៦. បញ្ចគ្គទាយកព្រាហ្មណវត្ថុ

សព្ពសោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បញ្ចគ្គទាយកំ នាម ព្រាហ្មណំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ សស្សេ ខេត្តេ ឋិតកាលេយេវ ខេត្តគ្គំ នាម ទេតិ, ខលកាលេ ខលគ្គំ នាម ទេតិ, ខលភណ្ឌកាលេ ខលភណ្ឌគ្គំ នាម ទេតិ, ឧក្ខលិកកាលេ កុម្ភគ្គំ នាម ទេតិ, បាតិយំ វឌ្ឍិតកាលេ បាតគ្គំ នាម ទេតីតិ ឥមានិ បញ្ច អគ្គទានានិ ទេតិ, សម្បត្តស្ស អទត្វា នាម ន ភុញ្ជតិ. តេនស្ស បញ្ចគ្គទាយកោត្វេវ នាមំ អហោសិ. សត្ថា តស្ស ច ព្រាហ្មណិយា ចស្ស តិណ្ណំ ផលានំ ឧបនិស្សយំ ទិស្វា ព្រាហ្មណស្ស ភោជនវេលាយំ គន្ត្វា ទ្វារេ អដ្ឋាសិ. សោបិ ទ្វារបមុខេ អន្តោគេហាភិមុខោ និសីទិត្វា ភុញ្ជតិ, សត្ថារំ ទ្វារេ ឋិតំ ន បស្សតិ. ព្រាហ្មណី បន តំ បរិវិសមានា សត្ថារំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘អយំ ព្រាហ្មណោ បញ្ចសុ ឋានេសុ អគ្គំ ទត្វា ភុញ្ជតិ, ឥទានិ ច សមណោ គោតមោ អាគន្ត្វា ទ្វារេ ឋិតោ. សចេ ព្រាហ្មណោ ឯតំ ទិស្វា អត្តនោ ភត្តំ ហរិត្វា ទស្សតិ, បុនបាហំ បចិតុំ ន សក្ខិស្សាមី’’តិ. សា ‘‘ឯវំ អយំ សមណំ គោតមំ ន បស្សិស្សតី’’តិ សត្ថុ បិដ្ឋិំ ទត្វា តស្ស បច្ឆតោ តំ បដិច្ឆាទេន្តី ឱនមិត្វា បុណ្ណចន្ទំ បាណិនា បដិច្ឆាទេន្តី វិយ អដ្ឋាសិ. តថា ឋិតា ឯវ ច បន ‘‘គតោ នុ ខោ នោ’’តិ សត្ថារំ អឌ្ឍក្ខិកេន ឱលោកេសិ. សត្ថា តត្ថេវ អដ្ឋាសិ. ព្រាហ្មណស្ស បន សវនភយេន ‘‘អតិច្ឆថា’’តិ ន វទេតិ, ឱសក្កិត្វា បន សណិកមេវ ‘‘អតិច្ឆថា’’តិ អាហ. សត្ថា ‘‘ន គមិស្សាមី’’តិ សីសំ ចាលេសិ. លោកគរុនា ពុទ្ធេន ‘‘ន គមិស្សាមី’’តិ សីសេ ចាលិតេ សា សន្ធារេតុំ អសក្កោន្តី មហាហសិតំ ហសិ. តស្មិំ ខណេ សត្ថា គេហាភិមុខំ ឱភាសំ មុញ្ចិ. ព្រាហ្មណោបិ បិដ្ឋិំ ទត្វា និសិន្នោយេវ ព្រាហ្មណិយា ហសិតសទ្ទំ សុត្វា ឆព្ពណ្ណានញ្ច រស្មីនំ ឱភាសំ ឱលោកេត្វា សត្ថារំ អទ្ទស. ពុទ្ធា ហិ នាម គាមេ វា អរញ្ញេ វា ហេតុសម្បន្នានំ អត្តានំ អទស្សេត្វា ន បក្កមន្តិ. ព្រាហ្មណោបិ សត្ថារំ ទិស្វា, ‘‘ភោតិ នាសិតោម្ហិ តយា, រាជបុត្តំ អាគន្ត្វា ទ្វារេ ឋិតំ មយ្ហំ អនាចិក្ខន្តិយា ភារិយំ តេ កម្មំ កត’’ន្តិ វត្វា អឌ្ឍភុត្តំ ភោជនបាតិំ អាទាយ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘ភោ គោតម, អហំ បញ្ចសុ ឋានេសុ អគ្គំ ទត្វាវ ភុញ្ជាមិ, ឥតោ ច មេ មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា ឯកោវ ភត្តកោដ្ឋាសោ ភុត្តោ, ឯកោ កោដ្ឋាសោ អវសិដ្ឋោ, បដិគ្គណ្ហិស្សសិ មេ ឥទំ ភត្ត’’ន្តិ. សត្ថា ‘‘ន មេ តវ ឧច្ឆិដ្ឋភត្តេន អត្ថោ’’តិ អវត្វា, ‘‘ព្រាហ្មណ, អគ្គម្បិ មយ្ហមេវ អនុច្ឆវិកំ, មជ្ឈេ ភិន្ទិត្វា អឌ្ឍភុត្តភត្តម្បិ, ចរិមកភត្តបិណ្ឌោបិ មយ្ហមេវ អនុច្ឆវិកោ. មយញ្ហិ, ព្រាហ្មណ, បរទត្តូបជីវិបេតសទិសា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘យទគ្គតោ មជ្ឈតោ សេសតោ វា,

បិណ្ឌំ លភេថ បរទត្តូបជីវី;

នាលំ ថុតុំ នោបិ និបច្ចវាទី,

តំ វាបិ ធីរា មុនិ វេទយន្តី’’តិ. (សុ. និ. ២១៩);

ព្រាហ្មណោ តំ សុត្វាវ បសន្នចិត្តោ ហុត្វា ‘‘អហោ អច្ឆរិយំ, ទីបសាមិកោ នាម រាជបុត្តោ ‘ន មេ តវ ឧច្ឆិដ្ឋភត្តេន អត្ថោ’តិ អវត្វា ឯវំ វក្ខតី’’តិ ទ្វារេ ឋិតកោវ សត្ថារំ បញ្ហំ បុច្ឆិ – ‘‘ភោ គោតម, តុម្ហេ អត្តនោ សាវកេ ភិក្ខូតិ វទថ, កិត្តាវតា ភិក្ខុ នាម ហោតី’’តិ. សត្ថា ‘‘កថំរូបា នុ ខោ ឥមស្ស ធម្មទេសនា សប្បាយា’’តិ ឧបធារេន្តោ ‘‘ឥមេ ទ្វេបិ ជនា កស្សបពុទ្ធកាលេ ‘នាមរូប’ន្តិ វទន្តានំ កថំ សុណិំសុ, នាមរូបំ អវិស្សជ្ជិត្វាវ នេសំ ធម្មំ ទេសេតុំ វដ្ដតី’’តិ, ‘‘ព្រាហ្មណ, នាមេ ច រូបេ ច អរជ្ជន្តោ អសជ្ជន្តោ អសោចន្តោ ភិក្ខុ នាម ហោតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៦៧. ‘‘សព្ពសោ នាមរូបស្មិំ, យស្ស នត្ថិ មមាយិតំ;

អសតា ច ន សោចតិ, ស វេ ភិក្ខូតិ វុច្ចតី’’តិ.

តត្ថ សព្ពសោតិ សព្ពស្មិម្បិ វេទនាទីនំ ចតុន្នំ, រូបក្ខន្ធស្ស ចាតិ បញ្ចន្នំ ខន្ធានំ វសេន បវត្តេ នាមរូបេ. មមាយិតន្តិ យស្ស អហន្តិ វា មមន្តិ វា គាហោ នត្ថិ. អសតា ច ន សោចតីតិ តស្មិញ្ច នាមរូបេ ខយវយំ បត្តេ ‘‘មម រូបំ ខីណំ…បេ… មម វិញ្ញាណំ ខីណ’’ន្តិ ន សោចតិ ន វិហញ្ញតិ, ‘‘ខយវយធម្មំ មេ ខីណ’’ន្តិ បស្សតិ. ស វេតិ សោ ឯវរូបោ វិជ្ជមានេបិ នាមរូបេ មមាយិតរហិតោបិ អសតាបិ តេន អសោចន្តោ ភិក្ខូតិ វុច្ចតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ឧភោបិ ជយម្បតិកា អនាគាមិផលេ បតិដ្ឋហិំសុ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

បញ្ចគ្គទាយកព្រាហ្មណវត្ថុ ឆដ្ឋំ.