៣. បរិជិណ្ណព្រាហ្មណបុត្តវត្ថុ

ធនបាលោតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា សាវត្ថិយំ វិហរន្តោ អញ្ញតរស្ស បរិជិណ្ណព្រាហ្មណស្ស បុត្តេ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិយំ កិរេកោ ព្រាហ្មណោ អដ្ឋសតសហស្សវិភវោ វយប្បត្តានំ ចតុន្នំ បុត្តានំ អាវាហំ កត្វា ចត្តារិ សតសហស្សានិ អទាសិ. អថស្ស ព្រាហ្មណិយា កាលកតាយ បុត្តា សម្មន្តយិំសុ – ‘‘សចេ អយំ អញ្ញំ ព្រាហ្មណិំ អានេស្សតិ, តស្សា កុច្ឆិយំ និព្ពត្តានំ វសេន កុលសន្តកំ ភិជ្ជិស្សតិ, ហន្ទ នំ មយំ សង្គណ្ហិស្សាមា’’តិ តេ តំ បណីតេហិ ឃាសច្ឆាទនាទីហិ ឧបដ្ឋហន្តា ហត្ថបាទសម្ពាហនាទីនិ ករោន្តា ឧបដ្ឋហិត្វា ឯកទិវសមស្ស ទិវា និទ្ទាយិត្វា វុដ្ឋិតស្ស ហត្ថបាទេ សម្ពាហន្តា បាដិយេក្កំ ឃរាវាសេ អាទីនវំ វត្វា ‘‘មយំ តុម្ហេ ឥមិនា នីហារេន យាវជីវំ ឧបដ្ឋហិស្សាម, សេសធនម្បិ នោ ទេថា’’តិ យាចិំសុ. ព្រាហ្មណោ បុន ឯកេកស្ស សតសហស្សំ ទត្វា អត្តនោ និវត្ថបារុបនមត្តំ ឋបេត្វា សព្ពំ ឧបភោគបរិភោគំ ចត្តារោ កោដ្ឋាសេ កត្វា និយ្យាទេសិ. តំ ជេដ្ឋបុត្តោ កតិបាហំ ឧបដ្ឋហិ. អថ នំ ឯកទិវសំ ន្ហត្វា អាគច្ឆន្តំ ទ្វារកោដ្ឋកេ ឋត្វា សុណ្ហា ឯវមាហ – ‘‘កិំ តយា ជេដ្ឋបុត្តស្ស សតំ វា សហស្សំ វា អតិរេកំ ទិន្នំ អត្ថិ, ននុ សព្ពេសំ ទ្វេ ទ្វេ សតសហស្សានិ ទិន្នានិ, កិំ សេសបុត្តានំ ឃរស្ស មគ្គំ ន ជានាសី’’តិ. សោបិ ‘‘នស្ស វសលី’’តិ កុជ្ឈិត្វា អញ្ញស្ស ឃរំ អគមាសិ. តតោបិ កតិបាហច្ចយេន ឥមិនាវ ឧបាយេន បលាបិតោ អញ្ញស្សាតិ ឯវំ ឯកឃរម្បិ បវេសនំ អលភមានោ បណ្ឌរង្គបព្ពជ្ជំ បព្ពជិត្វា ភិក្ខាយ ចរន្តោ កាលានមច្ចយេន ជរាជិណ្ណោ ទុព្ភោជនទុក្ខសេយ្យាហិ មិលាតសរីរោ ភិក្ខាយ ចរន្តោ អាគម្ម បីឋិកាយ និបន្នោ និទ្ទំ ឱក្កមិត្វា ឧដ្ឋាយ និសិន្នោ អត្តានំ ឱលោកេត្វា បុត្តេសុ អត្តនោ បតិដ្ឋំ អបស្សន្តោ ចិន្តេសិ – ‘‘សមណោ កិរ គោតមោ អព្ភាកុដិកោ ឧត្តានមុខោ សុខសម្ភាសោ បដិសន្ថារកុសលោ, សក្កា សមណំ គោតមំ ឧបសង្កមិត្វា បដិសន្ថារំ លភិតុ’’ន្តិ. សោ និវាសនបារុបនំ សណ្ឋាបេត្វា ភិក្ខភាជនំ គហេត្វា ទណ្ឌមាទាយ ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ. វុត្តម្បិ ចេតំ (សំ. និ. ១.២០០) –

អថ ខោ អញ្ញតរោ ព្រាហ្មណមហាសាលោ លូខោ លូខបាវុរណោ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិ, ឧបសង្កមិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. សត្ថា ឯកមន្តំ និសិន្នេន តេន សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ កត្វា ឯតទវោច – ‘‘កិន្នុ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, លូខោ លូខបាវុរណោ’’តិ. ឥធ មេ, ភោ គោតម, ចត្តារោ បុត្តា, តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ ឃរា និក្ខាមេន្តីតិ. តេន ហិ ត្វំ, ព្រាហ្មណ, ឥមា គាថាយោ បរិយាបុណិត្វា សភាយំ មហាជនកាយេ សន្និបតិតេ បុត្តេសុ ច សន្និសិន្នេសុ ភាសស្សុ –

‘‘យេហិ ជាតេហិ នន្ទិស្សំ, យេសញ្ច ភវមិច្ឆិសំ;

តេ មំ ទារេហិ សំបុច្ឆ, សាវ វារេន្តិ សូករំ.

‘‘អសន្តា កិរ មំ ជម្មា, តាត តាតាតិ ភាសរេ;

រក្ខសា បុត្តរូបេន, តេ ជហន្តិ វយោគតំ.

‘‘អស្សោវ ជិណ្ណោ និព្ភោគោ, ខាទនា អបនីយតិ;

ពាលកានំ បិតា ថេរោ, បរាគារេសុ ភិក្ខតិ.

‘‘ទណ្ឌោវ កិរ មេ សេយ្យោ, យញ្ចេ បុត្តា អនស្សវា;

ចណ្ឌម្បិ គោណំ វារេតិ, អថោ ចណ្ឌម្បិ កុក្កុរំ.

‘‘អន្ធការេ បុរេ ហោតិ, គម្ភីរេ គាធមេធតិ;

ទណ្ឌស្ស អានុភាវេន, ខលិត្វា បតិតិដ្ឋតី’’តិ. (សំ. និ. ១.២០០);

សោ ភគវតោ សន្តិកេ តា គាថាយោ ឧគ្គណ្ហិត្វា តថារូបេ ព្រាហ្មណានំ សមាគមទិវសេ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតេសុ បុត្តេសុ តំ សភំ ឱគាហិត្វា ព្រាហ្មណានំ មជ្ឈេ មហារហេសុ អាសនេសុ និសិន្នេសុ ‘‘អយំ មេ កាលោ’’តិ សភាយ មជ្ឈេ បវិសិត្វា ហត្ថំ ឧក្ខិបិត្វា ‘‘អហំ, ភោ, តុម្ហាកំ គាថាយោ ភាសិតុកាមោ, សុណិស្សថា’’តិ វត្វា ‘‘ភាសស្សុ, ព្រាហ្មណ, សុណោមា’’តិ វុត្តេ ឋិតកោវ អភាសិ. តេន ច សមយេន មនុស្សានំ វត្តំ ហោតិ ‘‘យោ មាតាបិតូនំ សន្តកំ ខាទន្តោ មាតាបិតរោ ន បោសេតិ, សោ មារេតព្ពោ’’តិ. តស្មា តេ ព្រាហ្មណបុត្តា បិតុ បាទេសុ បតិត្វា ‘‘ជីវិតំ នោ, តាត, ទេថា’’តិ យាចិំសុ. សោ បិតុ ហទយមុទុតាយ ‘‘មា មេ, ភោ, បុត្តកេ វិនាសយិត្ថ, បោសេស្សន្តិ ម’’ន្តិ អាហ. អថស្ស បុត្តេ មនុស្សា អាហំសុ – ‘‘សចេ, ភោ, អជ្ជ បដ្ឋាយ បិតរំ ន សម្មា បដិជគ្គិស្សថ, ឃាតេស្សាម វោ’’តិ. តេ ភីតា បិតរំ បីឋេ និសីទាបេត្វា សយំ ឧក្ខិបិត្វា គេហំ នេត្វា សរីរំ តេលេន អព្ភញ្ជិត្វា ឧព្ពដ្ដេត្វា គន្ធចុណ្ណាទីហិ ន្ហាបេត្វា ព្រាហ្មណិយោ បក្កោសាបេត្វា ‘‘អជ្ជ បដ្ឋាយ អម្ហាកំ បិតរំ សម្មា បដិជគ្គថ, សចេ តុម្ហេ បមាទំ អាបជ្ជិស្សថ, និគ្គណ្ហិស្សាម វោ’’តិ វត្វា បណីតភោជនំ ភោជេសុំ.

ព្រាហ្មណោ សុភោជនញ្ច សុខសេយ្យញ្ច អាគម្ម កតិបាហច្ចយេន សញ្ជាតពលោ បីណិន្ទ្រិយោ អត្តភាវំ ឱលោកេត្វា ‘‘អយំ មេ សម្បត្តិ សមណំ គោតមំ និស្សាយ លទ្ធា’’តិ បណ្ណាការត្ថាយ ឯកំ ទុស្សយុគំ អាទាយ ភគវតោ សន្តិកំ គន្ត្វា កតបដិសន្ថារោ ឯកមន្តំ និសិន្នោ តំ ទុស្សយុគំ ភគវតោ បាទមូលេ ឋបេត្វា ‘‘មយំ, ភោ គោតម, ព្រាហ្មណា នាម អាចរិយស្ស អាចរិយធនំ បរិយេសាម, បដិគ្គណ្ហាតុ មេ ភវំ គោតមោ អាចរិយោ អាចរិយធន’’ន្តិ អាហ. ភគវា តស្ស អនុកម្បាយ តំ បដិគ្គហេត្វា ធម្មំ ទេសេសិ. ទេសនាវសានេ ព្រាហ្មណោ សរណេសុ បតិដ្ឋាយ ឯវមាហ – ‘‘ភោ គោតម, មយ្ហំ បុត្តេហិ ចត្តារិ ធុវភត្តានិ ទិន្នានិ, តតោ អហំ ទ្វេ តុម្ហាកំ ទម្មី’’តិ. អថ នំ សត្ថា ‘‘កល្យាណំ, ព្រាហ្មណ, មយំ បន រុច្ចនដ្ឋានមេវ គមិស្សាមា’’តិ វត្វា ឧយ្យោជេសិ. ព្រាហ្មណោ ឃរំ គន្ត្វា បុត្តេ អាហ – ‘‘តាតា, សមណោ គោតមោ មយ្ហំ សហាយោ, តស្ស មេ ទ្វេ ធុវភត្តានិ ទិន្នានិ, តុម្ហេ តស្មិំ សម្បត្តេ មា បមជ្ជិត្ថា’’តិ. តេ ‘‘សាធូ’’តិ សម្បដិច្ឆិំសុ.

សត្ថា បុនទិវសេ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ ជេដ្ឋបុត្តស្ស ឃរទ្វារំ អគមាសិ. សោ សត្ថារំ ទិស្វា បត្តមាទាយ ឃរំ បវេសេត្វា មហារហេ បល្លង្កេ និសីទាបេត្វា បណីតភោជនមទាសិ. សត្ថា បុនទិវសេ ឥតរស្ស ឥតរស្សាតិ បដិបាដិយា សព្ពេសំ ឃរានិ អគមាសិ. សព្ពេ តេ តថេវ សក្ការំ អកំសុ. ឯកទិវសំ ជេដ្ឋបុត្តោ មង្គលេ បច្ចុបដ្ឋិតេ បិតរំ អាហ – ‘‘តាត, កស្ស មង្គលំ ទេមា’’តិ? ‘‘នាហំ អញ្ញេ ជានាមិ, សមណោ គោតមោ មយ្ហំ សហាយោ’’តិ. ‘‘តេន ហិ តំ ស្វាតនាយ បញ្ចហិ ភិក្ខុសតេហិ សទ្ធិំ និមន្តេថា’’តិ. ព្រាហ្មណោ តថា អកាសិ. សត្ថា បុនទិវសេ សបរិវារោ តស្ស គេហំ អគមាសិ. សោ ហរិតុបលិត្តេ សព្ពាលង្ការបដិមណ្ឌិតេ គេហេ ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និសីទាបេត្វា អប្បោទកមធុបាយសេន ចេវ បណីតេន ខាទនីយេន ច បរិវិសិ. អន្តរាភត្តស្មិំយេវ ព្រាហ្មណស្ស ចត្តារោ បុត្តា សត្ថុ សន្តិកេ និសីទិត្វា អាហំសុ – ‘‘ភោ គោតម, មយំ អម្ហាកំ បិតរំ បដិជគ្គាម ន បមជ្ជាម, បស្សថិមស្ស អត្តភាវ’’ន្តិ.

សត្ថា ‘‘កល្យាណំ វោ កតំ, មាតាបិតុបោសនំ នាម បោរាណកបណ្ឌិតានំ អាចិណ្ណមេវា’’តិ វត្វា ‘‘តស្ស នាគស្ស វិប្បវាសេន, វិរូឡ្ហា សល្លកី ច កុដជា ចា’’តិ ឥមំ ឯកាទសនិបាតេ មាតុបោសកនាគរាជជាតកំ (ចរិយា. ២.១ អាទយោ; ជា. ១.១១.១ អាទយោ) វិត្ថារេន កថេត្វា ឥមំ គាថំ អភាសិ –

៣២៤. ‘‘ធនបាលោ នាម កុញ្ជរោ,

កដុកភេទនោ ទុន្និវារយោ;

ពទ្ធោ កពឡំ ន ភុញ្ជតិ,

សុមរតិ នាគវនស្ស កុញ្ជរោ’’តិ.

តត្ថ ធនបាលោ នាមាតិ តទា កាសិករញ្ញា ហត្ថាចរិយំ បេសេត្វា រមណីយេ នាគវនេ គាហាបិតស្ស ហត្ថិនោ ឯតំ នាមំ. កដុកភេទនោតិ តិខិណមទោ. ហត្ថីនញ្ហិ មទកាលេ កណ្ណចូឡិកា បភិជ្ជន្តិ, បកតិយាបិ ហត្ថិនោ តស្មិំ កាលេ អង្កុសេ វា កុន្តតោមរេ វា ន គណេន្តិ, ចណ្ឌា ភវន្តិ. សោ បន អតិចណ្ឌោយេវ. តេន វុត្តំ – កដុកភេទនោ ទុន្និវារយោតិ. ពទ្ធោ កពឡំ ន ភុញ្ជតីតិ សោ ពទ្ធោ ហត្ថិសាលំ បន នេត្វា វិចិត្រសាណិយា បរិក្ខិបាបេត្វា កតគន្ធបរិភណ្ឌាយ ឧបរិ ពទ្ធវិចិត្រវិតានាយ ភូមិយា ឋបិតោ រញ្ញា រាជារហេន នានគ្គរសេន ភោជនេន ឧបដ្ឋាបិតោបិ កិញ្ចិ ភុញ្ជិតុំ ន ឥច្ឆិ, តមត្ថំ សន្ធាយ ‘‘ពទ្ធោ កពឡំ ន ភុញ្ជតី’’តិ វុត្តំ. សុមរតិ នាគវនស្សាតិ សោ រមណីយំ មេ វសនដ្ឋានន្តិ នាគវនំ សរតិ. ‘‘មាតា បន មេ អរញ្ញេ បុត្តវិយោគេន ទុក្ខប្បត្តា អហោសិ, មាតាបិតុឧបដ្ឋានធម្មោ ន មេ បូរតិ, កិំ មេ ឥមិនា ភោជនេនា’’តិ ធម្មិកំ មាតាបិតុឧបដ្ឋានធម្មមេវ សរិ. តំ បន យស្មា តស្មិំ នាគវនេយេវ ឋិតោ សក្កា បូរេតុំ, តេន វុត្តំ – សុមរតិ នាគវនស្ស កុញ្ជរោតិ. សត្ថរិ ឥមំ អត្តនោ បុព្ពចរិយំ អានេត្វា កថេន្តេ កថេន្តេយេវ សព្ពេបិ តេ អស្សុធារា បវត្តេត្វា មុទុហទយា ឱហិតសោតា ភវិំសុ. អថ នេសំ ភគវា សប្បាយំ វិទិត្វា សច្ចានិ បកាសេត្វា ធម្មំ ទេសេសិ.

ទេសនាវសានេ សទ្ធិំ បុត្តេហិ ចេវ សុណិសាហិ ច ព្រាហ្មណោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហីតិ.

បរិជិណ្ណព្រាហ្មណបុត្តវត្ថុ តតិយំ.