៤. អគ្គិសុត្តវណ្ណនា

៩៣. ចតុត្ថេ អនុទហនដ្ឋេន អគ្គិ, រាគោ ឯវ អគ្គិ រាគគ្គិ. រាគោ ហិ ឧប្បជ្ជមានោ សត្តេ អនុទហតិ ឈាបេតិ, តស្មា ‘‘អគ្គី’’តិ វុច្ចតិ. ឥតរេសុបិ ទ្វីសុ ឯសេវ នយោ. តត្ថ យថា អគ្គិ យទេវ ឥន្ធនំ និស្សាយ ឧប្បជ្ជតិ, តំ និទហតិ, មហាបរិឡាហោ ច ហោតិ, ឯវមិមេបិ រាគាទយោ យស្មិំ សន្តានេ សយំ ឧប្បន្នា, តំ និទហន្តិ, មហាបរិឡាហា ច ហោន្តិ ទុន្និព្ពាបយា. តេសុ រាគបរិឡាហេន សន្តត្តហទយានំ ឥច្ឆិតាលាភទុក្ខេន មរណប្បត្តានំ សត្តានំ បមាណំ នត្ថិ. អយំ តាវ រាគស្ស អនុទហនតា. ទោសស្ស បន អនុទហនតាយ វិសេសតោ មនោបទោសិកា ទេវា, មោហស្ស អនុទហនតាយ ខិឌ្ឌាបទោសិកា ទេវា ច និទស្សនំ. មោហវសេន ហិ តេសំ សតិសម្មោសោ ហោតិ, តស្មា ខិឌ្ឌាវសេន អាហារវេលំ អតិវត្តេន្តា កាលំ ករោន្តិ. អយំ តាវ រាគាទីនំ ទិដ្ឋធម្មិកោ អនុទហនភាវោ. សម្បរាយិកោ បន និរយាទីសុ និព្ពត្តាបនវសេន ឃោរតរោ ទុរធិវាសោ ច. អយញ្ច អត្ថោ អាទិត្តបរិយាយេន វិភាវេតព្ពោ.

គាថាសុ កាមេសុ មុច្ឆិតេតិ វត្ថុកាមេសុ បាតព្យតាវសេន មុច្ឆំ ពាល្យំ បមាទំ មិច្ឆាចារំ អាបន្នេ. ព្យាបន្នេតិ ព្យាបន្នចិត្តេ ទហតីតិ សម្ពន្ធោ. នរេ បាណាតិបាតិនោតិ ឥទំ ទោសគ្គិស្ស. អរិយធម្មេ អកោវិទេតិ យេ ខន្ធាយតនាទីសុ សព្ពេន សព្ពំ ឧគ្គហបរិបុច្ឆាយ មនសិការរហិតា អរិយធម្មស្ស អកុសលា, តេ សម្មោហេន អភិភូតា វិសេសេន សម្មូឡ្ហា នាមាតិ វុត្តា. ឯតេ អគ្គី អជានន្តាតិ ‘‘ឯតេ រាគគ្គិអាទយោ ឥធ ចេវ សម្បរាយេ ច អនុទហន្តី’’តិ អជានន្តា បរិញ្ញាភិសមយវសេន បហានាភិសមយវសេន ច អប្បដិវិជ្ឈន្តា. សក្កាយាភិរតាតិ សក្កាយេ ឧបាទានក្ខន្ធបញ្ចកេ តណ្ហាទិដ្ឋិមាននន្ទនាភិរតា. វឌ្ឍយន្តីតិ បុនប្បុនំ ឧប្បជ្ជនេន វឌ្ឍយន្តិ អាចិនន្តិ. និរយន្តិ អដ្ឋវិធំ មហានិរយំ, សោឡសវិធំ ឧស្សទនិរយន្តិ សព្ពម្បិ និរយំ. តិរច្ឆានញ្ច យោនិយោតិ តិរច្ឆានយោនិយោ ច. អសុរន្តិ អសុរកាយំ បេត្តិវិសយញ្ច វឌ្ឍយន្តីតិ សម្ពន្ធោ.

ឯត្តាវតា រាគគ្គិអាទីនំ ឥធ ចេវ សម្បរាយេ ច អនុទហនភាវទស្សនមុខេន វដ្ដំ ទស្សេត្វា ឥទានិ នេសំ និព្ពាបនេន វិវដ្ដំ ទស្សេតុំ ‘‘យេ ច រត្តិន្ទិវា’’តិអាទិ វុត្តំ. តត្ថ យុត្តាតិ ភាវនានុយោគវសេន យុត្តា. កត្ថ? សម្មាសម្ពុទ្ធសាសនេ. តេន អញ្ញសាសនេ រាគគ្គិអាទីនំ និព្ពាបនាភាវំ ទស្សេតិ. តថា ហិ អនញ្ញសាធារណំ តេសំ និព្ពាបនវិធិំ អសុភកម្មដ្ឋានំ សង្ខេបេនេវ ទស្សេន្តោ –

‘‘តេ និព្ពាបេន្តិ រាគគ្គិំ, និច្ចំ អសុភសញ្ញិនោ;

ទោសគ្គិំ បន មេត្តាយ, និព្ពាបេន្តិ នរុត្តមា;

មោហគ្គិំ បន បញ្ញាយ, យាយំ និព្ពេធគាមិនី’’តិ. –

អាហ. តត្ថ អសុភសញ្ញិនោតិ ទ្វត្តិំសាការវសេន ចេវ ឧទ្ធុមាតកាទិវសេន ច អសុភភាវនានុយោគេន អសុភសញ្ញិនោ. មេត្តាយាតិ ‘‘សោ មេត្តាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតី’’តិ (អ. និ. ៣.៦៤, ៦៦) វុត្តាយ មេត្តាភាវនាយ. ឯត្ថ ច អសុភជ្ឈានញ្ច បាទកំ កត្វា និព្ពត្តិតអនាគាមិមគ្គេន រាគគ្គិទោសគ្គីនំ និព្ពាបនំ វេទិតព្ពំ. បញ្ញាយាតិ វិបស្សនាបញ្ញាសហិតាយ មគ្គបញ្ញាយ. តេនេវាហ ‘‘យាយំ និព្ពេធគាមិនី’’តិ. សា ហិ កិលេសក្ខន្ធំ វិនិវិជ្ឈន្តី គច្ឆតិ បវត្តតីតិ និព្ពេធគាមិនីតិ វុច្ចតិ. អសេសំ បរិនិព្ពន្តីតិ អរហត្តមគ្គេន អសេសំ រាគគ្គិអាទិំ និព្ពាបេត្វា សឧបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា ឋិតា បញ្ញាវេបុល្លប្បត្តិយា និបកា បុព្ពេវ សម្មប្បធានេន សព្ពសោ កោសជ្ជស្ស សុប្បហីនត្តា ផលសមាបត្តិសមាបជ្ជនេន អកិលាសុភាវេន ច រត្តិន្ទិវមតន្ទិតា ចរិមកចិត្តនិរោធេន អនុបាទិសេសាយ និព្ពានធាតុយា អសេសំ បរិនិព្ពន្តិ. តតោ ច អសេសំ និស្សេសំ វដ្ដទុក្ខំ អច្ចគុំ អតិក្កមំសុ.

ឯវំ យេ រាគគ្គិអាទិកេ និព្ពាបេន្តិ, តេសំ អនុបាទិសេសនិព្ពានេន និព្ពុតិំ ទស្សេត្វា ឥទានិ បដិវិទ្ធគុណេហិ ថោមេន្តោ ឱសានគាថមាហ. តត្ថ អរិយទ្ទសាតិ អរិយេហិ ពុទ្ធាទីហិ បស្សិតព្ពំ កិលេសេហិ វា អារកត្តា អរិយំ និព្ពានំ, អរិយំ ចតុសច្ចមេវ វា ទិដ្ឋវន្តោតិ អរិយទ្ទសា. វេទស្ស មគ្គញាណស្ស, តេន វា វេទេន សំសារស្ស បរិយោសានំ គតាតិ វេទគុនោ. សម្មទញ្ញាយាតិ សម្មទេវ សព្ពំ អាជានិតព្ពំ កុសលាទិំ ខន្ធាទិញ្ច ជានិត្វា. សេសំ វុត្តនយមេវ.

ចតុត្ថសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា.