៣៤. ជោតិកត្ថេរវត្ថុ

យោធ តណ្ហន្តិ បុន ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ ជោតិកត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

អជាតសត្តុកុមារោ ហិ ទេវទត្តេន សទ្ធិំ ឯកតោ ហុត្វា បិតរំ ឃាតេត្វា រជ្ជេ បតិដ្ឋិតោ ‘‘ជោតិកសេដ្ឋិស្ស មហាបាសាទំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ យុទ្ធសជ្ជោ និក្ខមិត្វា មណិបាការេ សបរិវារស្ស អត្តនោ ឆាយំ ទិស្វា ‘‘គហបតិកោ យុទ្ធសជ្ជោ ហុត្វា ពលំ អាទាយ និក្ខន្តោ’’តិ សល្លក្ខេត្វា ឧបគន្តុំ ន វិសហិ. សេដ្ឋិបិ តំ ទិវសំ ឧបោសថិកោ ហុត្វា បាតោវ ភុត្តបាតរាសោ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថុ សន្តិកេ ធម្មំ សុណន្តោ និសិន្នោ ហោតិ. បឋមេ ទ្វារកោដ្ឋកេ អារក្ខំ គហេត្វា ឋិតោ បន យមកោឡិ នាម យក្ខោ តំ ទិស្វា ‘‘កហំ គច្ឆសី’’តិ សបរិវារំ វិទ្ធំសេត្វា ទិសាវិទិសាសុ អនុពន្ធិ. រាជា វិហារមេវ អគមាសិ.

អថ នំ សេដ្ឋិ ទិស្វាវ ‘‘កិំ, ទេវា’’តិ វត្វា ឧដ្ឋាយាសនា អដ្ឋាសិ. គហបតិ, កិំ ត្វំ តវ បុរិសេ ‘‘មយា សទ្ធិំ យុជ្ឈថា’’តិ អាណាបេត្វា ឥធាគម្ម ធម្មំ សុណន្តោ វិយ និសិន្នោតិ. កិំ បន ទេវោ មម គេហំ គណ្ហិតុំ គតោតិ? អាម, គតោម្ហីតិ. មម អនិច្ឆាយ មម គេហំ គណ្ហិតុំ រាជសហស្សម្បិ ន សក្កោតិ, ទេវាតិ. សោ ‘‘កិំ បន ត្វំ រាជា ភវិស្សសី’’តិ កុជ្ឈិ. នាហំ រាជា, មម សន្តកំ បន ទសិកសុត្តម្បិ មម អនិច្ឆាយ រាជូហិ វា ចោរេហិ វា គហេតុំ ន សក្កាតិ. កិំ បនាហំ តវ រុចិយា គណ្ហិស្សាមីតិ? តេន ហិ, ទេវ, ឥមា មេ ទសសុ អង្គុលីសុ វីសតិ មុទ្ទិកា, ឥមាហំ តុម្ហាកំ ន ទេមិ. សចេ សក្កោថ, គណ្ហថាតិ. សោ បន រាជា ភូមិយំ ឧក្កុដិកំ និសីទិត្វា ឧល្លង្ឃន្តោ អដ្ឋារសហត្ថំ ឋានំ អភិរុហតិ, ឋត្វា ឧល្លង្ឃន្តោ អសីតិហត្ថំ ឋានំ អភិរុហតិ. ឯវំមហាពលោ សមានោបិ ឥតោ ចិតោ ច បរិវត្តេន្តោ ឯកំ មុទ្ទិកម្បិ កឌ្ឍិតុំ នាសក្ខិ. អថ នំ សេដ្ឋិ ‘‘សាដកំ បត្ថរ, ទេវា’’តិ វត្វា អង្គុលិយោ ឧជុកា អកាសិ, វីសតិបិ មុទ្ទិកា និក្ខមិំសុ. អថ នំ សេដ្ឋិ ‘‘ឯវំ, ទេវ, មម សន្តកំ មម អនិច្ឆាយ ន សក្កា គណ្ហិតុ’’ន្តិ វត្វា រញ្ញោ កិរិយាយ ឧប្បន្នសំវេគោ ‘‘បព្ពជិតុំ មេ អនុជាន, ទេវា’’តិ អាហ. សោ ‘‘ឥមស្មិំ បព្ពជិតេ សុខំ បាសាទំ គណ្ហិស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា ឯកវចនេនេវ ‘‘ត្វំ បព្ពជាហី’’តិ អាហ. សោ សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា ន ចិរស្សេវ អរហត្តំ បត្វា ជោតិកត្ថេរោ នាម អហោសិ. តស្ស អរហត្តំ បត្តក្ខណេយេវ សព្ពាបិ សា សម្បត្តិ អន្តរធាយិ, តម្បិស្ស សតុលកាយិំ នាម ភរិយំ ទេវតា ឧត្តរកុរុមេវ នយិំសុ.

អថេកទិវសំ ភិក្ខូ តំ អាមន្តេត្វា, ‘‘អាវុសោ ជោតិក, តស្មិំ បន តេ បាសាទេ វា ឥត្ថិយា វា តណ្ហា អត្ថី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘នត្ថាវុសោ’’តិ វុត្តេ សត្ថុ អារោចេសុំ – ‘‘អយំ, ភន្តេ, អភូតំ វត្វា អញ្ញំ ព្យាករោតី’’តិ. សត្ថា ‘‘នត្ថេវ, ភិក្ខវេ, មម បុត្តស្ស តស្មិំ តណ្ហា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៤១៦. ‘‘យោធ តណ្ហំ បហន្ត្វាន, អនាគារោ បរិព្ពជេ;

តណ្ហាភវបរិក្ខីណំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

ឥមិស្សា គាថាយត្ថោ ហេដ្ឋា ជដិលត្ថេរវត្ថុម្ហិ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ជោតិកត្ថេរវត្ថុ ចតុតិំសតិមំ.