៣. សង្ឃាដិកណ្ណសុត្តវណ្ណនា

៩២. តតិយេ សង្ឃាដិកណ្ណេតិ ចីវរកោដិយំ. គហេត្វាតិ បរាមសិត្វា. អនុពន្ធោ អស្សាតិ អនុគតោ ភវេយ្យ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – ‘‘ភិក្ខវេ, ឥធេកច្ចោ ភិក្ខុ អត្តនោ ហត្ថេន មយា បារុតស្ស សុគតមហាចីវរស្ស កណ្ណេ បរាមសន្តោ វិយ មំ អនុគច្ឆេយ្យ, ឯវំ មយ្ហំ អាសន្នតរោ ហុត្វា វិហរេយ្យា’’តិ. បាទេ បាទំ និក្ខិបន្តោតិ គច្ឆន្តស្ស មម បាទេ បាទំ និក្ខិត្តដ្ឋានេ បាទុទ្ធារណានន្តរំ អត្តនោ បាទំ និក្ខិបន្តោ. ឧភយេនាបិ ‘‘ឋានគមនាទីសុ អវិជហន្តោ សព្ពកាលំ មយ្ហំ សមីបេ ឯវ វិហរេយ្យ ចេបី’’តិ ទស្សេតិ. សោ អារកាវ មយ្ហំ, អហញ្ច តស្សាតិ សោ ភិក្ខុ មយា វុត្តំ បដិបទំ អបូរេន្តោ មម ទូរេយេវ, អហញ្ច តស្ស ទូរេយេវ. ឯតេន មំសចក្ខុនា តថាគតទស្សនំ រូបកាយសមោធានញ្ច អការណំ, ញាណចក្ខុនាវ ទស្សនំ ធម្មកាយសមោធានមេវ ច បមាណន្តិ ទស្សេតិ. តេនេវាហ ‘‘ធម្មញ្ហិ សោ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខុ ន បស្សតិ, ធម្មំ អបស្សន្តោ ន មំ បស្សតី’’តិ. តត្ថ ធម្មោ នាម នវវិធោ លោកុត្តរធម្មោ. សោ ច អភិជ្ឈាទីហិ ទូសិតចិត្តេន ន សក្កា បស្សិតុំ, តស្មា ធម្មស្ស អទស្សនតោ ធម្មកាយញ្ច ន បស្សតីតិ. តថា ហិ វុត្តំ –

‘‘កិំ តេ, វក្កលិ, ឥមិនា បូតិកាយេន ទិដ្ឋេន? យោ ខោ, វក្កលិ, ធម្មំ បស្សតិ សោ មំ បស្សតិ; យោ មំ បស្សតិ, សោ ធម្មំ បស្សតី’’តិ (សំ. និ. ៣.៨៧).

‘‘ធម្មភូតោ ព្រហ្មភូតោ’’តិ (ម. និ. ១.២០៣; បដិ. ម. ៣.៥) ច.

‘‘ធម្មកាយោ ឥតិបិ, ព្រហ្មកាយោ ឥតិបី’’តិ (ទី. និ. ៣.១១៨) ច អាទិ.

យោជនសតេតិ យោជនសតេ បទេសេ, យោជនសតមត្ថកេតិ អត្ថោ. សេសំ វុត្តវិបរិយាយេន វេទិតព្ពំ. អរិយមគ្គាធិគមវសេន ចស្ស អនភិជ្ឈាលុអាទិភាវោ ទដ្ឋព្ពោ.

គាថាសុ មហិច្ឆោតិ កាមេសុ តិព្ពសារាគតាយ មហាឥច្ឆោ. វិឃាតវាតិ បទុដ្ឋមនសង្កប្បតាយ សត្តេសុ អាឃាតវសេន មហិច្ឆតាយ ឥច្ឆិតាលាភេន ច វិឃាតវា. ឯជានុគោតិ ឯជាសង្ខាតាយ តណ្ហាយ ទាសោ វិយ ហុត្វា តំ អនុគច្ឆន្តោ. រាគាទិកិលេសបរិឡាហាភិភវេន អនិព្ពុតោ. រូបាទិវិសយានំ អភិកង្ខនេន គិទ្ធោ. បស្ស យាវញ្ច អារកាតិ អនេជស្ស និព្ពុតស្ស វីតគេធស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ឱកាសវសេន សមីបេបិ សមានោ មហិច្ឆោ វិឃាតវា ឯជានុគោ អនិព្ពុតោ គិទ្ធោ ពាលបុថុជ្ជនោ ធម្មសភាវតោ យត្តកំ ទូរេ, តស្ស សោ ទូរភាវោ បស្ស, វត្តុម្បិ ន សុករន្តិ អត្ថោ. វុត្តញ្ហេតំ –

‘‘នភញ្ច ទូរេ បថវី ច ទូរេ,

បារំ សមុទ្ទស្ស តថាហុ ទូរេ;

តតោ ហវេ ទូរតរំ វទន្តិ,

សតញ្ច ធម្មោ អសតញ្ច រាជា’’តិ. (អ. និ. ៤.៤៧; ជា. ២.២១.៤១៤);

ធម្មមភិញ្ញាយាតិ ចតុសច្ចធម្មំ អភិញ្ញាយ អញ្ញាយ ញាតតីរណបរិញ្ញាហិ យថារហំ បុព្ពភាគេ ជានិត្វា. ធម្មមញ្ញាយាតិ តមេវ ធម្មំ អបរភាគេ មគ្គញាណេន បរិញ្ញាទិវសេន យថាមរិយាទំ ជានិត្វា. បណ្ឌិតោតិ បដិវេធពាហុសច្ចេន បណ្ឌិតោ. រហទោវ និវាតេ ចាតិ និវាតដ្ឋានេ រហទោ វិយ អនេជោ កិលេសចលនរហិតោ ឧបសម្មតិ, យថា សោ រហទោ និវាតដ្ឋានេ វាតេន អនព្ភាហតោ សន្និសិន្នោវ ហោតិ, ឯវំ អយម្បិ សព្ពថាបិ បដិប្បស្សទ្ធកិលេសោ កិលេសចលនរហិតោ អរហត្តផលសមាធិនា វូបសម្មតិ, សព្ពកាលំ ឧបសន្តសភាវោវ ហោតិ. អនេជោតិ សោ ឯវំ អនេជាទិសភាវោ អរហា អនេជាទិសភាវស្ស សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ឱកាសតោ ទូរេបិ សមានោ ធម្មសភាវតោ អទូរេ សន្តិកេ ឯវាតិ.

តតិយសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.