១០. សក្កបញ្ហវត្ថុ

សព្ពទានន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សក្កំ ទេវរាជានំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ សមយេ តាវតិំសទេវលោកេ ទេវតា សន្និបតិត្វា ចត្តារោ បញ្ហេ សមុដ្ឋាបេសុំ ‘‘កតរំ ទានំ នុ ខោ ទានេសុ, កតរោ រសោ រសេសុ, កតរា រតិ រតីសុ ជេដ្ឋកា, តណ្ហក្ខយោវ កស្មា ជេដ្ឋកោតិ វុច្ចតី’’តិ? តេ បញ្ហេ ឯកា ទេវតាបិ វិនិច្ឆិតុំ នាសក្ខិ. ឯកោ បន ទេវោ ឯកំ ទេវំ, សោបិ អបរន្តិ ឯវំ អញ្ញមញ្ញំ បុច្ឆន្តា ទសសុ ចក្កវាឡសហស្សេសុ ទ្វាទស សំវច្ឆរានិ វិចរិំសុ. ឯត្តកេនាបិ កាលេន បញ្ហានំ អត្ថំ អទិស្វា ទសសហស្សចក្កវាឡទេវតា សន្និបតិត្វា ចតុន្នំ មហារាជានំ សន្តិកំ គន្ត្វា ‘‘កិំ, តាតា, មហាទេវតាសន្និបាតោ’’តិ វុត្តេ ‘‘ចត្តារោ បញ្ហេ សមុដ្ឋាបេត្វា វិនិច្ឆិតុំ អសក្កោន្តា តុម្ហាកំ សន្តិកំ អាគតម្ហា’’តិ. ‘‘កិំ បញ្ហំ នាមេតំ, តាតា’’តិ. ‘‘ទានរសរតីសុ កតមា ទានរសរតី នុ ខោ សេដ្ឋា, តណ្ហក្ខយោវ កស្មា សេដ្ឋោ’’តិ ឥមេ បញ្ហេ វិនិច្ឆិតុំ អសក្កោន្តា អាគតម្ហាតិ. តាតា, មយម្បិ ឥមេសំ អត្ថេ ន ជានាម, អម្ហាកំ បន រាជា ជនសហស្សេន ចិន្តិតេ អត្ថេ ចិន្តេត្វា តង្ខណេនេវ ជានាតិ, សោ អម្ហេហិ បញ្ញាយ ច បុញ្ញេន ច វិសិដ្ឋោ, ឯថ, តស្ស សន្តិកំ គច្ឆាមាតិ តមេវ ទេវគណំ អាទាយ សក្កស្ស ទេវរញ្ញោ សន្តិកំ គន្ត្វា តេនាបិ ‘‘កិំ, តាតា, មហន្តោ ទេវសន្និបាតោ’’តិ វុត្តេ តមត្ថំ អារោចេសុំ. ‘‘តាតា, ឥមេសំ បញ្ហានំ អត្ថំ អញ្ញោបិ ជានិតុំ ន សក្កោតិ, ពុទ្ធវិសយា ហេតេ. សត្ថា បនេតរហិ កហំ វិហរតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ជេតវនេ’’តិ សុត្វា ‘‘ឯថ, តស្ស សន្តិកំ គមិស្សាមា’’តិ ទេវគណេន សទ្ធិំ រត្តិភាគេ សកលំ ជេតវនំ ឱភាសេត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ ឋិតោ ‘‘កិំ, មហារាជ, មហតា ទេវសង្ឃេន អាគតោសី’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភន្តេ, ទេវគណេន ឥមេ នាម បញ្ហា សមុដ្ឋាបិតា, អញ្ញោ ឥមេសំ អត្ថំ ជានិតុំ សមត្ថោ នាម នត្ថិ, ឥមេសំ នោ អត្ថំ បកាសេថា’’តិ អាហ.

សត្ថា ‘‘សាធុ មហារាជ, មយា ហិ បារមិយោ បូរេត្វា មហាបរិច្ចាគេ បរិច្ចជិត្វា តុម្ហាទិសានំ កង្ខច្ឆេទនត្ថមេវ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បដិវិទ្ធំ, តយា បុច្ឆិតបញ្ហេសុ ហិ សព្ពទានានំ ធម្មទានំ សេដ្ឋំ, សព្ពរសានំ ធម្មរសោ សេដ្ឋោ, សព្ពរតីនំ ធម្មរតិ សេដ្ឋា, តណ្ហក្ខយោ បន អរហត្តំ សម្បាបកត្តា សេដ្ឋោយេវា’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៥៤. ‘‘សព្ពទានំ ធម្មទានំ ជិនាតិ,

សព្ពរសំ ធម្មរសោ ជិនាតិ;

សព្ពរតិំ ធម្មរតិ ជិនាតិ,

តណ្ហក្ខយោ សព្ពទុក្ខំ ជិនាតី’’តិ.

តត្ថ សព្ពទានំ ធម្មទានន្តិ សចេបិ ហិ ចក្កវាឡគព្ភេ យាវ ព្រហ្មលោកា និរន្តរំ កត្វា សន្និសិន្នានំ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធខីណាសវានំ កទលិគព្ភសទិសានិ ចីវរានិ ទទេយ្យ, តស្មិំ សមាគមេ ចតុប្បទិកាយ គាថាយ កតានុមោទនាវ សេដ្ឋា. តញ្ហិ ទានំ តស្សា គាថាយ សោឡសិំ កលំ នាគ្ឃតិ. ឯវំ ធម្មស្ស ទេសនាបិ វាចនម្បិ សវនម្បិ មហន្តំ. យេន ច បុគ្គលេន ពហូនំ តំ ធម្មស្សវនំ ការិតំ, តស្សេវ អានិសំសោ មហា. តថារូបាយ ឯវ បរិសាយ បណីតបិណ្ឌបាតស្ស បត្តេ បូរេត្វា ទិន្នទានតោបិ សប្បិតេលាទីនំ បត្តេ បូរេត្វា ទិន្នភេសជ្ជទានតោបិ មហាវិហារសទិសានំ វិហារានញ្ច លោហបាសាទសទិសានញ្ច បាសាទានំ អនេកានិ សតសហស្សានិ ការេត្វា ទិន្នសេនាសនទានតោបិ អនាថបិណ្ឌិកាទីហិ វិហារេ អារព្ភ កតបរិច្ចាគតោបិ អន្តមសោ ចតុប្បទិកាយ គាថាយ អនុមោទនាវសេនាបិ បវត្តិតំ ធម្មទានមេវ វរំ សេដ្ឋំ. កិំ ការណា? ឯវរូបានិ ហិ បុញ្ញានិ ករោន្តា ធម្មំ សុត្វាវ ករោន្តិ, នោ អសុត្វា. សចេ ហិ ឥមេ សត្តា ធម្មំ ន សុណេយ្យុំ, ឧឡុង្កមត្តំ យាគុម្បិ កដច្ឆុមត្តំ ភត្តម្បិ ន ទទេយ្យុំ. ឥមិនា ការណេន សព្ពទានេហិ ធម្មទានមេវ សេដ្ឋំ. អបិច ឋបេត្វា ពុទ្ធេ ច បច្ចេកពុទ្ធេ ច សកលកប្បំ ទេវេ វស្សន្តេ ឧទកពិន្ទូនិ គណេតុំ សមត្ថាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតា សារិបុត្តាទយោបិ អត្តនោ ធម្មតាយ សោតាបត្តិផលាទីនិ អធិគន្តុំ នាសក្ខិំសុ, អស្សជិត្ថេរាទីហិ កថិតធម្មំ សុត្វា សោតាបត្តិផលំ សច្ឆិករិំសុ, សត្ថុ ធម្មទេសនាយ សាវកបារមីញាណំ សច្ឆិករិំសុ. ឥមិនាបិ ការណេន, មហារាជ, ធម្មទានមេវ សេដ្ឋំ. តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពទានំ ធម្មទានំ ជិនាតី’’តិ.

សព្ពេ បន គន្ធរសាទយោបិ រសា ឧក្កំសតោ ទេវតានំ សុធាភោជនរសោបិ សំសារវដ្ដេ បាតេត្វា ទុក្ខានុភវនស្សេវ បច្ចយោ. យោ បនេស សត្តតិំសពោធិបក្ខិយធម្មសង្ខាតោ ច នវលោកុត្តរធម្មសង្ខាតោ ច ធម្មរសោ, អយមេវ សព្ពរសានំ សេដ្ឋោ. តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពរសំ ធម្មរសោ ជិនាតី’’តិ. យាបេសា បុត្តរតិធីតុរតិធនរតិឥត្ថិរតិនច្ចគីតវាទិតាទិរតិបភេទា ច អនេកប្បភេទា រតី, សាបិ សំសារវដ្ដេ បាតេត្វា ទុក្ខានុភវនស្សេវ បច្ចយោ. យា បនេសា ធម្មំ កថេន្តស្ស វា សុណន្តស្ស វា វាចេន្តស្ស វា អន្តោ ឧប្បជ្ជមានា បីតិ ឧទគ្គភាវំ ជនេតិ, អស្សូនិ បវត្តេតិ, លោមហំសំ ជនេតិ, សាយំ សំសារវដ្ដស្ស អន្តំ កត្វា អរហត្តបរិយោសានា ហោតិ. តស្មា សព្ពរតីនំ ឯវរូបា ធម្មរតិយេវ សេដ្ឋា. តេន វុត្តំ – ‘‘សព្ពរតិំ ធម្មរតិ ជិនាតី’’តិ តណ្ហក្ខយោ បន តណ្ហាយ ខយន្តេ ឧប្បន្នំ អរហត្តំ សកលស្សបិ វដ្ដទុក្ខស្ស អភិភវនតោ សព្ពសេដ្ឋមេវ. តេន វុត្តំ – ‘‘តណ្ហក្ខយោ សព្ពទុក្ខំ ជិនាតី’’តិ.

ឯវំ សត្ថរិ ឥមិស្សា គាថាយ អត្ថំ កថេន្តេយេវ ចតុរាសីតិយា បាណសហស្សានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសិ. សក្កោបិ សត្ថុ ធម្មកថំ សុត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯវមាហ – ‘‘ភន្តេ, ឯវំជេដ្ឋកេ នាម ធម្មទានេ កិមត្ថំ អម្ហាកំ បត្តិំ ន ទាបេថ, ឥតោ បដ្ឋាយ នោ ភិក្ខុសង្ឃស្ស កថេត្វា បត្តិំ ទាបេថ, ភន្តេ’’តិ. សត្ថា តស្ស វចនំ សុត្វា ភិក្ខុសង្ឃំ សន្និបាតេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, អជ្ជាទិំ កត្វា មហាធម្មស្សវនំ វា បាកតិកធម្មស្សវនំ វា ឧបនិសិន្នកថំ វា អន្តមសោ អនុមោទនម្បិ កថេត្វា សព្ពសត្តានំ បត្តិំ ទទេយ្យាថា’’តិ អាហ.

សក្កបញ្ហវត្ថុ ទសមំ.