១. អត្តទន្តវត្ថុ

អហំ នាគោ វាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា កោសម្ពិយំ វិហរន្តោ អត្តានំ អារព្ភ កថេសិ. វត្ថុ អប្បមាទវគ្គស្ស អាទិគាថាវណ្ណនាយ វិត្ថារិតមេវ. វុត្តញ្ហេតំ តត្ថ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.សាមាវតិវត្ថុ) –

មាគណ្ឌិយា តាសំ កិញ្ចិ កាតុំ អសក្កុណិត្វា ‘‘សមណស្ស គោតមស្សេវ កត្តព្ពំ ករិស្សាមី’’តិ នាគរានំ លញ្ជំ ទត្វា ‘‘សមណំ គោតមំ អន្តោនគរំ បវិសិត្វា ចរន្តំ ទាសកម្មករបោរិសេហិ សទ្ធិំ អក្កោសេត្វា បរិភាសេត្វា បលាបេថា’’តិ អាណាបេសិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកា តីសុ រតនេសុ អប្បសន្នា អន្តោនគរំ បវិដ្ឋំ សត្ថារំ អនុពន្ធិត្វា ‘‘ចោរោសិ ពាលោសិ មូឡ្ហោសិ ថេនោសិ ឱដ្ឋោសិ គោណោសិ គទ្រភោសិ នេរយិកោសិ តិរច្ឆានគតោសិ, នត្ថិ តុយ្ហំ សុគតិ, ទុគ្គតិយេវ តុយ្ហំ បាដិកង្ខា’’តិ ទសហិ អក្កោសវត្ថូហិ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ. តំ សុត្វា អាយស្មា អានន្ទោ សត្ថារំ ឯតទវោច – ‘‘ភន្តេ, ឥមេ នាគរា អម្ហេ អក្កោសន្តិ បរិភាសន្តិ, ឥតោ អញ្ញត្ថ គច្ឆាមា’’តិ. ‘‘កុហិំ, អានន្ទា’’តិ? ‘‘អញ្ញំ នគរំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តត្ថ មនុស្សេសុ អក្កោសន្តេសុ បរិភាសន្តេសុ បុន កត្ថ គមិស្សាមានន្ទា’’តិ. ‘‘តតោបិ អញ្ញំ នគរំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘តត្ថ មនុស្សេសុ អក្កោសន្តេសុ បរិភាសន្តេសុ កុហិំ គមិស្សាមានន្ទា’’តិ. ‘‘តតោបិ អញ្ញំ នគរំ, ភន្តេ’’តិ. ‘‘អានន្ទ, ន ឯវំ កាតុំ វដ្ដតិ, យត្ថ អធិករណំ ឧប្បន្នំ, តត្ថេវ តស្មិំ វូបសន្តេ អញ្ញត្ថ គន្តុំ វដ្ដតិ, កេ បន តេ, អានន្ទ, អក្កោសន្តី’’តិ. ‘‘ភន្តេ, ទាសកម្មករេ ឧបាទាយ សព្ពេ អក្កោសន្តី’’តិ. ‘‘អហំ, អានន្ទ, សង្គាមំ ឱតិណ្ណហត្ថិសទិសោ. សង្គាមំ ឱតិណ្ណហត្ថិនោ ហិ ចតូហិ ទិសាហិ អាគតេ សរេ សហិតុំ ភារោ, តថេវ ពហូហិ ទុស្សីលេហិ កថិតកថានំ សហនំ នាម មយ្ហំ ភារោ’’តិ វត្វា អត្តានំ អារព្ភ ធម្មំ ទេសេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ –

៣២០. ‘‘អហំ នាគោវ សង្គាមេ, ចាបតោ បតិតំ សរំ;

អតិវាក្យំ តិតិក្ខិស្សំ, ទុស្សីលោ ហិ ពហុជ្ជនោ.

៣២១. ‘‘ទន្តំ នយន្តិ សមិតិំ, ទន្តំ រាជាភិរូហតិ;

ទន្តោ សេដ្ឋោ មនុស្សេសុ, យោតិវាក្យំ តិតិក្ខតិ.

៣២២. ‘‘វរមស្សតរា ទន្តា, អាជានីយា ច សិន្ធវា;

កុញ្ជរា ច មហានាគា, អត្តទន្តោ តតោ វរ’’ន្តិ.

តត្ថ នាគោវាតិ ហត្ថី វិយ. ចាបតោ បតិតន្តិ ធនុតោ មុត្តំ. អតិវាក្យន្តិ អដ្ឋអនរិយវោហារវសេន បវត្តំ វីតិក្កមវចនំ. តិតិក្ខិស្សន្តិ យថា សង្គាមាវចរោ សុទន្តោ មហានាគោ ខមោ សត្តិបហារាទីនិ ចាបតោ មុច្ចិត្វា អត្តនិ បតិតេ សរេ អវិហញ្ញមានោ តិតិក្ខតិ, ឯវមេវ ឯវរូបំ អតិវាក្យំ តិតិក្ខិស្សំ, សហិស្សាមីតិ អត្ថោ. ទុស្សីលោ ហីតិ អយញ្ហិ លោកិយមហាជនោ ពហុទុស្សីលោ អត្តនោ អត្តនោ រុចិវសេន វាចំ និច្ឆារេត្វា ឃដ្ដេន្តោ ចរតិ, តត្ថ អធិវាសនំ អជ្ឈុបេក្ខនមេវ មម ភារោ. សមិតិន្តិ ឧយ្យានកីឡមណ្ឌលាទីសុ មហាជនមជ្ឈំ គច្ឆន្តា ទន្តមេវ គោណជាតិំ វា អស្សជាតិំ វា យានេ យោជេត្វា នយន្តិ. រាជាតិ តថារូបេហេវ វាហនេហិ គច្ឆន្តោ រាជាបិ ទន្តមេវ អភិរូហតិ. មនុស្សេសូតិ មនុស្សេសុបិ ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ ទន្តោ និព្ពិសេវនោវ សេដ្ឋោ. យោតិវាក្យន្តិ យោ ឯវរូបំ អតិក្កមវចនំ បុនប្បុនំ វុច្ចមានម្បិ តិតិក្ខតិ ន បដិប្ផរតិ ន វិហញ្ញតិ, ឯវរូបោ ទន្តោ សេដ្ឋោតិ អត្ថោ.

អស្សតរាតិ វឡវាយ គទ្រភេន ជាតា. អាជានីយាតិ យំ អស្សទមសារថិ ការណំ ការេតិ, តស្ស ខិប្បំ ជាននសមត្ថា. សិន្ធវាតិ សិន្ធវរដ្ឋេ ជាតា អស្សា. មហានាគាតិ កុញ្ជរសង្ខាតា មហាហត្ថិនោ. អត្តទន្តោតិ ឯតេ អស្សតរា ច សិន្ធវា ច កុញ្ជរា ច ទន្តាវ វរំ, ន អទន្តា. យោ បន ចតូហិ អរិយមគ្គេហិ អត្តនោ ទន្តតាយ អត្តទន្តោ និព្ពិសេវនោ, អយំ តតោបិ វរំ, សព្ពេហិបិ ឯតេហិ ឧត្តរិតរោតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ លញ្ជំ គហេត្វា វីថិសិង្ឃាដកាទីសុ ឋត្វា អក្កោសន្តោ បរិភាសន្តោ សព្ពោបិ សោ មហាជនោ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណីតិ.

អត្តទន្តវត្ថុ បឋមំ.