២. ហំសឃាតកភិក្ខុវត្ថុ

ហត្ថសំយតោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ឯកំ ហំសឃាតកំ ភិក្ខុំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិវាសិនោ កិរ ទ្វេ សហាយកា ភិក្ខូសុ បព្ពជិត្វា លទ្ធូបសម្បទា យេភុយ្យេន ឯកតោ វិចរន្តិ. តេ ឯកទិវសំ អចិរវតិំ គន្ត្វា ន្ហត្វា អាតបេ តប្បមានា សារណីយកថំ កថេន្តា អដ្ឋំសុ. តស្មិំ ខណេ ទ្វេ ហំសា អាកាសេន គច្ឆន្តិ. អថេកោ ទហរភិក្ខុ សក្ខរំ គហេត្វា ‘‘ឯកស្ស ហំសបោតកស្ស អក្ខិំ បហរិស្សាមី’’តិ អាហ, ឥតរោ ‘‘ន សក្ខិស្សាមី’’តិ អាហ. តិដ្ឋតុ ឥមស្មិំ បស្សេ អក្ខិ, បរបស្សេ អក្ខិំ បហរិស្សាមីតិ. ឥទម្បិ ន សក្ខិស្សសិយេវាតិ. ‘‘តេន ហិ ឧបធារេហី’’តិ ទុតិយំ សក្ខរំ គហេត្វា ហំសស្ស បច្ឆាភាគេ ខិបិ, ហំសោ សក្ខរសទ្ទំ សុត្វា និវត្តិត្វា ឱលោកេសិ. អថ នំ ឥតរំ វដ្ដសក្ខរំ គហេត្វា បរបស្សេ អក្ខិម្ហិ បហរិត្វា ឱរិមក្ខិនា និក្ខាមេសិ. ហំសោ វិរវន្តោ បរិវត្តិត្វា តេសំ បាទមូលេយេវ បតិ. តត្ថ តត្ថ ឋិតា ភិក្ខូ ទិស្វា, ‘‘អាវុសោ, ពុទ្ធសាសនេ បព្ពជិត្វា អននុច្ឆវិកំ វោ កតំ បាណាតិបាតំ ករោន្តេហី’’តិ វត្វា តេ អាទាយ គន្ត្វា តថាគតស្ស ទស្សេសុំ.

សត្ថា ‘‘សច្ចំ កិរ តយា ភិក្ខុ បាណាតិបាតោ កតោ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សច្ចំ, ភន្តេ’’តិ វុត្តេ ‘‘ភិក្ខុ កស្មា ឯវរូបេ និយ្យានិកសាសនេ បព្ពជិត្វា ឯវមកាសិ, បោរាណកបណ្ឌិតា អនុប្បន្នេ ពុទ្ធេ អគារមជ្ឈេ វសមានា អប្បមត្តកេសុបិ ឋានេសុ កុក្កុច្ចំ ករិំសុ, ត្វំ បន ឯវរូបេ ពុទ្ធសាសនេ បព្ពជិត្វា កុក្កុច្ចមត្តម្បិ ន អកាសី’’តិ វត្វា តេហិ យាចិតោ អតីតំ អាហរិ.

អតីតេ កុរុរដ្ឋេ ឥន្ទបត្តនគរេ ធនញ្ចយេ រជ្ជំ ការេន្តេ ពោធិសត្តោ តស្ស អគ្គមហេសិយា កុច្ឆិស្មិំ បដិសន្ធិំ គហេត្វា អនុបុព្ពេន វិញ្ញុតំ បត្តោ តក្កសិលាយំ សិប្បានិ ឧគ្គហេត្វា បិតរា ឧបរជ្ជេ បតិដ្ឋាបិតោ អបរភាគេ បិតុ អច្ចយេន រជ្ជំ បត្វា ទស រាជធម្មេ អកោបេន្តោ កុរុធម្មេ វត្តិត្ថ. កុរុធម្មោ នាម បញ្ចសីលានិ, តានិ ពោធិសត្តោ បរិសុទ្ធានិ កត្វា រក្ខិ. យថា ច ពោធិសត្តោ, ឯវមស្ស មាតា អគ្គមហេសី កនិដ្ឋភាតា ឧបរាជា បុរោហិតោ ព្រាហ្មណោ រជ្ជុគាហកោ អមច្ចោ សារថិ សេដ្ឋិ ទោណមាបកោ មហាមត្តោ ទោវារិកោ នគរសោភិនី វណ្ណទាសីតិ ឯវមេតេសុ ឯកាទសសុ ជនេសុ កុរុធម្មំ រក្ខន្តេសុ កលិង្គរដ្ឋេ ទន្តបុរនគរេ កលិង្គេ រជ្ជំ ការេន្តេ តស្មិំ រដ្ឋេ ទេវោ ន វស្សិ. មហាសត្តស្ស បន អញ្ជនសន្និភោ នាម មង្គលហត្ថី មហាបុញ្ញោ ហោតិ. រដ្ឋវាសិនោ ‘‘តស្មិំ អានីតេ ទេវោ វស្សិស្សតី’’តិ សញ្ញាយ រញ្ញោ អារោចយិំសុ. រាជា តស្ស ហត្ថិស្ស អានយនត្ថាយ ព្រាហ្មណេ បហិណិ. តេ គន្ត្វា មហាសត្តំ ហត្ថិំ យាចិំសុ. សត្ថា តេសំ យាចនការណំ ទស្សេតុំ អាហ –

‘‘តវ សទ្ធញ្ច សីលញ្ច, វិទិត្វាន ជនាធិប;

វណ្ណំ អញ្ជនវណ្ណេន, កលិង្គស្មិំ និមិម្ហសេ’’តិ. (ជា. ១.៣.៧៦) –

ឥមំ តិកនិបាតេ ជាតកំ កថេសិ. ហត្ថិម្ហិ បន អានីតេបិ ទេវេ អវស្សន្តេ ‘‘សោ រាជា កុរុធម្មំ រក្ខតិ, តេនស្ស រដ្ឋេ ទេវោ វស្សតី’’តិ សញ្ញាយ ‘‘យំ សោ កុរុធម្មំ រក្ខតិ, តំ សុវណ្ណបដ្ដេ លិខិត្វា អានេថា’’តិ បុន កាលិង្គោ ព្រាហ្មណេ ច អមច្ចេ ច បេសេសិ. តេសុ គន្ត្វា យាចន្តេសុ រាជានំ អាទិំ កត្វា សព្ពេបិ តេ អត្តនោ អត្តនោ សីលេសុ កិញ្ចិ កុក្កុច្ចមត្តំ កត្វា ‘‘អបរិសុទ្ធំ នោ សីល’’ន្តិ បដិក្ខិបិត្វាបិ ‘‘ន ឯត្តាវតា សីលភេទោ ហោតី’’តិ តេហិ បុនប្បុនំ យាចិតា អត្តនោ អត្តនោ សីលានិ កថយិំសុ. កាលិង្គោ សុវណ្ណបដ្ដេ លិខាបេត្វា អាភតំ កុរុធម្មំ ទិស្វាវ សមាទាយ សាធុកំ បូរេសិ. តស្ស រដ្ឋេ ទេវោ បាវស្សិ, រដ្ឋំ ខេមំ សុភិក្ខំ អហោសិ. សត្ថា ឥមំ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘គណិកា ឧប្បលវណ្ណា, បុណ្ណោ ទោវារិកោ តទា;

រជ្ជុគាហោ ច កច្ចានោ, ទោណមាបកោ ច កោលិតោ.

‘‘សារិបុត្តោ តទា សេដ្ឋី, អនុរុទ្ធោ ច សារថី;

ព្រាហ្មណោ កស្សបោ ថេរោ, ឧបរាជានន្ទបណ្ឌិតោ.

‘‘មហេសី រាហុលមាតា, មាយាទេវី ជនេត្តិកា;

កុរុរាជា ពោធិសត្តោ, ឯវំ ធារេថ ជាតក’’ន្តិ. –

ជាតកំ សមោធានេត្វា ‘‘ភិក្ខុ ឯវំ បុព្ពេបិ បណ្ឌិតា អប្បមត្តកេបិ កុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេ អត្តនោ សីលភេទេ អាសង្កំ ករិំសុ, ត្វំ បន មាទិសស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា បាណាតិបាតំ ករោន្តោ អតិភារិយំ កម្មមកាសិ, ភិក្ខុនា នាម ហត្ថេហិ បាទេហិ វាចាយ ច សំយតេន ភវិតព្ព’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៦២. ‘‘ហត្ថសំយតោ បាទសំយតោ,

វាចាសំយតោ សំយតុត្តមោ;

អជ្ឈត្តរតោ សមាហិតោ,

ឯកោ សន្តុសិតោ តមាហុ ភិក្ខុ’’ន្តិ.

តត្ថ ហត្ថសំយតោតិ ហត្ថកីឡាបនាទីនំ វា ហត្ថេន បរេសំ បហរណាទីនំ វា អភាវេន ហត្ថសំយតោ. ទុតិយបទេបិ ឯសេវ នយោ. វាចាយ បន មុសាវាទាទីនំ អករណតោ វាចាយ សំយតោ. សំយតុត្តមោតិ សំយតត្តភាវោ, កាយចលនសីសុក្ខិបនភមុកវិការាទីនំ អការកោតិ អត្ថោ. អជ្ឈត្តរតោតិ គោចរជ្ឈត្តសង្ខាតាយ កម្មដ្ឋានភាវនាយ រតោ. សមាហិតោតិ សុដ្ឋុ ឋបិតោ. ឯកោ សន្តុសិតោតិ ឯកវិហារី ហុត្វា សុដ្ឋុ តុសិតោ វិបស្សនាចារតោ បដ្ឋាយ អត្តនោ អធិគមេន តុដ្ឋមានសោ. បុថុជ្ជនកល្យាណកញ្ហិ អាទិំ កត្វា សព្ពេបិ សេខា អត្តនោ អធិគមេន សន្តុស្សន្តីតិ សន្តុសិតា, អរហា បន ឯកន្តសន្តុសិតោវ. តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

ហំសឃាតកភិក្ខុវត្ថុ ទុតិយំ.