១១. អបុត្តកសេដ្ឋិវត្ថុ

ហនន្តិ ភោគាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ អបុត្តកសេដ្ឋិំ នាម អារព្ភ កថេសិ.

តស្ស កិរ កាលកិរិយំ សុត្វា រាជា បសេនទិ កោសលោ ‘‘អបុត្តកំ សាបតេយ្យំ កស្ស បាបុណាតី’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘រញ្ញោ’’តិ សុត្វា សត្តហិ ទិវសេហិ តស្ស គេហតោ ធនំ រាជកុលំ អភិហរាបេត្វា សត្ថុ សន្តិកំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ហន្ទ កុតោ នុ ត្វំ, មហារាជ, អាគច្ឆសិ ទិវាទិវស្សា’’តិ វុត្តេ ‘‘ឥធ, ភន្តេ, សាវត្ថិយំ សេដ្ឋិ, គហបតិ, កាលកតោ, តមហំ អបុត្តកំ សាបតេយ្យំ រាជន្តេបុរំ អភិហរិត្វា អាគច្ឆាមី’’តិ អាហ. សព្ពំ សុត្តេ (សំ. និ. ១.១៣០) អាគតនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

សោ កិរ សុវណ្ណបាតិយា នានគ្គរសភោជនេ ឧបនីតេ ‘‘ឯវរូបំ នាម មនុស្សា ភុញ្ជន្តិ, កិំ តុម្ហេ មយា សទ្ធិំ ឥមស្មិំ គេហេ កេឡិំ ករោថា’’តិ ភោជនេ ឧបដ្ឋិតេ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ បហរិត្វា បលាបេត្វា ‘‘ឥទំ មនុស្សានំ ភោជន’’ន្តិ កណាជកំ ភុញ្ជតិ ពិឡង្គទុតិយំ. វត្ថយានឆត្តេសុបិ មនាបេសុ ឧបដ្ឋាបិតេសុ តេ មនុស្សេ លេឌ្ឌុទណ្ឌាទីហិ បហរន្តោ បលាបេត្វា សាណានិ ធារេតិ, ជជ្ជររថកេន យាតិ បណ្ណឆត្តកេន ធារិយមានេនាតិ ឯវំ រញ្ញា អារោចិតេ សត្ថា តស្ស បុព្ពកម្មំ កថេសិ.

ភូតបុព្ពំ សោ, មហារាជ, សេដ្ឋិ, គហបតិ, តគរសិខិំ នាម បច្ចេកពុទ្ធំ បិណ្ឌបាតេន បដិបាទេសិ. ‘‘ទេថ សមណស្ស បិណ្ឌ’’ន្តិ វត្វា សោ ឧដ្ឋាយាសនា បក្កាមិ. តស្មិំ កិរ អស្សទ្ធេ ពាលេ ឯវំ វត្វា បក្កន្តេ តស្ស ភរិយា សទ្ធា បសន្នា ‘‘ចិរស្សំ វត មេ ឥមស្ស មុខតោ ‘ទេហី’តិ វចនំ សុតំ, អជ្ជ មម មនោរថំ បូរេន្តី បិណ្ឌបាតំ ទស្សាមី’’តិ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បត្តំ គហេត្វា បណីតភោជនស្ស បូរេត្វា អទាសិ. សោបិ និវត្តមានោ តំ ទិស្វា ‘‘កិំ, សមណ, កិញ្ចិ តេ លទ្ធ’’ន្តិ បត្តំ គហេត្វា បណីតបិណ្ឌបាតំ ទិស្វា វិប្បដិសារី ហុត្វា ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘វរមេតំ បិណ្ឌបាតំ ទាសា វា កម្មករា វា ភុញ្ជេយ្យុំ. តេ ហិ ឥមំ ភុញ្ជិត្វា មយ្ហំ កម្មំ ករិស្សន្តិ, អយំ បន គន្ត្វា ភុញ្ជិត្វា និទ្ទាយិស្សតិ, នដ្ឋោ មេ សោ បិណ្ឌបាតោ’’តិ. សោ ភាតុ ច បន ឯកបុត្តកំ សាបតេយ្យស្ស ការណា ជីវិតា វោរោបេសិ. សោ កិរស្ស អង្គុលិំ គហេត្វា វិចរន្តោ ‘‘ឥទំ មយ្ហំ បិតុសន្តកំ យានកំ, អយំ តស្ស គោណោ’’តិអាទីនិ អាហ. អថ នំ សោ សេដ្ឋិ ‘‘ឥទានិ តាវេស ឯវំ វទេតិ, ឥមស្ស បន វុឌ្ឍិប្បត្តកាលេ ឥមស្មិំ គេហេ ភោគេ កោ រក្ខិស្សតី’’តិ តំ អរញ្ញំ នេត្វា ឯកស្មិំ គច្ឆមូលេ គីវាយ គហេត្វា មូលកន្ទំ វិយ គីវំ ផាលេត្វា មារេត្វា តត្ថេវ ឆឌ្ឌេសិ. ឥទមស្ស បុព្ពកម្មំ. តេន វុត្តំ –

‘‘យំ ខោ សោ, មហារាជ, សេដ្ឋិ, គហបតិ, តគរសិខិំ បច្ចេកពុទ្ធំ បិណ្ឌបាតេន បដិបាទេសិ, តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន សត្តក្ខត្តុំ សុគតិំ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជិ, តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេន ឥមិស្សាយេវ សាវត្ថិយា សត្តក្ខត្តុំ សេដ្ឋិត្តំ ការេសិ. យំ ខោ សោ, មហារាជ, សេដ្ឋិ, គហបតិ, ទត្វា បច្ឆា វិប្បដិសារី អហោសិ ‘វរមេតំ បិណ្ឌបាតំ ទាសា វា កម្មករា វា ភុញ្ជេយ្យុ’ន្តិ, តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន នាស្សុឡារាយ ភត្តភោគាយ ចិត្តំ នមតិ, នាស្សុឡារាយ វត្ថភោគាយ, នាស្សុឡារាយ យានភោគាយ, នាស្សុឡារានំ បញ្ចន្នំ កាមគុណានំ ភោគាយ ចិត្តំ នមតិ. យំ ខោ សោ, មហារាជ, សេដ្ឋិ, គហបតិ, ភាតុ ច បន ឯកបុត្តំ សាបតេយ្យស្ស ការណា ជីវិតា វោរោបេសិ, តស្ស កម្មស្ស វិបាកេន ពហូនិ វស្សសតានិ ពហូនិ វស្សសហស្សានិ ពហូនិ វស្សសតសហស្សានិ និរយេ បច្ចិត្ថ, តស្សេវ កម្មស្ស វិបាកាវសេសេន ឥទំ សត្តមំ អបុត្តកំ សាបតេយ្យំ រាជកោសំ បវេសេតិ. តស្ស ខោ បន, មហារាជ, សេដ្ឋិស្ស គហបតិស្ស បុរាណញ្ច បុញ្ញំ បរិក្ខីណំ, នវញ្ច បុញ្ញំ អនុបចិតំ. អជ្ជ បន, មហារាជ, សេដ្ឋិ, គហបតិ, មហារោរុវេ និរយេ បច្ចតី’’តិ (សំ. និ. ១.១៣១).

រាជា សត្ថុ វចនំ សុត្វា ‘‘អហោ, ភន្តេ, ភារិយំ កម្មំ, ឯត្តកេ នាម ភោគេ វិជ្ជមានេ នេវ អត្តនា បរិភុញ្ជិ, ន តុម្ហាទិសេ ពុទ្ធេ ធុរវិហារេ វិហរន្តេ បុញ្ញកម្មំ អកាសី’’តិ អាហ. សត្ថា ‘‘ឯវមេតំ, មហារាជ, ទុម្មេធបុគ្គលា នាម ភោគេ លភិត្វា និព្ពានំ ន គវេសន្តិ, ភោគេ និស្សាយ ឧប្បន្នតណ្ហា បនេតេ ទីឃរត្តំ ហនតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣៥៥. ‘‘ហនន្តិ ភោគា ទុម្មេធំ, នោ ច បារគវេសិនោ;

ភោគតណ្ហាយ ទុម្មេធោ, ហន្តិ អញ្ញេវ អត្តន’’ន្តិ.

តត្ថ នោ ច បារគវេសិនោតិ យេ បន និព្ពានបារគវេសិនោ បុគ្គលា, ន តេ ភោគា ហនន្តិ. អញ្ញេវ អត្តនន្តិ ភោគេ និស្សាយ ឧប្បន្នាយ តណ្ហាយ ទុប្បញ្ញោ បុគ្គលោ បរេ វិយ អត្តានមេវ ហនតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

អបុត្តកសេដ្ឋិវត្ថុ ឯកាទសមំ.