៧. ចូឡធនុគ្គហបណ្ឌិតវត្ថុ

វិតក្កមថិតស្សាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ ចូឡធនុគ្គហបណ្ឌិតំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកោ កិរ ទហរភិក្ខុ សលាកគ្គេ អត្តនោ បត្តសលាកំ គហេត្វា សលាកយាគុំ អាទាយ អាសនសាលំ គន្ត្វា បិវិ. តត្ថ ឧទកំ អលភិត្វា ឧទកត្ថាយ ឯកំ ឃរំ អគមាសិ. តត្ថ តំ ឯកា កុមារិកា ទិស្វាវ ឧប្បន្នសិនេហា, ‘‘ភន្តេ, បុន បានីយេន អត្ថេ សតិ ឥធេវ អាគច្ឆេយ្យាថា’’តិ អាហ. សោ តតោ បដ្ឋាយ យទា បានីយំ ន លភតិ, តទា តត្ថេវ គច្ឆតិ. សាបិស្ស បត្តំ គហេត្វា បានីយំ ទេតិ. ឯវំ គច្ឆន្តេ កាលេ យាគុម្បិ ទត្វា បុនេកទិវសំ តត្ថេវ និសីទាបេត្វា ភត្តំ អទាសិ. សន្តិកេ ចស្ស និសីទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, ឥមស្មិំ គេហេ ន កិញ្ចិ នត្ថិ នាម, កេវលំ មយំ វិចរណកមនុស្សមេវ ន លភាមា’’តិ កថំ សមុដ្ឋាបេសិ. សោ កថិបាហេនេវ តស្សា កថំ សុត្វា ឧក្កណ្ឋិ. អថ នំ ឯកទិវសំ អាគន្តុកា ភិក្ខូ ទិស្វា ‘‘កស្មា ត្វំ, អាវុសោ, កិសោ ឧប្បណ្ឌុបណ្ឌុកជាតោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឧក្កណ្ឋិតោម្ហិ, អាវុសោ’’តិ វុត្តេ អាចរិយុបជ្ឈាយានំ សន្តិកំ នយិំសុ. តេបិ នំ សត្ថុ សន្តិកំ នេត្វា តមត្ថំ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘សច្ចំ កិរ ត្វំ, ភិក្ខុ, ឧក្កណ្ឋិតោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘សច្ច’’ន្តិ វុត្តេ ‘‘កស្មា ត្វំ មាទិសស្ស អារទ្ធវីរិយស្ស ពុទ្ធស្ស សាសនេ បព្ពជិត្វា ‘សោតាបន្នោ’តិ វា ‘សកទាគាមី’តិ វា អត្តានំ អវទាបេត្វា ‘ឧក្កណ្ឋិតោ’តិ វទាបេសិ, ភារិយំ តេ កម្មំ កត’’ន្តិ វត្វា ‘‘កិំ ការណា ឧក្កណ្ឋិតោសី’’តិ បុច្ឆិ. ‘‘ភន្តេ, ឯកា មំ ឥត្ថី ឯវមាហា’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខុ, អនច្ឆរិយំ ឯតំ តស្សា កិរិយំ. សា ហិ បុព្ពេ សកលជម្ពុទីបេ អគ្គធនុគ្គហបណ្ឌិតំ បហាយ តំមុហុត្តទិដ្ឋកេ ឯកស្មិំ សិនេហំ ឧប្បាទេត្វា តំ ជីវិតក្ខយំ បាបេសី’’តិ វត្វា តស្សត្ថស្ស បកាសនត្ថំ ភិក្ខូហិ យាចិតោ –

អតីតេ ចូឡធនុគ្គហបណ្ឌិតកាលេ តក្កសិលាយំ ទិសាបាមោក្ខស្ស អាចរិយស្ស សន្តិកេ សិប្បំ ឧគ្គហេត្វា តេន តុដ្ឋេន ទិន្នំ ធីតរំ អាទាយ ពារាណសិំ គច្ឆន្តស្ស ឯកស្មិំ អដវិមុខេ ឯកូនបញ្ញាសាយ កណ្ឌេហិ ឯកូនបញ្ញាសចោរេ មារេត្វា កណ្ឌេសុ ខីណេសុ ចោរជេដ្ឋកំ គហេត្វា ភូមិយំ បាតេត្វា, ‘‘ភទ្ទេ, អសិំ អាហរា’’តិ វុត្តេ តាយ តង្ខណំ ទិដ្ឋចោរេ សិនេហំ កត្វា ចោរស្ស ហត្ថេ អសិថរុំ ឋបេត្វា ចោរេន ធនុគ្គហបណ្ឌិតស្ស មារិតភាវំ អាវិកត្វា ចោរេន ច តំ អាទាយ គច្ឆន្តេន ‘‘មម្បិ ឯសា អញ្ញំ ទិស្វា អត្តនោ សាមិកំ វិយ មារាបេស្សតិ, កិំ មេ ឥមាយា’’តិ ឯកំ នទិំ ទិស្វា ឱរិមតីរេ តំ ឋបេត្វា តស្សា ភណ្ឌកំ អាទាយ ‘‘ត្វំ ឥធេវ ហោហិ, យាវាហំ ភណ្ឌិកំ ឧត្តារេមី’’តិ តត្ថេវ តំ បហាយ គមនភាវញ្ច អាវិកត្វា –

‘‘សព្ពំ ភណ្ឌំ សមាទាយ, បារំ តិណ្ណោសិ ព្រាហ្មណ;

បច្ចាគច្ឆ លហុំ ខិប្បំ, មម្បិ តារេហិ ទានិតោ.

‘‘អសន្ថុតំ មំ ចិរសន្ថុតេន,

និមីនិ ភោតី អទ្ធុវំ ធុវេន;

មយាបិ ភោតី និមិនេយ្យ អញ្ញំ,

ឥតោ អហំ ទូរតរំ គមិស្សំ.

‘‘កាយំ ឯឡគលាគុម្ពេ, ករោតិ អហុហាសិយំ;

នយីធ នច្ចំ វា គីតំ វា, តាឡំ វា សុសមាហិតំ;

អនម្ហិកាលេ សុសោណិ, កិំ នុ ជគ្ឃសិ សោភនេ.

‘‘សិង្គាល ពាល ទុម្មេធ, អប្បបញ្ញោសិ ជម្ពុក;

ជីនោ មច្ឆញ្ច បេសិញ្ច, កបណោ វិយ ឈាយសិ.

‘‘សុទស្សំ វជ្ជមញ្ញេសំ, អត្តនោ បន ទុទ្ទសំ;

ជីនា បតិញ្ច ជារញ្ច, មញ្ញេ ត្វញ្ញេវ ឈាយសិ.

‘‘ឯវមេតំ មិគរាជ, យថា ភាសសិ ជម្ពុក;

សា នូនាហំ ឥតោ គន្ត្វា, ភត្តុ ហេស្សំ វសានុគា.

‘‘យោ ហរេ មត្តិកំ ថាលំ, កំសថាលម្បិ សោ ហរេ;

កតញ្ចេវ តយា បាបំ, បុនបេវំ ករិស្សសី’’តិ. (ជា. ១.៥.១២៨-១៣៤) –

ឥមំ បញ្ចកនិបាតេ ចូឡធនុគ្គហជាតកំ វិត្ថារេត្វា ‘‘តទា ចូឡធនុគ្គហបណ្ឌិតោ ត្វំ អហោសិ, សា ឥត្ថី ឯតរហិ អយំ កុមារិកា, សិង្គាលរូបេន អាគន្ត្វា តស្សា និគ្គហការកោ សក្កោ ទេវរាជា អហមេវា’’តិ វត្វា ‘‘ឯវំ សា ឥត្ថី តំមុហុត្តទិដ្ឋកេ ឯកស្មិំ សិនេហេន សកលជម្ពុទីបេ អគ្គបណ្ឌិតំ ជីវិតា វោរោបេសិ, តំ ឥត្ថិំ អារព្ភ ឧប្បន្នំ តវ តណ្ហំ ឆិន្ទិត្វា វិហរាហិ ភិក្ខូ’’តិ តំ ឱវទិត្វា ឧត្តរិម្បិ ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា ទ្វេ គាថា អភាសិ –

៣៤៩. ‘‘វិតក្កមថិតស្ស ជន្តុនោ,

តិព្ពរាគស្ស សុភានុបស្សិនោ;

ភិយ្យោ តណ្ហា បវឌ្ឍតិ,

ឯស ខោ ទឡ្ហំ ករោតិ ពន្ធនំ.

៣៥០. ‘‘វិតក្កូបសមេ ច យោ រតោ,

អសុភំ ភាវយតេ សទា សតោ;

ឯស ខោ ព្យន្តិ កាហិតិ,

ឯស ឆេច្ឆតិ មារពន្ធន’’ន្តិ.

តត្ថ វិតក្កមថិតស្សាតិ កាមវិតក្កាទីហិ វិតក្កេហិ និម្មថិតស្ស. តិព្ពរាគស្សាតិ ពហលរាគស្ស. សុភានុបស្សិនោតិ ឥដ្ឋារម្មណេ សុភនិមិត្តគាហាទិវសេន វិស្សដ្ឋមានសតាយ សុភន្តិ អនុបស្សន្តស្ស. តណ្ហាតិ ឯវរូបស្ស ឈានាទីសុ ឯកម្បិ ន វឌ្ឍតិ, អថ ខោ ឆទ្វារិកា តណ្ហាយេវ ភិយ្យោ វឌ្ឍតិ. ឯស ខោតិ ឯសោ បុគ្គលោ តណ្ហាពន្ធនំ ទឡ្ហំ សុថិរំ ករោតិ. វិតក្កូបសមេតិ មិច្ឆាវិតក្កាទីនំ វូបសមសង្ខាតេ ទសសុ អសុភេសុ បឋមជ្ឈានេ. សទា សតោតិ យោ ឯត្ថ អភិរតោ ហុត្វា និច្ចំ ឧបដ្ឋិតសតិតាយ សតោ តំ អសុភឈានំ ភាវេតិ. ព្យន្តិ កាហិតីតិ ឯស ភិក្ខុ តីសុ ភវេសុ ឧប្បជ្ជនកំ តណ្ហំ វិគតន្តំ ករិស្សតិ. មារពន្ធនន្តិ ឯសោ តេភូមកវដ្ដសង្ខាតំ មារពន្ធនម្បិ ឆិន្ទិស្សតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សោ ភិក្ខុ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ចូឡធនុគ្គហបណ្ឌិតវត្ថុ សត្តមំ.