៤. បសេនទិកោសលវត្ថុ

មិទ្ធី យទា ហោតីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ រាជានំ បសេនទិកោសលំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ សមយេ រាជា តណ្ឌុលទោណស្ស ឱទនំ តទុបិយេន សូបព្យញ្ជនេន ភុញ្ជតិ. សោ ឯកទិវសំ ភុត្តបាតរាសោ ភត្តសម្មទំ អវិនោទេត្វាវ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា កិលន្តរូបោ ឥតោ ចិតោ ច សម្បរិវត្តតិ, និទ្ទាយ អភិភុយ្យមានោបិ ឧជុកំ និបជ្ជិតុំ អសក្កោន្តោ ឯកមន្តំ និសីទិ. អថ នំ សត្ថា អាហ – ‘‘កិំ, មហារាជ, អវិស្សមិត្វាវ អាគតោសី’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ, ភុត្តកាលតោ បដ្ឋាយ មេ មហាទុក្ខំ ហោតី’’តិ. អថ នំ សត្ថា, ‘‘មហារាជ, អតិពហុភោជនំ ឯវំ ទុក្ខំ ហោតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

៣២៥. ‘‘មិទ្ធី យទា ហោតិ មហគ្ឃសោ ច,

និទ្ទាយិតា សម្បរិវត្តសាយី;

មហាវរាហោវ និវាបបុដ្ឋោ,

បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ មន្ទោ’’តិ.

តត្ថ មិទ្ធីតិ ថិនមិទ្ធាភិភូតោ. មហគ្ឃសោ ចាតិ មហាភោជនោ អាហរហត្ថកអលំសាដកតត្រវដ្ដកកាកមាសកភុត្តវមិតកានំ អញ្ញតរោ វិយ. និវាបបុដ្ឋោតិ កុណ្ឌកាទិនា សូករភត្តេន បុដ្ឋោ. ឃរសូករោ ហិ ទហរកាលតោ បដ្ឋាយ បោសិយមានោ ថូលសរីរកាលេ គេហា ពហិ និក្ខមិតុំ អលភន្តោ ហេដ្ឋាមញ្ចាទីសុ សម្បរិវត្តិត្វា អស្សសន្តោ បស្សសន្តោ សយតេវ. ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យទា បុរិសោ មិទ្ធី ច ហោតិ មហគ្ឃសោ ច, និវាបបុដ្ឋោ មហាវរាហោ វិយ ច អញ្ញេន ឥរិយាបថេន យាបេតុំ អសក្កោន្តោ និទ្ទាយនសីលោ សម្បរិវត្តសាយី, តទា សោ ‘‘អនិច្ចំ ទុក្ខំ អនត្តា’’តិ តីណិ លក្ខណានិ មនសិកាតុំ ន សក្កោតិ. តេសំ អមនសិការា មន្ទបញ្ញោ បុនប្បុនំ គព្ភមុបេតិ, គព្ភវាសតោ ន បរិមុច្ចតីតិ. ទេសនាវសានេ សត្ថា រញ្ញោ ឧបការវសេន –

‘‘មនុជស្ស សទា សតីមតោ, មត្តំ ជានតោ លទ្ធភោជនេ;

តនុកស្ស ភវន្តិ វេទនា, សណិកំ ជីរតិ អាយុ បាលយ’’ន្តិ. (សំ. និ. ១.១២៤);

ឥមំ គាថំ វត្វា ឧត្តរមាណវំ ឧគ្គណ្ហាបេត្វា ‘‘ឥមំ គាថំ រញ្ញោ ភោជនវេលាយ បវេទេយ្យាសិ, ឥមិនា ឧបាយេន ភោជនំ បរិហាបេយ្យាសី’’តិ ឧបាយំ អាចិក្ខិ, សោ តថា អកាសិ. រាជា អបរេន សមយេន នាឡិកោទនបរមតាយ សណ្ឋិតោ សុសល្លហុកសរីរោ សុខប្បត្តោ សត្ថរិ ឧប្បន្នវិស្សាសោ សត្តាហំ អសទិសទានំ បវត្តេសិ. ទានានុមោទនាយ មហាជនោ មហន្តំ វិសេសំ បាបុណីតិ.

បសេនទិកោសលវត្ថុ ចតុត្ថំ.