៧. សម្ពហុលភិក្ខុវត្ថុ

សចេ លភេថាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា បាលិលេយ្យកំ និស្សាយ រក្ខិតវនសណ្ឌេ វិហរន្តោ សម្ពហុលេ ភិក្ខូ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ យមកវគ្គេ ‘‘បរេ ច ន វិជានន្តី’’តិ គាថាវណ្ណនាយ អាគតមេវ. វុត្តញ្ហេតំ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.៥ កោសម្ពកវត្ថុ) –

តថាគតស្ស តត្ថ ហត្ថិនាគេន ឧបដ្ឋិយមានស្ស វសនភាវោ សកលជម្ពុទីបេ បាកដោ អហោសិ. សាវត្ថិនគរតោ ‘‘អនាថបិណ្ឌិកោ វិសាខា មហាឧបាសិកា’’តិ ឯវមាទីនិ មហាកុលានិ អានន្ទត្ថេរស្ស សាសនំ បហិណិំសុ ‘‘សត្ថារំ នោ, ភន្តេ, ទស្សេថា’’តិ. ទិសាវាសិនោបិ បញ្ចសតា ភិក្ខូ វុដ្ឋវស្សា អានន្ទត្ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘ចិរស្សុតា នោ, អាវុសោ អានន្ទ, ភគវតោ សម្មុខា ធម្មី កថា, សាធុ មយំ, អាវុសោ អានន្ទ, លភេយ្យាម ភគវតោ សម្មុខា ធម្មិំ កថំ សវនាយា’’តិ យាចិំសុ. ថេរោ តេ ភិក្ខូ អាទាយ តត្ថ គន្ត្វា ‘‘តេមាសំ ឯកវិហារិនោ តថាគតស្ស សន្តិកំ ឯត្តកេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ ឧបសង្កមនំ អយុត្ត’’ន្តិ ចិន្តេត្វា តេ ភិក្ខូ ពហិ ឋបេត្វា ឯកកោវ សត្ថារំ ឧបសង្កមិ. បាលិលេយ្យកោ តំ ទិស្វា ទណ្ឌមាទាយ បក្ខន្ទិ. តំ សត្ថា ឱលោកេត្វា ‘‘អបេហិ, អបេហិ, បាលិលេយ្យក, មា វារយិ, ពុទ្ធុបដ្ឋាកោ ឯសោ’’តិ អាហ. សោ តត្ថេវ ទណ្ឌំ ឆឌ្ឌេត្វា បត្តចីវរបដិគ្គហណំ អាបុច្ឆិ. ថេរោ នាទាសិ. នាគោ ‘‘សចេ ឧគ្គហិតវត្តោ ភវិស្សតិ, សត្ថុ និសីទនបាសាណផលកេ អត្តនោ បរិក្ខារំ ន ឋបេស្សតី’’តិ ចិន្តេសិ. ថេរោ បត្តចីវរំ ភូមិយំ ឋបេសិ. វត្តសម្បន្នា ហិ គរូនំ អាសនេ វា សយនេ វា អត្តនោ បរិក្ខារំ ន ឋបេន្តិ.

ថេរោ សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា ‘‘ឯកកោវ អាគតោសី’’តិ បុច្ឆិត្វា បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ អាគតភាវំ សុត្វា ‘‘កហំ បន តេ’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘តុម្ហាកំ ចិត្តំ អជានន្តោ ពហិ ឋបេត្វា អាគតោម្ហី’’តិ វុត្តេ ‘‘បក្កោសាហិ នេ’’តិ អាហ. ថេរោ តថា អកាសិ. សត្ថា តេហិ ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ កត្វា តេហិ ភិក្ខូហិ, ‘‘ភន្តេ, ភគវា ពុទ្ធសុខុមាលោ ចេវ ខត្តិយសុខុមាលោ ច, តុម្ហេហិ តេមាសំ ឯកកេហិ តិដ្ឋន្តេហិ និសីទន្តេហិ ច ទុក្ករំ កតំ, វត្តបដិវត្តការកោបិ មុខោទកាទិទាយកោបិ នាហោសិ មញ្ញេ’’តិ វុត្តេ, ‘‘ភិក្ខវេ, បាលិលេយ្យកហត្ថិនា មម សព្ពកិច្ចានិ កតានិ. ឯវរូបញ្ហិ សហាយំ លភន្តេន ឯកកោវ វសិតុំ យុត្តំ, អលភន្តស្ស ឯកចារិកភាវោវ សេយ្យោ’’តិ វត្វា នាគវគ្គេ ឥមា គាថា អភាសិ –

៣២៨. ‘‘សចេ លភេថ និបកំ សហាយំ,

សទ្ធិំចរំ សាធុវិហារិ ធីរំ;

អភិភុយ្យ សព្ពានិ បរិស្សយានិ,

ចរេយ្យ តេនត្តមនោ សតីមា.

៣២៩. ‘‘នោ ចេ លភេថ និបកំ សហាយំ,

សទ្ធិំចរំ សាធុវិហារិ ធីរំ;

រាជាវ រដ្ឋំ វិជិតំ បហាយ,

ឯកោ ចរេ មាតង្គរញ្ញេវ នាគោ.

៣៣០. ‘‘ឯកស្ស ចរិតំ សេយ្យោ,

នត្ថិ ពាលេ សហាយតា;

ឯកោ ចរេ ន ច បាបានិ កយិរា,

អប្បោស្សុក្កោ មាតង្គរញ្ញេវ នាគោ’’តិ.

តត្ថ និបកន្តិ នេបក្កបញ្ញាយ សមន្នាគតំ. សាធុវិហារិ ធីរន្តិ ភទ្ទកវិហារិំ បណ្ឌិតំ. បរិស្សយានីតិ តាទិសំ មេត្តាវិហារិំ សហាយំ លភន្តោ សីហព្យគ្ឃាទយោ បាកដបរិស្សយេ ច រាគភយទោសភយមោហភយាទយោ បដិច្ឆន្នបរិស្សយេ ចាតិ សព្ពេវ បរិស្សយេ អភិភវិត្វា តេន សទ្ធិំ អត្តមនោ ឧបដ្ឋិតសតី ហុត្វា ចរេយ្យ, វិហរេយ្យាតិ អត្ថោ.

រាជាវ រដ្ឋន្តិ រដ្ឋំ ហិត្វា គតោ មហាជនករាជា វិយ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យថា វិជិតភូមិបទេសោ រាជា ‘‘ឥទំ រជ្ជំ នាម មហន្តំ បមាទដ្ឋានំ, កិំ មេ រជ្ជេន ការិតេនា’’តិ វិជិតំ រដ្ឋំ បហាយ ឯកកោវ មហារញ្ញំ បវិសិត្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ចតូសុ ឥរិយាបថេសុ ឯកកោវ ចរតិ, ឯវំ ឯកកោវ ចរេយ្យាតិ. មាតង្គរញ្ញេវ នាគោតិ យថា ច ‘‘អហំ ខោ អាកិណ្ណោ វិហរាមិ ហត្ថីហិ ហត្ថិនីហិ ហត្ថិកឡភេហិ ហត្ថិច្ឆាបេហិ, ឆិន្នគ្គានិ ចេវ តិណានិ ខាទាមិ, ឱភគ្គោភគ្គញ្ច មេ សាខាភង្គំ ខាទន្តិ, អាវិលានិ ច បានីយានិ បិវាមិ, ឱគាហា ច មេ ឧត្តិណ្ណស្ស ហត្ថិនិយោ កាយំ ឧបនិឃំសន្តិយោ គច្ឆន្តិ, យំនូនាហំ ឯកកោវ គណម្ហា វូបកដ្ឋោ វិហរេយ្យ’’ន្តិ (មហាវ. ៤៦៧; ឧទា. ៣៥) ឯវំ បដិសញ្ចិក្ខិត្វា គមនតោ មាតង្គោតិ លទ្ធនាមោ ឥមស្មិំ អរញ្ញេ អយំ ហត្ថិនាគោ យូថំ បហាយ សព្ពិរិយាបថេសុ ឯកកោវ សុខំ ចរតិ, ឯវម្បិ ឯកោវ ចរេយ្យាតិ អត្ថោ.

ឯកស្សាតិ បព្ពជិតស្ស ហិ បព្ពជិតកាលតោ បដ្ឋាយ ឯកីភាវាភិរតស្ស ឯកកស្សេវ ចរិតំ សេយ្យោ. នត្ថិ ពាលេ សហាយតាតិ ចូឡសីលំ មជ្ឈិមសីលំ មហាសីលំ ទស កថាវត្ថូនិ តេរស ធុតង្គគុណានិ វិបស្សនាញាណំ ចត្តារោ មគ្គា ចត្តារិ ផលានិ តិស្សោ វិជ្ជា ឆ អភិញ្ញា អមតមហានិព្ពានន្តិ អយញ្ហិ សហាយតា នាម. សា ពាលេ និស្សាយ អធិគន្តុំ ន សក្កាតិ នត្ថិ ពាលេ សហាយតា. ឯកោតិ ឥមិនា ការណេន សព្ពិរិយាបថេសុ ឯកកោវ ចរេយ្យ, អប្បមត្តកានិបិ ន ច បាបានិ កយិរា. យថា សោ អប្បោស្សុក្កោ និរាលយោ ឥមស្មិំ អរញ្ញេ មាតង្គនាគោ ឥច្ឆិតិច្ឆិតដ្ឋានេ សុខំ ចរតិ, ឯវំ ឯកកោវ ហុត្វា ចរេយ្យ, អប្បមត្តកានិបិ ន ច បាបានិ ករេយ្យាតិ អត្ថោ. តស្មា តុម្ហេហិ បតិរូបំ សហាយំ អលភន្តេហិ ឯកចារីហេវ ភវិតព្ពន្តិ ឥមមត្ថំ ទស្សេន្តោ សត្ថា តេសំ ភិក្ខូនំ ឥមំ ធម្មទេសនំ ទេសេសិ.

ទេសនាវសានេ បញ្ចសតាបិ តេ ភិក្ខូ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិំសូតិ.

សម្ពហុលភិក្ខុវត្ថុ សត្តមំ.