេវ ច ចតុត្ថជ្ឈានេ សោមនស្សំ វិបិដ្ឋិកត្វា ឥមាយ បដិបទាយ លទ្ធានុបេក្ខំ សមថំ វិសុទ្ធំ ឯកោ ចរេ ឥតិ. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៦៧; អប. អដ្ឋ. ១.១.១២៣).

តតិយំ.

១៥៤. ចតុត្ថេ អារទ្ធំ វីរិយំ អស្សាតិ អារទ្ធវិរិយោ. ឯតេន អត្តនោ វីរិយារម្ភំ អាទិវីរិយំ ទស្សេតិ. បរមត្ថោ វុច្ចតិ និព្ពានំ, តត្ថ បត្តិយា បរមត្ថបត្តិយា. ឯតេន វីរិយារម្ភេន បត្តព្ពផលំ ទស្សេតិ. អលីនចិត្តោតិ ឯតេន វីរិយុបត្ថម្ភានំ ចិត្តចេតសិកានំ អលីនតំ ទស្សេតិ. អកុសីតវុត្តីតិ ឯតេន ឋានាសនចង្កមាទីសុ កាយស្ស អនវសីទនំ. ទឡ្ហនិក្កមោតិ ឯតេន ‘‘កាមំ តចោ ច ន្ហារុ ចា’’តិ (ម. និ. ១.១៨៤; សំ. និ. ២.២២; អ. និ. ២.៥; មហានិ. ១៩៦) ឯវំ បវត្តំ បទហនវីរិយំ ទស្សេតិ. យំ តំ អនុបុព្ពសិក្ខាទីសុ បទហន្តោ ‘‘កាយេន ចេវ បរមត្ថសច្ចំ សច្ឆិករោតិ, បញ្ញាយ ច នំ អតិវិជ្ឈ បស្សតី’’តិ វុច្ចតិ. អថ វា ឯតេន មគ្គសម្បយុត្តវីរិយំ ទស្សេតិ. តញ្ហិ ទឡ្ហញ្ច ភាវនាបារិបូរិគតត្តា, និក្កមោ ច សព្ពសោ បដិបក្ខា និក្ខន្តត្តា, តស្មា តំសមង្គីបុគ្គលោបិ ទឡ្ហោ និក្កមោ អស្សាតិ ‘‘ទឡ្ហនិក្កមោ’’តិ វុច្ចតិ. ថាមពលូបបន្នោតិ មគ្គក្ខណេ កាយថាមេន ញាណពលេន ច ឧបបន្នោ. អថ វា ថាមភូតេន ពលេន ឧបបន្នោតិ ថាមពលូបបន្នោ, ថិរញាណពលូបបន្នោតិ វុត្តំ ហោតិ. ឯតេន តស្ស វីរិយស្ស វិបស្សនាញាណសម្បយោគំ ទីបេន្តោ យោនិសោ បទហនភាវំ សាធេតិ. បុព្ពភាគមជ្ឈិមឧក្កដ្ឋវីរិយវសេន វា តយោបិ បាទា យោជេតព្ពា. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៦៨).

ចតុត្ថំ.

១៥៥. បញ្ចមេ បដិសល្លានន្តិ តេហិ តេហិ សត្តសង្ខារេហិ បដិនិវត្តិត្វា សល្លីនំ, ឯកត្តសេវិតា ឯកីភាវោ កាយវិវេកោតិ អត្ថោ. ឈានន្តិ បច្ចនីកឈាបនតោ អារម្មណលក្ខណូបនិជ្ឈានតោ ច ចិត្តវិវេកោ វុច្ចតិ. តត្ថ អដ្ឋ សមាបត្តិយោ នីវរណាទិបច្ចនីកឈាបនតោ កសិណាទិអារម្មណូបនិជ្ឈានតោ ច ‘‘ឈាន’’ន្តិ វុច្ចតិ. វិបស្សនាមគ្គផលានិ សត្តសញ្ញាទិបច្ចនីកឈាបនតោ លក្ខណូបនិជ្ឈានតោ ច ‘‘ឈាន’’ន្តិ វុច្ចតិ. ឥធ បន អារម្មណូបនិជ្ឈានមេវ អធិប្បេតំ. ឯវមេតំ បដិសល្លានញ្ច ឈានញ្ច អរិញ្ចមានោតិ អជហមានោ អនិស្សជ្ជមានោ. ធម្មេសូតិ វិបស្សនុបគេសុ បញ្ចក្ខន្ធាទិធម្មេសុ. និច្ចន្តិ សតតំ សមិតំ អព្ពោកិណ្ណំ. អនុធម្មចារីតិ តេ ធម្មេ អារព្ភ បវត្តមានេន អនុគតំ វិបស្សនាធម្មំ ចរមានោ. អថ វា ធម្មេសូតិ ឯត្ថ ធម្មាតិ នវ លោកុត្តរធម្មា, តេសំ ធម្មានំ អនុលោមោ ធម្មោតិ អនុធម្មោ, វិបស្សនាយេតំ អធិវចនំ. តត្ថ ‘‘ធម្មានំ និច្ចំ អនុធម្មចារី’’តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធសុខត្ថំ វិភត្តិព្យត្តយេន ‘‘ធម្មេសូ’’តិ វុត្តំ សិយា. អាទីនវំ សម្មសិតា ភវេសូតិ តាយ អនុធម្មចារិតាសង្ខាតាយ វិបស្សនាយ អនិច្ចាការាទិទោសំ តីសុ ភវេសុ សមនុបស្សន្តោ ឯវំ ឥមាយ កាយវិវេកចិត្តវិវេកំ អរិញ្ចមានោ សិខាប្បត្តវិបស្សនាសង្ខាតាយ បដិបទាយ អធិគតោតិ វត្តព្ពោ ឯកោ ចរេតិ ឯវំ យោជនា វេទិតព្ពា (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៦៩; អប. អដ្ឋ. ១.១.១២៥).

បញ្ចមំ.

១៥៦. ឆដ្ឋេ តណ្ហក្ខយន្តិ និព្ពានំ, ឯវំ ទិដ្ឋាទីនវាយ តណ្ហាយ ឯវ អប្បវត្តិំ. អប្បមត្តោតិ សាតច្ចការី. អនេឡមូគោតិ អលាលាមុខោ. អថ វា អនេឡោ ច អមូគោ ច, បណ្ឌិតោ ព្យត្តោតិ វុត្តំ ហោតិ. ហិតសុខសម្បាបកំ សុតមស្ស អត្ថីតិ សុតវា, អាគមសម្បន្នោតិ វុត្តំ ហោតិ. សតីមាតិ ចិរកតាទីនំ អនុស្សរិតា. សង្ខាតធម្មោតិ ធម្មូបបរិក្ខាយ បរិញ្ញាតធម្មោ. និយតោតិ អរិយមគ្គេន និយាមំ បត្តោ. បធានវាតិ សម្មប្បធានវីរិយសម្បន្នោ. ឧប្បដិបាដិយា ឯស បាឋោ យោជេតព្ពោ. ឯវមេតេហិ អប្បមាទាទីហិ សមន្នាគតោ និយាមសម្បាបកេន បធានេន បធានវា, តេន បធានេន បត្តនិយាមត្តា និយតោ, តតោ អរហត្តប្បត្តិយា សង្ខាតធម្មោ. អរហា ហិ បុន សង្ខាតព្ពាភាវតោ ‘‘សង្ខាតធម្មោ’’តិ វុច្ចតិ. យថាហ – ‘‘យេ ច សង្ខាតធម្មាសេ, យេ ច សេក្ខា បុថូ ឥធា’’តិ (សំ. និ. ២.៣១; សុ. និ. ១០៤៤; ចូឡនិ. អជិតមាណវបុច្ឆា ៦៣, អជិតមាណវបុច្ឆានិទ្ទេស ៧; នេត្តិ. ១៤; បេដកោ. ៤៥). សេសំ វុត្តនយមេវាតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧០).

ឆដ្ឋំ.

១៥៧. សត្តមេ សីហោតិ ចត្តារោ សីហា – តិណសីហោ, បណ្ឌុសីហោ, កាឡសីហោ, កេសរសីហោតិ. តេសំ កេសរសីហោ អគ្គមក្ខាយតិ, ឯសោ ឥធ អធិប្បេតោ. វាតោ បុរត្ថិមាទិវសេន អនេកវិធោ. បទុមំ រត្តសេតាទិវសេន. តេសុ យោ កោចិ វាតោ យំ កិញ្ចិ បទុមំ វដ្ដតិយេវ. តត្ថ យស្មា សន្តាសោ អត្តសិនេហេន ហោតិ, អត្តសិនេហោ ច តណ្ហាលេបោ, សោបិ ទិដ្ឋិសម្បយុត្តេន វា ទិដ្ឋិវិប្បយុត្តេន វា លោភេន ហោតិ, សោបិ ច តណ្ហាយេវ. សជ្ជនំ បន តត្ថ ឧបបរិក្ខាវិរហិតស្ស មោហេន ហោតិ, មោហោ ច អវិជ្ជា. តត្ថ សមថេន តណ្ហាយ បហានំ ហោតិ, វិបស្សនាយ អវិជ្ជាយ. តស្មា សមថេន អត្តសិនេហំ បហាយ សីហោ វិយ សទ្ទេសុ អនិច្ចទុក្ខាទីសុអសន្តសន្តោ, វិបស្សនាយ មោហំ បហាយ វាតោវ ជាលម្ហិ ខន្ធាយតនាទីសុ អសជ្ជមានោ, សមថេនេវ លោភំ, លោភសម្បយុត្តំ ឯវ ទិដ្ឋិញ្ច បហាយ, បទុមំវ តោយេន សព្ពភវភោគលោភេន អលិប្បមានោ.

ឯត្ថ ច សមថស្ស សីលំ បទដ្ឋានំ, សមថោ សមាធិ, វិបស្សនា បញ្ញាតិ ឯវំ តេសុ ទ្វីសុ ធម្មេសុ សិទ្ធេសុ តយោបិ ខន្ធា សិទ្ធា ហោន្តិ. តត្ថ សីលក្ខន្ធេន សុរតោ ហោតិ, សោ សីហោវ សទ្ធេសុ អាឃាតវត្ថូសុ អកុជ្ឈិតុកាមតាយ ន សន្តសតិ, បញ្ញាក្ខន្ធេន បដិវិទ្ធសភាវោ វាតោវ ជាលម្ហិ ខន្ធាទិធម្មភេទេ ន សជ្ជតិ, សមាធិក្ខន្ធេន វីតរាគោ បទុមំវ តោយេន រាគេន ន លិប្បតិ. ឯវំ សមថវិបស្សនាហិ សីលសមាធិបញ្ញាក្ខន្ធេហិ ច យថាសម្ភវំ អវិជ្ជាតណ្ហានំ, តិណ្ណញ្ច អកុសលមូលានំ បហានវសេន អសន្តសន្តោ អសជ្ជមានោ អលិប្បមានោ ច វេទិតព្ពោ. សេសំ វុត្តនយមេវាតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧១; អប. អដ្ឋ. ១.១.១២៧).

សត្តមំ.

១៥៨. អដ្ឋមេ សហនា ច ហននា ច សីឃជវត្តា ច សីហោ. កេសរសីហោវ ឥធ អធិប្បេតោ. ទាឋា ពលមស្ស អត្ថីតិ ទាឋពលី. បសយ្ហ អភិភុយ្យាតិ ឧភយំ ចារីសទ្ទេន សហ យោជេតព្ពំ បសយ្ហចារី អភិភុយ្យចារីតិ. តត្ថ បសយ្ហ និគ្គយ្ហ បវាហេត្វា ចរណេន បសយ្ហចារី. អភិភវិត្វា សន្តាសេត្វា វសីកត្វា ចរណេន អភិភុយ្ហចារី. ស្វាយំ កាយពលេន បសយ្ហចារី, តេជសា អភិភុយ្យចារី. តត្ថ សចេ កោចិ វទេយ្យ ‘‘កិំ បសយ្ហ អភិភុយ្យចារី’’តិ. តតោ មិគានន្តិ សាមិវចនំ ឧបយោគត្ថេ កត្វា ‘‘មិគេ បសយ្ហ អភិភុយ្យចារី’’តិ បដិវត្តព្ពំ. បន្តានីតិ ទូរានិ. សេនាសនានីតិ វសនដ្ឋានានិ. សេសំ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ សក្កា ជានិតុន្តិ ន វិត្ថារិតំ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧២).

អដ្ឋមំ.

១៥៩. នវមេ ‘‘សព្ពេ សត្តា សុខិតា ភវន្តូ’’តិអាទិនា នយេន ហិតសុខូបនយនកាមតា មេត្តា. ‘‘អហោ វត ឥមម្ហា ទុក្ខា វិមុច្ចេយ្យុ’’ន្តិអាទិនា នយេន អហិតទុក្ខាបនយនកាមតា ករុណា. ‘‘មោទន្តិ វត ភោន្តោ សត្តា, មោទន្តិ សាធុ សុដ្ឋូ’’តិអាទិនា នយេន ហិតសុខាវិប្បយោគកាមតា មុទិតា. ‘‘បញ្ញាយិស្សន្តិ សកេន កម្មេនា’’តិ សុខទុក្ខេសុ អជ្ឈុបេក្ខនតា ឧបេក្ខា. គាថាពន្ធសុខត្ថំ បន ឧប្បដិបាដិយា មេត្តំ វត្វា ឧបេក្ខា វុត្តា, មុទិតា ច បច្ឆា. វិមុត្តិន្តិ ចតស្សោបិ ហិ វិមុត្តី. ឯតា អត្តនោ បច្ចនីកធម្មេហិ វិមុត្តត្តា វិមុត្តិយោ. តេន វុត្តំ – ‘‘មេត្តំ ឧបេក្ខំ ករុណំ វិមុត្តិំ, អាសេវមានោ មុទិតញ្ច កាលេ’’តិ.

តត្ថ អាសេវមានោតិ តិស្សោ តិកចតុក្កជ្ឈានវសេន ភាវយមានោ, ឧបេក្ខំ ចតុត្ថជ្ឈានវសេន ភាវយមានោ. កាលេតិ មេត្តំ អាសេវិត្វា តតោ វុដ្ឋាយ ករុណំ, តតោ វុដ្ឋាយ មុទិតំ, តតោ ឥតរតោ វា និប្បីតិកជ្ឈានតោ វុដ្ឋាយ ឧបេក្ខំ អាសេវមានោវ ‘‘កាលេ អាសេវមានោ’’តិ វុច្ចតិ, អាសេវិតុំ ផាសុកាលេ វា. សព្ពេន លោកេន អវិរុជ្ឈមានោតិ ទសសុ ទិសាសុ សព្ពេន សត្តលោកេន អវិរុជ្ឈមានោ. មេត្តាទីនញ្ហិ ភាវិតត្តា សត្តា អប្បដិក្កូលា ហោន្តិ, សត្តេសុបិ វិរោធភូតោ បដិឃោ វូបសម្មតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពេន លោកេន អវិរុជ្ឈមានោ’’តិ. សេសំ វុត្តសទិសមេវាតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧៣).

នវមំ.

១៦០. ទសមេ សំយោជនានីតិ ទស សំយោជនានិ, តានិ ច តេន តេន មគ្គេន សន្ទាលយិត្វាន. អសន្តសំ ជីវិតសង្ខយម្ហីតិ ជីវិតសង្ខយោ វុច្ចតិ ចុតិចិត្តស្ស បរិភេទោ, តស្មិញ្ច ជីវិតសង្ខយេ ជីវិតនិកន្តិយា បហីនត្តា អសន្តសន្តិ. ឯត្តាវតា សឧបាទិសេសនិព្ពានធាតុំ អត្តនោ ទស្សេត្វា គាថាបរិយោសានេ អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា បរិនិព្ពាយីតិ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧៤).

ទសមំ.

១៦១. ឯកាទសមេ ភជន្តីតិ សរីរេន អល្លីយិត្វា បយិរុបាសន្តិ. សេវន្តីតិ អញ្ជលិកម្មាទីហិ កិំការបដិស្សាវិតាយ ច បរិចរន្តិ. ការណំ អត្ថោ ឯតេសន្តិ ការណត្ថា, ភជនាយ សេវនាយ ច នាញ្ញំ ការណមត្ថិ, អត្ថោ ឯវ តេសំ ការណំ, អត្ថហេតុ សេវន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. និក្ការណា ទុល្លភា អជ្ជ មិត្តាតិ ‘‘ឥតោ កិញ្ចិ លច្ឆាមា’’តិ ឯវំ អត្តបដិលាភការណេន និក្ការណា, កេវលំ –

‘‘ឧបការោ ច យោ មិត្តោ, សុខេ ទុក្ខេ ច យោ សខា;

អត្ថក្ខាយី ច យោ មិត្តោ, យោ ច មិត្តានុកម្បកោ’’តិ. (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧៥; អប. អដ្ឋ. ១.១.១៣១; ទី. និ. ៣.២៦៥) –

ឯវំ វុត្តេន អរិយេន មិត្តភាវេន សមន្នាគតា ទុល្លភា អជ្ជ មិត្តា. អត្តនិ ឋិតា ឯតេសំ បញ្ញា, អត្តានំយេវ ឱលោកេន្តិ, ន អញ្ញន្តិ អត្តដ្ឋបញ្ញា. ‘‘ទិដ្ឋត្ថបញ្ញា’’តិ អយម្បិ កិរ បោរាណបាឋោ. សម្បតិ ទិដ្ឋេយេវ អត្ថេ ឯតេសំ បញ្ញា, អាយតិំ ន បេក្ខន្តីតិ វុត្តំ ហោតិ. អសុចីតិ អសុចិនា អនរិយេន កាយវចីមនោកម្មេន សមន្នាគតាតិ. សេសំ បុព្ពេ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ. យំ អន្តរន្តរា អតិវិត្ថារភយេន ន វុត្តំ, តំ សព្ពំ បាឋានុសារេនេវ វេទិតព្ពំ (សុ. និ. អដ្ឋ. ១.៧៥; អប. អដ្ឋ. ១.១.១៣១). ឯកាទសមំ.

ចតុត្ថវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថាយ

ខគ្គវិសាណសុត្តនិទ្ទេសវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

និគមនកថា

យោ សោ សុគតបុត្តានំ, អធិបតិភូតេន ហិតរតិនា;

ថេរេន ថិរគុណវតា, សុវិភត្តោ មហានិទ្ទេសោ.

តស្សត្ថវណ្ណនា យា, បុព្ពដ្ឋកថានយំ តថា;

យុត្តិំ និស្សាយ មយារទ្ធា, និដ្ឋានមុបគតា ឯសា.

យំ បុរំ បុរុត្តមំ, អនុរាធបុរវ្ហយំ;

យោ តស្ស ទក្ខិណេ ភាគេ, មហាវិហារោ បតិដ្ឋិតោ.

យោ តស្ស តិលកោ ភូតោ, មហាថូបោ សិលុច្ចយោ;

យំ តស្ស បច្ឆិមេ ភាគេ, លេខោ កថិកសញ្ញិតោ.

កិត្តិសេនោតិ នាមេន, សជីវោ រាជសម្មតោ;

សុចិចារិត្តសម្បន្នោ, លេខោ កុសលកម្មិកោ.

សីតច្ឆាយតរុបេតំ, សលិលាសយសម្បទំ;

ចារុបាការសញ្ចិតំ, បរិវេណមការយិ.

ឧបសេនោ មហាថេរោ, មហាបរិវេណវាសិយោ;

តស្សាទាសិ បរិវេណំ, លេខោ កុសលកម្មិកោ.

វសន្តេនេត្ថ ថេរេន, ថិរសីលេន តាទិនា;

ឧបសេនវ្ហយេន សា, កតា សទ្ធម្មជោតិកា.

រញ្ញោ សិរិនិវាសស្ស, សិរិសង្ឃស្ស ពោធិនោ;

ឆព្ពីសតិម្ហិ វស្សម្ហិ, និដ្ឋិតា និទ្ទេសវណ្ណនា.

សមយំ អនុលោមេន្តី, ថេរានំ ថេរវំសទីបានំ;

និដ្ឋំ គតា យថាយំ, អដ្ឋកថា លោកហិតជននី.

សទ្ធម្មំ អនុលោមេន្តា, អត្តហិតំ បរហិតញ្ច សាធេន្តា;

និដ្ឋំ គច្ឆន្តុ តថា, មនោរថា សព្ពសត្តានំ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកាយ, អដ្ឋកថាយេត្ថ គណិតកុសលេហិ;

គណិតា តុ ភាណវារា, ញេយ្យាតិរេកចត្តារិសា.

អានុដ្ឋុភេន អស្សា, ឆន្ទោ ពទ្ធេន គណិយមានា តុ;

អតិរេកទសសហស្ស-សង្ខា គាថាតិ វិញ្ញេយ្យា.

សាសនចិរដ្ឋិតត្ថំ, លោកហិតត្ថញ្ច សាទរេន មយា;

បុញ្ញំ ឥមំ រចយតា, យំ បត្តមនប្បកំ វិបុលំ.

បុញ្ញេន តេន លោកោ, សទ្ធម្មរសាយនំ ទសពលស្ស;

ឧបភុញ្ជិត្វា វិមលំ, បប្បោតុ សុខំ សុខេនេវាតិ.

សទ្ធម្មប្បជ្ជោតិកា នាម

ចូឡនិទ្ទេស-អដ្ឋកថា និដ្ឋិតា.