៥. ខេមាថេរីវត្ថុ

យេ រាគរត្តាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ ខេមំ នាម រញ្ញោ ពិម្ពិសារស្ស អគ្គមហេសិំ អារព្ភ កថេសិ.

សា កិរ បទុមុត្តរបាទមូលេ បត្ថិតបត្ថនា អតិវិយ អភិរូបា បាសាទិកា អហោសិ. ‘‘សត្ថា កិរ រូបស្ស ទោសំ កថេតី’’តិ សុត្វា បន សត្ថុ សន្តិកំ គន្តុំ ន ឥច្ឆិ. រាជា តស្សា រូបមទមត្តភាវំ ញត្វា វេឡុវនវណ្ណនាបដិសំយុត្តានិ គីតានិ ការេត្វា នដាទីនំ ទាបេសិ. តេសំ តានិ គាយន្តានំ សទ្ទំ សុត្វា តស្សា វេឡុវនំ អទិដ្ឋបុព្ពំ វិយ អសុតបុព្ពំ វិយ ច អហោសិ. សា ‘‘កតរំ ឧយ្យានំ សន្ធាយ គាយថា’’តិ បុច្ឆិត្វា, ‘‘ទេវី, តុម្ហាកំ វេឡុវនុយ្យានមេវា’’តិ វុត្តេ ឧយ្យានំ គន្តុកាមា អហោសិ. សត្ថា តស្សា អាគមនំ ញត្វា បរិសមជ្ឈេ និសីទិត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោវ តាលវណ្ដំ អាទាយ អត្តនោ បស្សេ ឋត្វា ពីជមានំ អភិរូបំ ឥត្ថិំ និម្មិនិ. ខេមា, ទេវីបិ បវិសមានាវ តំ ឥត្ថិំ ទិស្វា ចិន្តេសិ – ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ រូបស្ស ទោសំ កថេតីតិ វទន្តិ, អយញ្ចស្ស សន្តិកេ ឥត្ថី ពីជយមានា ឋិតា, នាហំ ឥមិស្សា កលភាគម្បិ ឧបេមិ, ន មយា ឦទិសំ ឥត្ថិរូបំ ទិដ្ឋបុព្ពំ, សត្ថារំ អភូតេន អព្ភាចិក្ខន្តិ មញ្ញេ’’តិ ចិន្តេត្វា តថាគតស្ស កថាសទ្ទម្បិ អនិសាមេត្វា តមេវ ឥត្ថិំ ឱលោកយមានា អដ្ឋាសិ. សត្ថា តស្សា តស្មិំ រូបេ ឧប្បន្នពហុមានតំ ញត្វា តំ រូបំ បឋមវយាទិវសេន ទស្សេត្វា ហេដ្ឋា វុត្តនយេនេវ បរិយោសានេ អដ្ឋិមត្តាវសានំ កត្វា ទស្សេសិ. ខេមា តំ ទិស្វា ‘‘ឯវរូបម្បិ នាមេតំ រូបំ មុហុត្តេនេវ ខយវយំ សម្បត្តំ, នត្ថិ វត ឥមស្មិំ រូបេ សារោ’’តិ ចិន្តេសិ. សត្ថា តស្សា ចិត្តាចារំ ឱលោកេត្វា, ‘‘ខេមេ, ត្វំ ‘ឥមស្មិំ រូបេ សារោ អត្ថី’តិ ចិន្តេសិ, បស្ស ទានិស្ស អសារភាវ’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

‘‘អាតុរំ អសុចិំ បូតិំ, បស្ស ខេមេ សមុស្សយំ;

ឧគ្ឃរន្តំ បគ្ឃរន្តំ, ពាលានំ អភិបត្ថិត’’ន្តិ. (អប. ថេរី ២.២.៣៥៤);

សា គាថាបរិយោសានេ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. អថ នំ សត្ថា, ‘‘ខេមេ, ឥមេ សត្តា រាគរត្តា ទោសបទុដ្ឋា មោហមូឡ្ហា អត្តនោ តណ្ហាសោតំ សមតិក្កមិតុំ ន សក្កោន្តិ, តត្ថេវ លគ្គន្តី’’តិ វត្វា ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមំ គាថមាហ –

៣៤៧. ‘‘យេ រាគរត្តានុបតន្តិ សោតំ,

សយំ កតំ មក្កដកោវ ជាលំ;

ឯតម្បិ ឆេត្វាន វជន្តិ ធីរា,

អនបេក្ខិនោ សព្ពទុក្ខំ បហាយា’’តិ.

តត្ថ មក្កដកោវ ជាលន្តិ យថា នាម មក្កដកោ សុត្តជាលំ កត្វា មជ្ឈេ ឋានេ នាភិមណ្ឌលេ និបន្នោ បរិយន្តេ បតិតំ បដង្គំ វា មក្ខិកំ វា វេគេន គន្ត្វា វិជ្ឈិត្វា តស្ស រសំ បិវិត្វា បុន គន្ត្វា តស្មិំយេវ ឋានេ និបជ្ជតិ, ឯវមេវ យេ សត្តា រាគរត្តា ទោសបទុដ្ឋា មោហមូឡ្ហា សយំកតំ តណ្ហាសោតំ អនុបតន្តិ, តេ តំ សមតិក្កមិតុំ ន សក្កោន្តិ, ឯវំ ទុរតិក្កមំ. ឯតម្បិ ឆេត្វាន វជន្តិ ធីរាតិ បណ្ឌិតា ឯតំ ពន្ធនំ ឆេត្វា អនបេក្ខិនោ និរាលយា ហុត្វា អរហត្តមគ្គេន សព្ពទុក្ខំ បហាយ វជន្តិ, គច្ឆន្តីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ខេមា អរហត្តេ បតិដ្ឋហិ, មហាជនស្សាបិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសិ. សត្ថា រាជានំ អាហ – ‘‘មហារាជ, ខេមាយ បព្ពជិតុំ វា បរិនិព្ពាយិតុំ វា វដ្ដតី’’តិ. ភន្តេ, បព្ពាជេថ នំ, អលំ បរិនិព្ពានេនាតិ. សា បព្ពជិត្វា អគ្គសាវិកា អហោសីតិ.

ខេមាថេរីវត្ថុ បញ្ចមំ.