៨. មារវត្ថុ

អត្ថម្ហីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ហិមវន្តបទេសេ អរញ្ញកុដិកាយំ វិហរន្តោ មារំ អារព្ភ កថេសិ.

តស្មិំ កិរ កាលេ រាជានោ មនុស្សេ បីឡេត្វា រជ្ជំ ការេន្តិ. អថ ភគវា អធម្មិករាជូនំ រជ្ជេ ទណ្ឌករណបីឡិតេ មនុស្សេ ទិស្វា ការុញ្ញេន ឯវំ ចិន្តេសិ – ‘‘សក្កា នុ ខោ រជ្ជំ ការេតុំ អហនំ អឃាតយំ, អជិនំ អជាបយំ, អសោចំ អសោចាបយំ ធម្មេនា’’តិ, មារោ បាបិមា តំ ភគវតោ បរិវិតក្កំ ញត្វា ‘‘សមណោ គោតមោ ‘សក្កា នុ ខោ រជ្ជំ ការេតុ’ន្តិ ចិន្តេសិ, ឥទានិ រជ្ជំ ការេតុកាមោ ភវិស្សតិ, រជ្ជញ្ច នាមេតំ បមាទដ្ឋានំ, តំ ការេន្តេ សក្កា ឱកាសំ លភិតុំ, គច្ឆាមិ ឧស្សាហមស្ស ជនេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា អាហ – ‘‘ការេតុ, ភន្តេ, ភគវា រជ្ជំ, ការេតុ សុគតោ រជ្ជំ អហនំ អឃាតយំ, អជិនំ អជាបយំ, អសោចំ អសោចាបយំ ធម្មេនា’’តិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘កិំ បន មេ ត្វំ, បាបិម, បស្សសិ, យំ មំ ត្វំ ឯវំ វទេសី’’តិ វត្វា ‘‘ភគវតា ខោ, ភន្តេ, ចត្តារោ ឥទ្ធិបាទា សុភាវិតា. អាកង្ខមានោ ហិ ភគវា ហិមវន្តំ បព្ពតរាជំ ‘សុវណ្ណ’ន្តិ អធិមុច្ចេយ្យ, តញ្ច សុវណ្ណមេវ អស្ស, អហម្បិ ខោ ធនេន ធនករណីយំ ករិស្សាមិ, តុម្ហេ ធម្មេន រជ្ជំ ការេស្សថា’’តិ តេន វុត្តេ –

‘‘បព្ពតស្ស សុវណ្ណស្ស, ជាតរូបស្ស កេវលោ;

ទ្វិត្តាវ នាលមេកស្ស, ឥតិ វិទ្វា សមញ្ចរេ.

‘‘យោ ទុក្ខមទក្ខិ យតោនិទានំ,

កាមេសុ សោ ជន្តុ កថំ នមេយ្យ;

ឧបធិំ វិទិត្វា សង្គោតិ លោកេ,

តស្សេវ ជន្តុ វិនយាយ សិក្ខេ’’តិ. (សំ. និ. ១.១៥៦) –

ឥមាហិ គាថាហិ សំវេជេត្វា ‘‘អញ្ញោ ឯវ ខោ, បាបិម, តវ ឱវាទោ, អញ្ញោ មម, តយា សទ្ធិំ ធម្មសំសន្ទនា នាម នត្ថិ, អហញ្ហិ ឯវំ ឱវទាមី’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

៣៣១. ‘‘អត្ថម្ហិ ជាតម្ហិ សុខា សហាយា,

តុដ្ឋី សុខា យា ឥតរីតរេន;

បុញ្ញំ សុខំ ជីវិតសង្ខយម្ហិ,

សព្ពស្ស ទុក្ខស្ស សុខំ បហានំ.

៣៣២. ‘‘សុខា មត្តេយ្យតា លោកេ,

អថោ បេត្តេយ្យតា សុខា;

សុខា សាមញ្ញតា លោកេ,

អថោ ព្រហ្មញ្ញតា សុខា.

៣៣៣. ‘‘សុខំ យាវ ជរាសីលំ, សុខា សទ្ធា បតិដ្ឋិតា;

សុខោ បញ្ញាយ បដិលាភោ, បាបានំ អករណំ សុខ’’ន្តិ.

តត្ថ អត្ថម្ហីតិ បព្ពជិតស្សាបិ ហិ ចីវរករណាទិកេ វា អធិករណវូបសមាទិកេ វា គិហិនោបិ កសិកម្មាទិកេ វា ពលវបក្ខសន្និស្សិតេហិ អភិភវនាទិកេ វា កិច្ចេ ឧប្បន្នេ យេ តំ កិច្ចំ និប្ផាទេតុំ វា វូបសមេតុំ វា សក្កោន្តិ, ឯវរូបា សុខា សហាយាតិ អត្ថោ. តុដ្ឋី សុខាតិ យស្មា បន គិហិនោបិ សកេន អសន្តុដ្ឋា សន្ធិច្ឆេទាទីនិ អារភន្តិ, បព្ពជិតាបិ នានប្បការំ អនេសនំ. ឥតិ តេ សុខំ ន វិន្ទន្តិយេវ. តស្មា យា ឥតរីតរេន បរិត្តេន វា វិបុលេន វា អត្តនោ សន្តកេន សន្តុដ្ឋិ, អយមេវ សុខាតិ អត្ថោ. បុញ្ញន្តិ មរណកាលេ បន យថាជ្ឈាសយេន បត្ថរិត្វា កតបុញ្ញកម្មមេវ សុខំ. សព្ពស្សាតិ សកលស្សបិ បន វដ្ដទុក្ខស្ស បហានសង្ខាតំ អរហត្តមេវ ឥមស្មិំ លោកេ សុខំ នាម.

មត្តេយ្យតាតិ មាតរិ សម្មា បដិបត្តិ. បេត្តេយ្យតាតិ បិតរិ សម្មា បដិបត្តិ. ឧភយេនបិ មាតាបិតូនំ ឧបដ្ឋានមេវ កថិតំ. មាតាបិតរោ ហិ បុត្តានំ អនុបដ្ឋហនភាវំ ញត្វា អត្តនោ សន្តកំ ភូមិយំ វា និទហន្តិ, បរេសំ វា វិស្សជ្ជេន្តិ, ‘‘មាតាបិតរោ ន ឧបដ្ឋហន្តី’’តិ នេសំ និន្ទាបិ វឌ្ឍតិ, កាយស្ស ភេទា គូថនិរយេបិ និព្ពត្តន្តិ. យេ បន មាតាបិតរោ សក្កច្ចំ ឧបដ្ឋហន្តិ, តេ តេសំ សន្តកំ ធនម្បិ បាបុណន្តិ, បសំសម្បិ លភន្តិ, កាយស្ស ភេទា សគ្គេ និព្ពត្តន្តិ. តស្មា ឧភយម្បេតំ សុខន្តិ វុត្តំ. សាមញ្ញតាតិ បព្ពជិតេសុ សម្មា បដិបត្តិ. ព្រហ្មញ្ញតាតិ ពាហិតបាបេសុ ពុទ្ធបច្ចេកពុទ្ធសាវកេសុ សម្មា បដិបត្តិយេវ. ឧភយេនបិ តេសំ ចតូហិ បច្ចយេហិ បដិជគ្គនភាវោ កថិតោ, ឥទម្បិ លោកេ សុខំ នាម កថិកំ.

សីលន្តិ មណិកុណ្ឌលរត្តវត្ថាទយោ ហិ អលង្ការា តស្មិំ តស្មិំ វយេ ឋិតានំយេវ សោភន្តិ. ន ទហរានំ អលង្ការោ មហល្លកកាលេ, មហល្លកានំ វា អលង្ការោ ទហរកាលេ សោភតិ, ‘‘ឧម្មត្តកោ ឯស មញ្ញេ’’តិ គរហុប្បាទនេន បន ទោសមេវ ជនេតិ. បញ្ចសីលទសសីលាទិភេទំ បន សីលំ ទហរស្សាបិ មហល្លកស្សាបិ សព្ពវយេសុ សោភតិយេវ, ‘‘អហោ វតាយំ សីលវា’’តិ បសំសុប្បាទនេន សោមនស្សមេវ អាវហតិ. តេន វុត្តំ – សុខំ យាវ ជរា សីលន្តិ. សទ្ធា បតិដ្ឋិតាតិ លោកិយលោកុត្តរតោ ទុវិធាបិ សទ្ធា និច្ចលា ហុត្វា បតិដ្ឋិតា. សុខោ បញ្ញាយ បដិលាភោតិ លោកិយលោកុត្តរបញ្ញាយ បដិលាភោ សុខោ. បាបានំ អករណន្តិ សេតុឃាតវសេន បន បាបានំ អករណំ ឥមស្មិំ លោកេ សុខន្តិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូនំ ទេវតានំ ធម្មាភិសមយោ អហោសីតិ.

មារវត្ថុ អដ្ឋមំ.

នាគវគ្គវណ្ណនា និដ្ឋិតា.

តេវីសតិមោ វគ្គោ.