១. បញ្ចភិក្ខុវត្ថុ

ចក្ខុនា សំវរោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បញ្ច ភិក្ខូ អារព្ភ កថេសិ.

តេសុ កិរ ឯកេកោ ចក្ខុទ្វារាទីសុ បញ្ចសុ ទ្វារេសុ ឯកេកមេវ រក្ខិ. អថេកទិវសំ សន្និបតិត្វា ‘‘អហំ ទុរក្ខំ រក្ខាមិ, អហំ ទុរក្ខំ រក្ខាមី’’តិ វិវទិត្វា ‘‘សត្ថារំ បុច្ឆិត្វា ឥមមត្ថំ ជានិស្សាមា’’តិ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, មយំ ចក្ខុទ្វារាទីនិ រក្ខន្តា អត្តនោ អត្តនោ រក្ខនទ្វារមេវ ទុរក្ខន្តិ មញ្ញាម, កោ នុ ខោ អម្ហេសុ ទុរក្ខំ រក្ខតី’’តិ បុច្ឆិំសុ. សត្ថា ឯកំ ភិក្ខុម្បិ អនោសាទេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, សព្ពានិ បេតានិ ទុរក្ខានេវ, អបិ ច ខោ បន តុម្ហេ ន ឥទានេវ បញ្ចសុ ឋានេសុ អសំវុតា, បុព្ពេបិ អសំវុតា, អសំវុតត្តាយេវ ច បណ្ឌិតានំ ឱវាទេ អវត្តិត្វា ជីវិតក្ខយំ បាបុណិត្ថា’’តិ វត្វា ‘‘កទា, ភន្តេ’’តិ តេហិ យាចិតោ អតីតេ តក្កសិលជាតកស្ស វត្ថុំ វិត្ថារេត្វា រក្ខសីនំ វសេន រាជកុលេ ជីវិតក្ខយំ បត្តេ បត្តាភិសេកេន មហាសត្តេន សេតច្ឆត្តស្ស ហេដ្ឋា រាជាសនេ និសិន្នេន អត្តនោ សិរិសម្បត្តិំ ឱលោកេត្វា ‘‘វីរិយំ នាមេតំ សត្តេហិ កត្តព្ពមេវា’’តិ ឧទានវសេន ឧទានិតំ –

‘‘កុសលូបទេសេ ធិតិយា ទឡ្ហាយ ច,

អនិវត្តិតត្តាភយភីរុតាយ ច;

ន រក្ខសីនំ វសមាគមិម្ហសេ,

ស សោត្ថិភាវោ មហតា ភយេន មេ’’តិ. (ជា. ១.១.១៣២) –

ឥមំ គាថំ ទស្សេត្វា ‘‘តទាបិ តុម្ហេវ បញ្ច ជនា តក្កសិលាយំ រជ្ជគហណត្ថាយ និក្ខន្តំ មហាសត្តំ អាវុធហត្ថា បរិវារេត្វា មគ្គំ គច្ឆន្តា អន្តរាមគ្គេ រក្ខសីហិ ចក្ខុទ្វារាទិវសេន ឧបនីតេសុ រូបារម្មណាទីសុ អសំវុតា បណ្ឌិតស្ស ឱវាទេ អវត្តិត្វា ឱលីយន្តា រក្ខសីហិ ខាទិតា ជីវិតក្ខយំ បាបុណិត្ថ. តេសុ បន អារម្មណេសុ សុសំវុតោ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធន្តិំ ទេវវណ្ណិំ យក្ខិនិំ អនាទិយិត្វា សោត្ថិនា តក្កសិលំ គន្ត្វា រជ្ជំ បត្តោ រាជា អហមេវា’’តិ ជាតកំ សមោធានេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា នាម សព្ពានិ ទ្វារានិ សំវរិតព្ពានិ. ឯតានិ ហិ សំវរន្តោ ឯវ សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ –

៣៦០. ‘‘ចក្ខុនា សំវរោ សាធុ, សាធុ សោតេន សំវរោ;

ឃានេន សំវរោ សាធុ, សាធុ ជិវ្ហាយ សំវរោ.

៣៦១. ‘‘កាយេន សំវរោ សាធុ, សាធុ វាចាយ សំវរោ;

មនសា សំវរោ សាធុ, សាធុ សព្ពត្ថ សំវរោ;

សព្ពត្ថ សំវុតោ ភិក្ខុ, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ.

តត្ថ ចក្ខុនាតិ យទា ហិ ភិក្ខុនោ ចក្ខុទ្វារេ រូបារម្មណំ អាបាថមាគច្ឆតិ, តទា ឥដ្ឋារម្មណេ អរជ្ជន្តស្ស អនិដ្ឋារម្មណេ អទុស្សន្តស្ស អសមបេក្ខនេន មោហំ អនុប្បាទេន្តស្ស តស្មិំ ទ្វារេ សំវរោ ថកនំ បិទហនំ គុត្តិ កតា នាម ហោតិ. តស្ស សោ ឯវរូបោ ចក្ខុនា សំវរោ សាធុ. ឯស នយោ សោតទ្វារាទីសុបិ. ចក្ខុទ្វារាទីសុយេវ បន សំវរោ វា អសំវរោ វា នុប្បជ្ជតិ, បរតោ បន ជវនវីថិយំ ឯស លព្ភតិ. តទា ហិ អសំវរោ ឧប្បជ្ជន្តោ អស្សទ្ធា អក្ខន្តិ កោសជ្ជំ មុដ្ឋសច្ចំ អញ្ញាណន្តិ អកុសលវីថិយំ អយំ បញ្ចវិធោ លព្ភតិ. សំវរោ ឧប្បជ្ជន្តោ សទ្ធា ខន្តិ វីរិយំ សតិ ញាណន្តិ កុសលវីថិយំ អយំ បញ្ចវិធោ លព្ភតិ.

កាយេន សំវរោតិ ឯត្ថ បន បសាទកាយោបិ ចោបនកាយោបិ លព្ភតិ. ឧភយម្បិ បនេតំ កាយទ្វារមេវ. តត្ថ បសាទទ្វារេ សំវរាសំវរោ កថិតោវ. ចោបនទ្វារេបិ តំវត្ថុកា បាណាតិបាតអទិន្នាទានកាមេសុមិច្ឆាចារា. តេហិ បន សទ្ធិំ អកុសលវីថិយំ ឧប្បជ្ជន្តេហិ តំ ទ្វារំ អសំវុតំ ហោតិ, កុសលវីថិយំ ឧប្បជ្ជន្តេហិ បាណាតិបាតាវេរមណិអាទីហិ សំវុតំ. សាធុ វាចាយាតិ ឯត្ថាបិ ចោបនវាចាបិ វាចា. តាយ សទ្ធិំ ឧប្បជ្ជន្តេហិ មុសាវាទាទីហិ តំ ទ្វារំ អសំវុតំ ហោតិ, មុសាវាទាវេរមណិអាទីហិ សំវុតំ. មនសា សំវរោតិ ឯត្ថាបិ ជវនមនតោ អញ្ញេន មនេន សទ្ធិំ អភិជ្ឈាទយោ នត្ថិ. មនោទ្វារេ បន ជវនក្ខណេ ឧប្បជ្ជមានេហិ អភិជ្ឈាទីហិ តំ ទ្វារំ អសំវុតំ ហោតិ, អនភិជ្ឈាទីហិ សំវុតំ ហោតិ. សាធុ សព្ពត្ថាតិ តេសុ ចក្ខុទ្វារាទីសុ សព្ពេសុបិ សំវរោ សាធុ. ឯត្តាវតា ហិ អដ្ឋ សំវរទ្វារានិ អដ្ឋ ច អសំវរទ្វារានិ កថិតានិ. តេសុ អដ្ឋសុ អសំវរទ្វារេសុ ឋិតោ ភិក្ខុ សកលវដ្ដមូលកទុក្ខតោ ន មុច្ចតិ, សំវរទ្វារេសុ បន ឋិតោ សព្ពស្មាបិ វដ្ដមូលកទុក្ខា មុច្ចតិ. តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពត្ថ សំវុតោ ភិក្ខុ, សព្ពទុក្ខា បមុច្ចតី’’តិ.

ទេសនាវសានេ តេ បញ្ច ភិក្ខូ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសុ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

បញ្ចភិក្ខុវត្ថុ បឋមំ.