២៦. ព្រាហ្មណវគ្គោ

១. បសាទពហុលព្រាហ្មណវត្ថុ

ឆិន្ទ សោតន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បសាទពហុលំ ព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ព្រាហ្មណោ ភគវតោ ធម្មទេសនំ សុត្វា បសន្នចិត្តោ អត្តនោ គេហេ សោឡសមត្តានំ ភិក្ខូនំ និច្ចភត្តំ បដ្ឋបេត្វា ភិក្ខូនំ អាគតវេលាយ បត្តំ គហេត្វា ‘‘អាគច្ឆន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោ, និសីទន្តុ ភោន្តោ អរហន្តោ’’តិ យំកិញ្ចិ វទន្តោ អរហន្តវាទបដិសំយុត្តមេវ វទតិ. តេសុ បុថុជ្ជនា ‘‘អយំ អម្ហេសុ អរហន្តសញ្ញី’’តិ ចិន្តយិំសុ, ខីណាសវា ‘‘អយំ នោ ខីណាសវភាវំ ជានាតី’’តិ. ឯវំ តេ សព្ពេបិ កុក្កុច្ចាយន្តា តស្ស គេហំ នាគមិំសុ. សោ ទុក្ខី ទុម្មនោ ‘‘កិន្នុ ខោ, អយ្យា, នាគច្ឆន្តី’’តិ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា តមត្ថំ អារោចេសិ. សត្ថា ភិក្ខូ អាមន្តេត្វា ‘‘កិំ ឯតំ, ភិក្ខវេ’’តិ បុច្ឆិត្វា តេហិ តស្មិំ អត្ថេ អារោចិតេ ‘‘សាទិយថ បន តុម្ហេ, ភិក្ខវេ, អរហន្តវាទ’’ន្តិ អាហ. ‘‘ន សាទិយាម មយំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘ឯវំ សន្តេ មនុស្សានំ ឯតំ បសាទភញ្ញំ, អនាបត្តិ, ភិក្ខវេ, បសាទភញ្ញេ, អបិ ច ខោ បន ព្រាហ្មណស្ស អរហន្តេសុ អធិមត្តំ បេមំ, តស្មា តុម្ហេហិបិ តណ្ហាសោតំ ឆេត្វា អរហត្តមេវ បត្តុំ យុត្ត’’ន្តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៨៣. ‘‘ឆិន្ទ សោតំ បរក្កម្ម, កាមេ បនុទ ព្រាហ្មណ;

សង្ខារានំ ខយំ ញត្វា, អកតញ្ញូសិ ព្រាហ្មណា’’តិ.

តត្ថ បរក្កម្មាតិ តណ្ហាសោតំ នាម ន អប្បមត្តកេន វាយាមេន ឆិន្ទិតុំ សក្កា, តស្មា ញាណសម្បយុត្តេន មហន្តេន បរក្កមេន បរក្កមិត្វា តំ សោតំ ឆិន្ទ. ឧភោបិ កាមេ បនុទ នីហរ. ព្រាហ្មណាតិ ខីណាសវានំ អាលបនមេតំ. សង្ខារានន្តិ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ ខយំ ជានិត្វា. អកតញ្ញូតិ ឯវំ សន្តេ ត្វំ សុវណ្ណាទីសុ កេនចិ អកតស្ស និព្ពានស្ស ជាននតោ អកតញ្ញូ នាម ហោសីតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

បសាទពហុលព្រាហ្មណវត្ថុ បឋមំ.

២. សម្ពហុលភិក្ខុវត្ថុ

យទា ទ្វយេសូតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកទិវសញ្ហិ តិំសមត្តា ទិសាវាសិកា ភិក្ខូ អាគន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា និសីទិំសុ. សារិបុត្តត្ថេរោ តេសំ អរហត្តស្ស ឧបនិស្សយំ ទិស្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ឋិតកោវ ឥមំ បញ្ហំ បុច្ឆិ – ‘‘ភន្តេ, ទ្វេ ធម្មាតិ វុច្ចន្តិ, កតមេ នុ ខោ ទ្វេ ធម្មា’’តិ? អថ នំ សត្ថា ‘‘ទ្វេ ធម្មាតិ ខោ, សារិបុត្ត, សមថវិបស្សនា វុច្ចន្តី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៨៤. ‘‘យទា ទ្វយេសុ ធម្មេសុ, បារគូ ហោតិ ព្រាហ្មណោ;

អថស្ស សព្ពេ សំយោគា, អត្ថំ គច្ឆន្តិ ជានតោ’’តិ.

តត្ថ យទាតិ យស្មិំ កាលេ ទ្វិធា ឋិតេសុ សមថវិបស្សនាធម្មេសុ អភិញ្ញាបារគាទិវសេន អយំ ខីណាសវោ បារគូ ហោតិ, អថស្ស វដ្ដស្មិំ សំយោជនសមត្ថា សព្ពេ កាមយោគាទយោ សំយោគា ឯវំ ជានន្តស្ស អត្ថំ បរិក្ខយំ គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សព្ពេបិ តេ ភិក្ខូ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសូតិ.

សម្ពហុលភិក្ខុវត្ថុ ទុតិយំ.

៣. មារវត្ថុ

យស្ស បារន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ មារំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរេកស្មិំ ទិវសេ អញ្ញតរោ បុរិសោ វិយ ហុត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា បុច្ឆិ – ‘‘ភន្តេ, បារំ បារន្តិ វុច្ចតិ, កិន្នុ ខោ ឯតំ បារំ នាមា’’តិ. សត្ថា ‘‘មារោ អយ’’ន្តិ វិទិត្វា, ‘‘បាបិម, កិំ តវ បារេន, តញ្ហិ វីតរាគេហិ បត្តព្ព’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៨៥. ‘‘យស្ស បារំ អបារំ វា, បារាបារំ ន វិជ្ជតិ;

វីតទ្ទរំ វិសំយុត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ បារន្តិ អជ្ឈត្តិកានិ ឆ អាយតនានិ. អបារន្តិ ពាហិរានិ ឆ អាយតនានិ. បារាបារន្តិ តទុភយំ. ន វិជ្ជតីតិ យស្ស សព្ពម្បេតំ ‘‘អហ’’ន្តិ វា ‘‘មម’’ន្តិ វា គហណាភាវេន នត្ថិ, តំ កិលេសទរថានំ វិគមេន វីតទ្ទរំ សព្ពកិលេសេហិ វិសំយុត្តំ អហំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

មារវត្ថុ តតិយំ.

៤. អញ្ញតរព្រាហ្មណវត្ថុ

ឈាយិន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ ព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថា អត្តនោ សាវកេ, ‘ព្រាហ្មណា’តិ វទតិ, អហញ្ចម្ហិ ជាតិគោត្តេន ព្រាហ្មណោ, មម្បិ នុ ខោ ឯវំ វត្តុំ វដ្ដតី’’តិ. សោ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា តមត្ថំ បុច្ឆិ. សត្ថា ‘‘នាហំ ជាតិគោត្តមត្តេន ព្រាហ្មណំ វទាមិ, ឧត្តមត្ថំ អរហត្តំ អនុប្បត្តមេវ បនេវំ វទាមី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៨៦. ‘‘ឈាយិំ វិរជមាសីនំ, កតកិច្ចមនាសវំ;

ឧត្តមត្ថមនុប្បត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ ឈាយិន្តិ ទុវិធេន ឈានេន ឈាយន្តំ កាមរជេន វិរជំ វនេ ឯកកមាសីនំ ចតូហិ មគ្គេហិ សោឡសន្នំ កិច្ចានំ កតត្តា កតកិច្ចំ អាសវានំ អភាវេន អនាសវំ ឧត្តមត្ថំ អរហត្តំ អនុប្បត្តំ អហំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សោ ព្រាហ្មណោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

អញ្ញតរព្រាហ្មណវត្ថុ ចតុត្ថំ.

៥. អានន្ទត្ថេរវត្ថុ

ទិវា តបតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា មិគារមាតុបាសាទេ វិហរន្តោ អានន្ទត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

បសេនទិ កោសលោ កិរ មហាបវារណាយ សព្ពាភរណបដិមណ្ឌិតោ គន្ធមាលាទីនិ អាទាយ វិហារំ អគមាសិ. តស្មិំ ខណេ កាឡុទាយិត្ថេរោ ឈានំ សមាបជ្ជិត្វា បរិសបរិយន្តេ និសិន្នោ ហោតិ, នាមមេវ បនស្សេតំ, សរីរំ សុវណ្ណវណ្ណំ. តស្មិំ បន ខណេ ចន្ទោ ឧគ្គច្ឆតិ, សូរិយោ អត្ថមេតិ. អានន្ទត្ថេរោ អត្ថមេន្តស្ស ច សូរិយស្ស ឧគ្គច្ឆន្តស្ស ច ចន្ទស្ស ឱភាសំ ឱលោកេន្តោ រញ្ញោ សរីរោភាសំ ថេរស្ស សរីរោភាសំ តថាគតស្ស ច សរីរោភាសំ ឱលោកេសិ. តត្ថ សព្ពោភាសេ អតិក្កមិត្វា សត្ថាវ វិរោចតិ. ថេរោ សត្ថារំ វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អជ្ជ មម ឥមេ ឱភាសេ ឱលោកេន្តស្ស តុម្ហាកមេវ ឱភាសោ រុច្ចតិ. តុម្ហាកញ្ហិ សរីរំ សព្ពោភាសេ អតិក្កមិត្វា វិរោចតី’’តិ អាហ. អថ នំ សត្ថា, ‘‘អានន្ទ, សូរិយោ នាម ទិវា វិរោចតិ, ចន្ទោ រត្តិំ, រាជា អលង្កតកាលេយេវ, ខីណាសវេ គណសង្គណិកំ បហាយ អន្តោសមាបត្តិយំយេវ វិរោចតិ, ពុទ្ធា បន រត្តិម្បិ ទិវាបិ បញ្ចវិធេន តេជេន វិរោចន្តី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៨៧. ‘‘ទិវា តបតិ អាទិច្ចោ, រត្តិមាភាតិ ចន្ទិមា;

សន្នទ្ធោ ខត្តិយោ តបតិ, ឈាយី តបតិ ព្រាហ្មណោ;

អថ សព្ពមហោរត្តិំ, ពុទ្ធោ តបតិ តេជសា’’តិ.

តត្ថ ទិវា តបតីតិ ទិវា វិរោចតិ, រត្តិំ បនស្ស គតមគ្គោបិ ន បញ្ញាយតិ. ចន្ទិមាតិ ចន្ទោបិ អព្ភាទីហិ វិមុត្តោ រត្តិមេវ វិរោចតិ, នោ ទិវា. សន្នទ្ធោតិ សុវណ្ណមណិវិចិត្តេហិ សព្ពាភរណេហិ បដិមណ្ឌិតោ ចតុរង្គិនិយា សេនាយ បរិក្ខិត្តោវ រាជា វិរោចតិ, ន អញ្ញាតកវេសេន ឋិតោ. ឈាយីតិ ខីណាសវោ បន គណំ វិនោទេត្វា ឈាយន្តោវ វិរោចតិ. តេជសាតិ សម្មាសម្ពុទ្ធោ បន សីលតេជេន ទុស្សីល្យតេជំ, គុណតេជេន និគ្គុណតេជំ, បញ្ញាតេជេន ទុប្បញ្ញតេជំ, បុញ្ញតេជេន អបុញ្ញតេជំ, ធម្មតេជេន អធម្មតេជំ បរិយាទិយិត្វា ឥមិនា បញ្ចវិធេន តេជសា និច្ចកាលមេវ វិរោចតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

អានន្ទត្ថេរវត្ថុ បញ្ចមំ.

៦. អញ្ញតរព្រាហ្មណបព្ពជិតវត្ថុ

ពាហិតបាបោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អញ្ញតរំ ព្រាហ្មណបព្ពជិតំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកោ កិរ ព្រាហ្មណោ ពាហិរកបព្ពជ្ជាយ បព្ពជិត្វា ‘‘សមណោ គោតមោ អត្តនោ សាវកេ ‘បព្ពជិតា’តិ វទតិ, អហញ្ចម្ហិ បព្ពជិតោ, មម្បិ ខោ ឯវំ វត្តុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ឯតមត្ថំ បុច្ឆិ. សត្ថា ‘‘នាហំ ឯត្តកេន ‘បព្ពជិតោ’តិ វទាមិ, កិលេសមលានំ បន បព្ពាជិតត្តា បព្ពជិតោ នាម ហោតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៨៨. ‘‘ពាហិតបាបោតិ ព្រាហ្មណោ, សមចរិយា សមណោតិ វុច្ចតិ;

បព្ពាជយមត្តនោ មលំ, តស្មា បព្ពជិតោតិ វុច្ចតី’’តិ.

តត្ថ សមចរិយាតិ សព្ពាកុសលានិ សមេត្វា ចរណេន. តស្មាតិ យស្មា ពាហិតបាបតាយ ព្រាហ្មណោ, អកុសលានិ សមេត្វា ចរណេន សមណោតិ វុច្ចតិ, តស្មា យោ អត្តនោ រាគាទិមលំ បព្ពាជយន្តោ វិនោទេន្តោ ចរតិ, សោបិ តេន បព្ពាជនេន បព្ពជិតោតិ វុច្ចតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សោ ព្រាហ្មណបព្ពជិតោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

អញ្ញតរព្រាហ្មណបព្ពជិតវត្ថុ ឆដ្ឋំ.

៧. សារិបុត្តត្ថេរវត្ថុ

ន ព្រាហ្មណស្សាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សារិបុត្តត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិំ កិរ ឋានេ សម្ពហុលា មនុស្សា ‘‘អហោ អម្ហាកំ, អយ្យោ, ខន្តិពលេន សមន្នាគតោ, អញ្ញេសុ អក្កោសន្តេសុ វា បហរន្តេសុ វា កោបមត្តម្បិ នត្ថី’’តិ ថេរស្ស គុណេ កថយិំសុ. អថេកោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ ព្រាហ្មណោ ‘‘កោ ឯស ន កុជ្ឈតី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘អម្ហាកំ ថេរោ’’តិ. ‘‘នំ កុជ្ឈាបេន្តោ ន ភវិស្សតី’’តិ? ‘‘នត្ថេតំ, ព្រាហ្មណា’’តិ. ‘‘តេន ហិ អហំ នំ កុជ្ឈាបេស្សាមី’’តិ? ‘‘សចេ សក្កោសិ, កុជ្ឈាបេហី’’តិ. សោ ‘‘ហោតុ, ជានិស្សាមិស្ស កត្តព្ព’’ន្តិ ថេរំ ភិក្ខាយ បវិដ្ឋំ ទិស្វា បច្ឆាភាគេន គន្ត្វា បិដ្ឋិមជ្ឈេ មហន្តំ បាណិប្បហារមទាសិ. ថេរោ ‘‘កិំ នាមេត’’ន្តិ អនោលោកេត្វាវ គតោ. ព្រាហ្មណស្ស សកលសរីរេ ឌាហោ ឧប្បជ្ជិ. សោ ‘‘អហោ គុណសម្បន្នោ, អយ្យោ’’តិ ថេរស្ស បាទមូលេ និបជ្ជិត្វា ‘‘ខមថ មេ, ភន្តេ’’តិ វត្វា ‘‘កិំ ឯត’’ន្តិ ច វុត្តេ ‘‘អហំ វីមំសនត្ថាយ តុម្ហេ បហរិ’’ន្តិ អាហ. ‘‘ហោតុ ខមាមិ តេ’’តិ. ‘‘សចេ មេ, ភន្តេ, ខមថ, មម គេហេយេវ និសីទិត្វា ភិក្ខំ គណ្ហថា’’តិ ថេរស្ស បត្តំ គណ្ហិ, ថេរោបិ បត្តំ អទាសិ. ព្រាហ្មណោ ថេរំ គេហំ នេត្វា បរិវិសិ.

មនុស្សា កុជ្ឈិត្វា ‘‘ឥមិនា អម្ហាកំ និរបរាធោ អយ្យោ បហដោ, ទណ្ឌេនបិស្ស មោក្ខោ នត្ថិ, ឯត្ថេវ នំ មារេស្សាមា’’តិ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទិហត្ថា ព្រាហ្មណស្ស គេហទ្វារេ អដ្ឋំសុ. ថេរោ ឧដ្ឋាយ គច្ឆន្តោ ព្រាហ្មណស្ស ហត្ថេ បត្តំ អទាសិ. មនុស្សា តំ ថេរេន សទ្ធិំ គច្ឆន្តំ ទិស្វា, ‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ បត្តំ គហេត្វា ព្រាហ្មណំ និវត្តេថា’’តិ អាហំសុ. កិំ ឯតំ ឧបាសកាតិ? ព្រាហ្មណេន តុម្ហេ បហដា, មយមស្ស កត្តព្ពំ ជានិស្សាមាតិ. កិំ បន តុម្ហេ ឥមិនា បហដា, ឧទាហុ អហន្តិ? តុម្ហេ, ភន្តេតិ. ‘‘មំ ឯស បហរិត្វា ខមាបេសិ, គច្ឆថ តុម្ហេ’’តិ មនុស្សេ ឧយ្យោជេត្វា ព្រាហ្មណំ និវត្តាបេត្វា ថេរោ វិហារមេវ គតោ. ភិក្ខូ ឧជ្ឈាយិំសុ ‘‘កិំ នាមេតំ សារិបុត្តត្ថេរោ យេន ព្រាហ្មណេន បហដោ, តស្សេវ គេហេ និសីទិត្វា ភិក្ខំ គហេត្វា អាគតោ. ថេរស្ស បហដកាលតោ បដ្ឋាយ ឥទានិ សោ កស្ស លជ្ជិស្សតិ, អវសេសេ បោថេន្តោ វិចរិស្សតី’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, ព្រាហ្មណោ ព្រាហ្មណំ បហរន្តោ នាម នត្ថិ, គិហិព្រាហ្មណេន បន សមណព្រាហ្មណោ បហដោ ភវិស្សតិ, កោធោ នាមេស អនាគាមិមគ្គេន សមុគ្ឃាតំ គច្ឆតី’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ –

៣៨៩. ‘‘ន ព្រាហ្មណស្ស បហរេយ្យ, នាស្ស មុញ្ចេថ ព្រាហ្មណោ;

ធី ព្រាហ្មណស្ស ហន្តារំ, តតោ ធី យស្ស មុញ្ចតិ.

៣៩០. ‘‘ន ព្រាហ្មណស្សេតទកិញ្ចិ សេយ្យោ, យទា និសេធោ មនសោ បិយេហិ;

យតោ យតោ ហិំសមនោ និវត្តតិ, តតោ តតោ សម្មតិមេវ ទុក្ខ’’ន្តិ.

តត្ថ បហរេយ្យាតិ ‘‘ខីណាសវព្រាហ្មណោហមស្មី’’តិ ជានន្តោ ខីណាសវស្ស វា អញ្ញតរស្ស វា ជាតិព្រាហ្មណស្ស ន បហរេយ្យ. នាស្ស មុញ្ចេថាតិ សោបិ បហដោ ខីណាសវព្រាហ្មណោ អស្ស បហរិត្វា ឋិតស្ស វេរំ ន មុញ្ចេថ, តស្មិំ កោបំ ន ករេយ្យាតិ អត្ថោ. ធី ព្រាហ្មណស្សាតិ ខីណាសវព្រាហ្មណស្ស ហន្តារំ គរហាមិ. តតោ ធីតិ យោ បន តំ បហរន្តំ បដិបហរន្តោ តស្ស ឧបរិ វេរំ មុញ្ចតិ, តំ តតោបិ គរហាមិយេវ.

ឯតទកិញ្ចិ សេយ្យោតិ យំ ខីណាសវស្ស អក្កោសន្តំ វា អបច្ចក្កោសនំ, បហរន្តំ វា អប្បដិបហរណំ, ឯតំ តស្ស ខីណាសវព្រាហ្មណស្ស ន កិញ្ចិ សេយ្យោ, អប្បមត្តកំ សេយ្យោ ន ហោតិ, អធិមត្តមេវ សេយ្យោតិ អត្ថោ. យទា និសេធោ មនសោ បិយេហីតិ កោធនស្ស ហិ កោធុប្បាទោវ មនសោ បិយោ នាម. កោធោ ហិ បនេស មាតាបិតូសុបិ ពុទ្ធាទីសុបិ អបរជ្ឈតិ. តស្មា យោ អស្ស តេហិ មនសោ និសេធោ កោធវសេន ឧប្បជ្ជមានស្ស ចិត្តស្ស និគ្គហោ, ឯតំ ន កិញ្ចិ សេយ្យោតិ អត្ថោ. ហិំសមនោតិ កោធមនោ. សោ តស្ស យតោ យតោ វត្ថុតោ អនាគាមិមគ្គេន សមុគ្ឃាតំ គច្ឆន្តោ និវត្តតិ. តតោ តតោតិ តតោ តតោ វត្ថុតោ សកលម្បិ វដ្ដទុក្ខំ និវត្តតិយេវាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

សារិបុត្តត្ថេរវត្ថុ សត្តមំ.

៨. មហាបជាបតិគោតមីវត្ថុ

យស្ស កាយេន វាចាយាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ មហាបជាបតិំ គោតមិំ អារព្ភ កថេសិ.

ភគវតា ហិ អនុប្បន្នេ វត្ថុស្មិំ បញ្ញត្តេ អដ្ឋ គរុធម្មេ មណ្ឌនកជាតិយោ បុរិសោ សុរភិបុប្ផទាមំ វិយ សិរសា សម្បដិច្ឆិត្វា សបរិវារា មហាបជាបតិ គោតមី ឧបសម្បទំ លភិ, អញ្ញោ តស្សា ឧបជ្ឈាយោ វា អាចរិយោ វា នត្ថិ. ឯវំ លទ្ធូបសម្បទំ ថេរិំ អារព្ភ អបរេន សមយេន កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘មហាបជាបតិយា គោតមិយា អាចរិយុបជ្ឈាយា ន បញ្ញាយន្តិ, សហត្ថេនេវ កាសាយានិ គណ្ហី’’តិ. ឯវញ្ច បន វត្វា ភិក្ខុនិយោ កុក្កុច្ចាយន្តិយោ តាយ សទ្ធិំ នេវ ឧបោសថំ ន បវារណំ ករោន្តិ, តា គន្ត្វា តថាគតស្សបិ តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា តាសំ កថំ សុត្វា ‘‘មយា មហាបជាបតិយា គោតមិយា អដ្ឋ គរុធម្មា ទិន្នា, អហមេវស្សាចរិយោ, អហមេវ ឧបជ្ឈាយោ. កាយទុច្ចរិតាទិវិរហិតេសុ ខីណាសវេសុ កុក្កុច្ចំ នាម ន កាតព្ព’’ន្តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៩១. ‘‘យស្ស កាយេន វាចាយ, មនសា នត្ថិ ទុក្កដំ;

សំវុតំ តីហិ ឋានេហិ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ ទុក្កដន្តិ សាវជ្ជំ ទុក្ខុទ្រយំ អបាយសំវត្តនិកំ កម្មំ. តីហិ ឋានេហីតិ ឯតេហិ កាយាទីហិ តីហិ ការណេហិ កាយទុច្ចរិតាទិបវេសនិវារណត្ថាយ ទ្វារំ បិហិតំ, តំ អហំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

មហាបជាបតិគោតមីវត្ថុ អដ្ឋមំ.

៩. សារិបុត្តត្ថេរវត្ថុ

យម្ហាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សារិបុត្តត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរាយស្មា អស្សជិត្ថេរស្ស សន្តិកេ ធម្មំ សុត្វា សោតាបត្តិផលំ បត្តកាលតោ បដ្ឋាយ ‘‘យស្សំ ទិសាយំ ថេរោ វសតី’’តិ សុណាតិ, តតោ អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ តតោវ សីសំ កត្វា និបជ្ជតិ. ភិក្ខូ ‘‘មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ សារិបុត្តោ, អជ្ជាបិ ទិសា នមស្សមានោ វិចរតី’’តិ តមត្ថំ តថាគតស្ស អារោចេសុំ. សត្ថា ថេរំ បក្កោសាបេត្វា ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, សារិបុត្ត, ទិសា នមស្សន្តោ វិចរសី’’តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘ភន្តេ, មម ទិសា នមស្សនភាវំ វា អនមស្សនភាវំ វា តុម្ហេវ ជានាថា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, សារិបុត្តោ ទិសា នមស្សតិ, អស្សជិត្ថេរស្ស បន សន្តិកា ធម្មំ សុត្វា សោតាបត្តិផលំ បត្តតាយ អត្តនោ អាចរិយំ នមស្សតិ. យញ្ហិ អាចរិយំ និស្សាយ ភិក្ខុ ធម្មំ វិជានាតិ, តេន សោ ព្រាហ្មណេន អគ្គិ វិយ សក្កច្ចំ នមស្សិតព្ពោយេវា’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៩២. ‘‘យម្ហា ធម្មំ វិជានេយ្យ, សម្មាសម្ពុទ្ធទេសិតំ;

សក្កច្ចំ តំ នមស្សេយ្យ, អគ្គិហុត្តំវ ព្រាហ្មណោ’’តិ.

តត្ថ អគ្គិហុត្តំវាតិ យថា ព្រាហ្មណោ អគ្គិហុត្តំ សម្មា បរិចរណេន ចេវ អញ្ជលិកម្មាទីហិ ច សក្កច្ចំ នមស្សតិ, ឯវំ យម្ហា អាចរិយា តថាគតបវេទិតំ ធម្មំ វិជានេយ្យ, តំ សក្កច្ចំ នមស្សេយ្យាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

សារិបុត្តត្ថេរវត្ថុ នវមំ.

១០. ជដិលព្រាហ្មណវត្ថុ

ន ជដាហីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ ជដិលព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ‘‘អហំ មាតិតោ ច បិតិតោ ច សុជាតោ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តោ. សចេ សមណោ គោតមោ អត្តនោ សាវកេ ព្រាហ្មណាតិ វទតិ, មម្បិ នុ ខោ តថា វត្តុំ វដ្ដតី’’តិ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា តមត្ថំ បុច្ឆិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘នាហំ, ព្រាហ្មណ, ជដាមត្តេន, ន ជាតិគោត្តមត្តេន ព្រាហ្មណំ វទាមិ, បដិវិទ្ធសច្ចមេវ បនាហំ ព្រាហ្មណោតិ វទាមី’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៣. ‘‘ន ជដាហិ ន គោត្តេន, ន ជច្ចា ហោតិ ព្រាហ្មណោ;

យម្ហិ សច្ចញ្ច ធម្មោ ច, សោ សុចី សោ ច ព្រាហ្មណោ’’តិ.

តត្ថ សច្ចន្តិ យស្មិំ បុគ្គលេ ចត្តារិ សច្ចានិ សោឡសហាការេហិ បដិវិជ្ឈិត្វា ឋិតំ សច្ចញាណញ្ចេវ នវវិធោ ច លោកុត្តរធម្មោ អត្ថិ, សោ សុចិ, សោ ព្រាហ្មណោ ចាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ជដិលព្រាហ្មណវត្ថុ ទសមំ.

១១. កុហកព្រាហ្មណវត្ថុ

កិំ តេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា កូដាគារសាលាយំ វិហរន្តោ ឯកំ វគ្គុលិវតំ កុហកព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ វេសាលិនគរទ្វារេ ឯកំ កកុធរុក្ខំ អារុយ្ហ ទ្វីហិ បាទេហិ រុក្ខសាខំ គណ្ហិត្វា អធោសិរោ ឱលម្ពន្តោ ‘‘កបិលានំ មេ សតំ ទេថ, កហាបណេ ទេថ, បរិចារិកំ ទេថ, នោ ចេ ទស្សថ, ឥតោ បតិត្វា មរន្តោ នគរំ អនគរំ ករិស្សាមី’’តិ វទតិ. តថាគតស្ស ភិក្ខុសង្ឃបរិវុតស្ស នគរំ បវិសនកាលេ ភិក្ខូ តំ ព្រាហ្មណំ ទិស្វា និក្ខមនកាលេបិ នំ តថេវ ឱលម្ពន្តំ បស្សិំសុ. នាគរាបិ ‘‘អយំ បាតោវ បដ្ឋាយ ឯវំ ឱលម្ពន្តោ បតិត្វា មរន្តោ នគរំ អនគរំ ករេយ្យា’’តិ ចិន្តេត្វា នគរវិនាសភីតា ‘‘យំ សោ យាចតិ, សព្ពំ ទេមា’’តិ បដិស្សុណិត្វា អទំសុ. សោ ឱតរិត្វា សព្ពំ គហេត្វា អគមាសិ. ភិក្ខូ វិហារូបចារេ តំ គាវិំ វិយ វិរវិត្វា គច្ឆន្តំ ទិស្វា សញ្ជានិត្វា ‘‘លទ្ធំ តេ, ព្រាហ្មណ, យថាបត្ថិត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘អាម, លទ្ធំ មេ’’តិ សុត្វា អន្តោវិហារំ គន្ត្វា តថាគតស្ស តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ សោ កុហកចោរោ, បុព្ពេបិ កុហកចោរោយេវ អហោសិ. ឥទានិ បនេស ពាលជនំ វញ្ចេតិ, តទា បន បណ្ឌិតេ វញ្ចេតុំ នាសក្ខី’’តិ វត្វា តេហិ យាចិតោ អតីតមាហរិ.

អតីតេ ឯកំ កាសិកគាមំ និស្សាយ ឯកោ កុហកតាបសោ វាសំ កប្បេសិ. តំ ឯកំ កុលំ បដិជគ្គិ. ទិវា ឧប្បន្នខាទនីយភោជនីយតោ អត្តនោ បុត្តានំ វិយ តស្សបិ ឯកំ កោដ្ឋាសំ ទេតិ, សាយំ ឧប្បន្នកោដ្ឋាសំ ឋបេត្វា ទុតិយទិវសេ ទេតិ. អថេកទិវសំ សាយំ គោធមំសំ លភិត្វា សាធុកំ បចិត្វា តតោ កោដ្ឋាសំ ឋបេត្វា ទុតិយទិវសេ តស្ស អទំសុ. តាបសោ មំសំ ខាទិត្វាវ រសតណ្ហាយ ពទ្ធោ ‘‘កិំ មំសំ នាមេត’’ន្តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘គោធមំស’’ន្តិ សុត្វា ភិក្ខាយ ចរិត្វា សប្បិទធិកដុកភណ្ឌាទីនិ គហេត្វា បណ្ណសាលំ គន្ត្វា ឯកមន្តំ ឋបេសិ. បណ្ណសាលាយ បន អវិទូរេ ឯកស្មិំ វម្មិកេ គោធរាជា វិហរតិ. សោ កាលេន កាលំ តាបសំ វន្ទិតុំ អាគច្ឆតិ. តំទិវសំ បនេស ‘‘តំ វធិស្សាមី’’តិ ទណ្ឌំ បដិច្ឆាទេត្វា តស្ស វម្មិកស្ស អវិទូរេ ឋានេ និទ្ទាយន្តោ វិយ និសីទិ. គោធរាជា វម្មិកតោ និក្ខមិត្វា តស្ស សន្តិកំ អាគច្ឆន្តោវ អាការំ សល្លក្ខេត្វា ‘‘ន មេ អជ្ជ អាចរិយស្ស អាការោ រុច្ចតី’’តិ តតោវ និវត្តិ. តាបសោ តស្ស និវត្តនភាវំ ញត្វា តស្ស មារណត្ថាយ ទណ្ឌំ ខិបិ, ទណ្ឌោ វិរជ្ឈិត្វា គតោ. គោធរាជាបិ ធម្មិកំ បវិសិត្វា តតោ សីសំ នីហរិត្វា អាគតមគ្គំ ឱលោកេន្តោ តាបសំ អាហ –

‘‘សមណំ តំ មញ្ញមានោ, ឧបគច្ឆិមសញ្ញតំ;

សោ មំ ទណ្ឌេន បាហាសិ, យថា អសមណោ តថា.

‘‘កិំ តេ ជដាហិ ទុម្មេធ, កិំ តេ អជិនសាដិយា;

អព្ភន្តរំ តេ គហនំ, ពាហិរំ បរិមជ្ជសី’’តិ. (ជា. ១.៤.៩៧-៩៨);

អថ នំ តាបសោ អត្តនោ សន្តកេន បលោភេតុំ ឯវមាហ –

‘‘ឯហិ គោធ និវត្តស្សុ, ភុញ្ជ សាលីនមោទនំ;

តេលំ លោណញ្ច មេ អត្ថិ, បហូតំ មយ្ហ បិប្ផលី’’តិ. (ជា. ១.៤.៩៩);

តំ សុត្វា គោធរាជា ‘‘យថា យថា ត្វំ កថេសិ, តថា តថា មេ បលាយិតុកាមតាវ ហោតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘ឯស ភិយ្យោ បវេក្ខាមិ, វម្មិកំ សតបោរិសំ;

តេលំ លោណញ្ច កិត្តេសិ, អហិតំ មយ្ហ បិប្ផលី’’តិ. (ជា. ១.៤.១០០);

ឯវញ្ច បន វត្វា ‘‘អហំ ឯត្តកំ កាលំ តយិ សមណសញ្ញំ អកាសិំ, ឥទានិ បន តេ មំ បហរិតុកាមតាយ ទណ្ឌោ ខិត្តោ, តស្ស ខិត្តកាលេយេវ អសមណោ ជាតោ. កិំ តាទិសស្ស ទុប្បញ្ញស្ស បុគ្គលស្ស ជដាហិ, កិំ សខុរេន អជិនចម្មេន. អព្ភន្តរញ្ហិ តេ គហនំ, កេវលំ ពាហិរមេវ បរិមជ្ជសី’’តិ អាហ. សត្ថា ឥមំ អតីតំ អាហរិត្វា ‘‘តទា ឯស កុហកោ តាបសោ អហោសិ, គោធរាជា បន អហមេវា’’តិ វត្វា ជាតកំ សមោធានេត្វា តទា គោធបណ្ឌិតេន តស្ស និគ្គហិតការណំ ទស្សេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៤. ‘‘កិំ តេ ជដាហិ ទុម្មេធ, កិំ តេ អជិនសាដិយា;

អព្ភន្តរំ តេ គហនំ, ពាហិរំ បរិមជ្ជសី’’តិ. (ជា. ១.៤.៩៨);

តត្ថ កិំ តេ ជដាហីតិ អម្ភោ ទុប្បញ្ញ តវ ពទ្ធាហិបិ ឥមាហិ ជដាហិ សខុរាយ និវត្ថាយបិ ឥមាយ អជិនចម្មសាដិកាយ ច កិមត្ថោតិ. អព្ភន្តរន្តិ អព្ភន្តរញ្ហិ តេ រាគាទិកិលេសគហនំ, កេវលំ ហត្ថិលណ្ឌំ អស្សលណ្ឌំ វិយ មដ្ឋំ ពាហិរំ បរិមជ្ជសីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

កុហកព្រាហ្មណវត្ថុ ឯកាទសមំ.

១២. កិសាគោតមីវត្ថុ

បំសុកូលធរន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា គិជ្ឈកូដេ បព្ពតេ វិហរន្តោ កិសាគោតមិំ អារព្ភ កថេសិ.

តទា កិរ សក្កោ បឋមយាមាវសានេ ទេវបរិសាយ សទ្ធិំ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តេ សារណីយធម្មកថំ សុណន្តោ និសីទិ. តស្មិំ ខណេ កិសាគោតមី ‘‘សត្ថារំ បស្សិស្សាមី’’តិ អាកាសេនាគន្ត្វា សក្កំ ទិស្វា និវត្តិ. សោ តំ វន្ទិត្វា និវត្តន្តិំ ទិស្វា សត្ថារំ បុច្ឆិ – ‘‘កា នាមេសា, ភន្តេ, អាគច្ឆមានាវ តុម្ហេ ទិស្វា និវត្តតី’’តិ? សត្ថា ‘‘កិសាគោតមី នាមេសា, មហារាជ, មម ធីតា បំសុកូលិកត្ថេរីនំ អគ្គា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៥. ‘‘បំសុកូលធរំ ជន្តុំ, កិសំ ធមនិសន្ថតំ;

ឯកំ វនស្មិំ ឈាយន្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ កិសន្តិ បំសុកូលិកា ហិ អត្តនោ អនុរូបំ បដិបទំ បូរេន្តា អប្បមំសលោហិតា ចេវ ហោន្តិ ធមនិសន្ថតគត្តា ច, តស្មា ឯវមាហ. ឯកំ វនស្មិន្តិ វិវិត្តដ្ឋានេ ឯកកំ វនស្មិំ ឈាយន្តំ តមហំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

កិសាគោតមីវត្ថុ ទ្វាទសមំ.

១៣. ឯកព្រាហ្មណវត្ថុ

ន ចាហន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ ព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ‘‘សមណោ គោតមោ អត្តនោ សាវកេ ព្រាហ្មណាតិ វទតិ អហញ្ចម្ហិ ព្រាហ្មណយោនិយំ និព្ពត្តោ, មម្បិ នុ ខោ ឯវំ វត្តុំ វដ្ដតី’’តិ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា តមត្ថំ បុច្ឆិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘នាហំ, ព្រាហ្មណ, ព្រាហ្មណយោនិយំ និព្ពត្តមត្តេនេវំ វទាមិ, យោ បន អកិញ្ចនោ អគហណោ, តមហំ ព្រាហ្មណំ វទាមី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៦. ‘‘ន ចាហំ ព្រាហ្មណំ ព្រូមិ, យោនិជំ មត្តិសម្ភវំ;

ភោវាទិ នាម សោ ហោតិ, សចេ ហោតិ សកិញ្ចនោ;

អកិញ្ចនំ អនាទានំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ យោនិជន្តិ យោនិយំ ជាតំ. មត្តិសម្ភវន្តិ ព្រាហ្មណិយា មាតុ សន្តកេ ឧទរស្មិំ សម្ភូតំ. ភោវាទីតិ សោ បន អាមន្តនាទីសុ ‘‘ភោ, ភោ’’តិ វត្វា វិចរន្តោ ភោវាទិ នាម ហោតិ, សចេ រាគាទីហិ កិញ្ចនេហិ សកិញ្ចនោ. អហំ បន រាគាទីហិ អកិញ្ចនំ ចតូហិ ឧបាទានេហិ អនាទានំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សោ ព្រាហ្មណោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ឯកព្រាហ្មណវត្ថុ តេរសមំ.

១៤. ឧគ្គសេនសេដ្ឋិបុត្តវត្ថុ

សព្ពសំយោជនន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ ឧគ្គសេនំ នាម សេដ្ឋិបុត្តំ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ ‘‘មុញ្ច បុរេ មុញ្ច បច្ឆតោ’’តិ (ធ. ប. ៣៤៨) គាថាវណ្ណនាយ វិត្ថារិតមេវ.

តទា ហិ សត្ថា, ‘‘ភន្តេ, ឧគ្គសេនោ ‘ន ភាយាមី’តិ វទតិ, អភូតេន មញ្ញេ អញ្ញំ ព្យាករោតី’’តិ ភិក្ខូហិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, មម បុត្តសទិសា ឆិន្នសំយោជនា ន ភាយន្តិយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៧. ‘‘សព្ពសំយោជនំ ឆេត្វា, យោ វេ ន បរិតស្សតិ;

សង្គាតិគំ វិសំយុត្តំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ សព្ពសំយោជនន្តិ ទសវិធសំយោជនំ. ន បរិតស្សតីតិ តណ្ហាយ ន ភាយតិ. តមហន្តិ តំ អហំ រាគាទីនំ សង្គានំ អតីតត្តា សង្គាតិគំ, ចតុន្នម្បិ យោគានំ អភាវេន វិសំយុត្តំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ឧគ្គសេនសេដ្ឋិបុត្តវត្ថុ ចុទ្ទសមំ.

១៥. ទ្វេព្រាហ្មណវត្ថុ

ឆេត្វា នទ្ធិន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ទ្វេ ព្រាហ្មណេ អារព្ភ កថេសិ.

តេសុ កិរេកស្ស ចូឡរោហិតោ នាម គោណោ អហោសិ, ឯកស្ស មហារោហិតោ នាម. តេ ឯកទិវសំ ‘‘តវ គោណោ ពលវា, មម គោណោ ពលវា’’តិ វិវទិត្វា ‘‘កិំ នោ វិវាទេន, បាជេត្វា ជានិស្សាមា’’តិ អចិរវតីតីរេ សកដំ វាលុកាយ បូរេត្វា គោណេ យោជយិំសុ. តស្មិំ ខណេ ភិក្ខូបិ ន្ហាយិតុំ តត្ថ គតា ហោន្តិ. ព្រាហ្មណា គោណេ បាជេសុំ. សកដំ និច្ចលំ អដ្ឋាសិ, នទ្ធិវរត្តា បន ឆិជ្ជិំសុ. ភិក្ខូ ទិស្វា វិហារំ គន្ត្វា តមត្ថំ សត្ថុ អារោចយិំសុ. សត្ថា, ‘‘ភិក្ខវេ, ពាហិរា ឯតា នទ្ធិវរត្តា, យោ កោចិ ឯតា ឆិន្ទតេវ, ភិក្ខុនា បន អជ្ឈត្តិកំ កោធនទ្ធិញ្ចេវ តណ្ហាវរត្តញ្ច ឆិន្ទិតុំ វដ្ដតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៩៨. ‘‘ឆេត្វា នទ្ធិំ វរត្តញ្ច, សន្ទានំ សហនុក្កមំ;

ឧក្ខិត្តបលិឃំ ពុទ្ធំ, តមហំ ព្រូមិ ព្រាហ្មណ’’ន្តិ.

តត្ថ នទ្ធិន្តិ នយ្ហនភាវេន បវត្តំ កោធំ. វរត្តន្តិ ពន្ធនភាវេន បវត្តំ តណ្ហំ. សន្ទានំ សហនុក្កមន្តិ អនុសយានុក្កមសហិតំ ទ្វាសដ្ឋិទិដ្ឋិសន្ទានំ, ឥទំ សព្ពម្បិ ឆិន្ទិត្វា ឋិតំ អវិជ្ជាបលិឃស្ស ឧក្ខិត្តត្តា ឧក្ខិត្តបលិឃំ, ចតុន្នំ សច្ចានំ ពុទ្ធត្តា ពុទ្ធំ តំ អហំ ព្រាហ្មណំ វទាមីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ បញ្ចសតា ភិក្ខូ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសុ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ទ្វេព្រាហ្មណវត្ថុ បន្នរសមំ.

១៦. អក្កោសកភារទ្វាជវត្ថុ

អក្កោសន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ អក្កោសកភារទ្វាជំ អារព្ភ កថេសិ.

តស្ស ហិ ភាតុ ភារទ្វាជស្ស ធនញ្ជានី នាម ព្រាហ្មណី សោតាបន្នា អហោសិ. សា ខីបិត្វាបិ កាសិត្វាបិ បក្ខលិត្វាបិ ‘‘នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្សា’’តិ ឥមំ ឧទានំ ឧទានេសិ. សា ឯកទិវសំ ព្រាហ្មណបរិវេសនាយ បវត្តមានាយ បក្ខលិត្វា តថេវ មហាសទ្ទេន ឧទានំ ឧទានេសិ. ព្រាហ្មណោ កុជ្ឈិត្វា ‘‘ឯវមេវាយំ វសលី យត្ថ វា តត្ថ វា បក្ខលិត្វា តស្ស មុណ្ឌកស្ស សមណកស្ស វណ្ណំ ភាសតី’’តិ វត្វា ‘‘ឥទានិ តេ, វសលិ, គន្ត្វា តស្ស សត្ថុនោ វាទំ អារោបេស្សាមី’’តិ អាហ. អថ នំ សា ‘‘គច្ឆ, ព្រាហ្មណ, នាហំ តំ បស្សាមិ, យោ តស្ស ភគវតោ វាទំ អារោបេយ្យ, អបិ ច គន្ត្វា តំ ភគវន្តំ បញ្ហំ បុច្ឆស្សូ’’តិ អាហ. សោ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា អវន្ទិត្វាវ ឯកមន្តំ ឋិតោ បញ្ហំ បុច្ឆន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

‘‘កិំសុ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កិំសុ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កិស្សស្សុ ឯកធម្មស្ស, វធំ រោចេសិ គោតមា’’តិ. (សំ. និ. ១.១៨៧);

អថស្ស បញ្ហំ ព្យាករោន្តោ សត្ថា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘កោធំ ឆេត្វា សុខំ សេតិ, កោធំ ឆេត្វា ន សោចតិ;

កោធស្ស វិសមូលស្ស, មធុរគ្គស្ស ព្រាហ្មណ;

វធំ អរិយា បសំសន្តិ, តញ្ហិ ឆេត្វា ន សោចតី’’តិ. (សំ. និ. ១.១៨៧);

សោ សត្ថរិ បសីទិត្វា បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. អថស្ស កនិដ្ឋោ អក្កោសកភារទ្វាជោ ‘‘ភាតា កិរ មេ បព្ពជិតោ’’តិ សុត្វា កុទ្ធោ អាគន្ត្វា សត្ថារំ អសព្ភាហិ ផរុសាហិ វាចាហិ អក្កោសិ. សោបិ សត្ថារា អតិថីនំ ខាទនីយាទិទានឱបម្មេន សញ្ញត្តោ សត្ថរិ បសន្នោ បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិ. អបរេបិស្ស សុន្ទរិកភារទ្វាជោ ពិលិង្គកភារទ្វាជោតិ ទ្វេ កនិដ្ឋភាតរោ សត្ថារំ អក្កោសន្តាវ សត្ថារា វិនីតា បព្ពជិត្វា អរហត្តំ បាបុណិំសុ.

អថេកទិវសំ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ, ‘‘អាវុសោ, អច្ឆរិយា វត ពុទ្ធគុណា, ចតូសុ នាម ភាតិកេសុ អក្កោសន្តេសុ សត្ថា កិញ្ចិ អវត្វា តេសំយេវ បតិដ្ឋា ជាតោ’’តិ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, អហំ មម ខន្តិពលេន សមន្នាគតត្តា ទុដ្ឋេសុ អទុស្សន្តោ មហាជនស្ស បតិដ្ឋា ហោមិយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –