៥. ទារុសាកដិកបុត្តវត្ថុ

សុប្បពុទ្ធន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ ទារុសាកដិកស្ស បុត្តំ អារព្ភ កថេសិ.

រាជគហស្មិញ្ហិ សម្មាទិដ្ឋិកបុត្តោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកបុត្តោតិ ទ្វេ ទារកា អភិក្ខណំ គុឡកីឡំ កីឡន្តិ. តេសុ សម្មាទិដ្ឋិកបុត្តោ គុឡំ ខិបមានោ ពុទ្ធានុស្សតិំ អាវជ្ជេត្វា ‘‘នមោ ពុទ្ធស្សា’’តិ វត្វា វត្វា គុឡំ ខិបតិ. ឥតរោ តិត្ថិយគុណេ ឧទ្ទិសិត្វា ‘‘នមោ អរហន្តាន’’ន្តិ វត្វា វត្វា ខិបតិ. តេសុ សម្មាទិដ្ឋិកស្ស បុត្តោ ជិនាតិ, ឥតរោ បន បរាជយតិ. សោ តស្ស កិរិយំ ទិស្វា ‘‘អយំ ឯវំ អនុស្សរិត្វា ឯវំ វត្វា គុឡំ ខិបន្តោ មមំ ជិនាតិ, អហម្បិ ឯវរូបំ ករិស្សាមី’’តិ ពុទ្ធានុស្សតិយំ បរិចយមកាសិ. អថេកទិវសំ តស្ស បិតា សកដំ យោជេត្វា ទារូនំ អត្ថាយ គច្ឆន្តោ តម្បិ ទារកំ អាទាយ គន្ត្វា អដវិយំ ទារូនំ សកដំ បូរេត្វា អាគច្ឆន្តោ ពហិនគរេ សុសានសាមន្តេ ឧទកផាសុកដ្ឋានេ គោណេ មោចេត្វា ភត្តវិស្សគ្គមកាសិ. អថស្ស តេ គោណា សាយន្ហសមយេ នគរំ បវិសន្តេន គោគណេន សទ្ធិំ នគរមេវ បវិសិំសុ. សាកដិកោបិ គោណេ អនុពន្ធន្តោ នគរំ បវិសិត្វា សាយំ គោណេ ទិស្វា អាទាយ និក្ខមន្តោ ទ្វារំ ន សម្បាបុណិ. តស្មិញ្ហិ អសម្បត្តេយេវ ទ្វារំ បិហិតំ.

អថស្ស បុត្តោ ឯកកោវ រត្តិភាគេ សកដស្ស ហេដ្ឋា និបជ្ជិត្វា និទ្ទំ ឱក្កមិ. រាជគហំ បន បកតិយាបិ អមនុស្សពហុលំ. អយញ្ច សុសានសន្តិកេ និបន្នោ. តត្ថ នំ ទ្វេ អមនុស្សា បស្សិំសុ. ឯកោ សាសនស្ស បដិកណ្ឌកោ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ, ឯកោ សម្មាទិដ្ឋិកោ. តេសុ មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ អាហ – ‘‘អយំ នោ ភក្ខោ, ឥមំ ខាទិស្សាមា’’តិ. ឥតរោ ‘‘អលំ មា តេ រុច្ចី’’តិ និវារេតិ. សោ តេន និវារិយមានោបិ តស្ស វចនំ អនាទិយិត្វា ទារកំ បាទេសុ គហេត្វា អាកឌ្ឍិ. សោ ពុទ្ធានុស្សតិយា បរិចិតត្តា តស្មិំ ខណេ ‘‘នមោ ពុទ្ធស្សា’’តិ អាហ. អមនុស្សោ មហាភយភីតោ បដិក្កមិត្វា អដ្ឋាសិ. អថ នំ ឥតរោ ‘‘អម្ហេហិ អកិច្ចំ កតំ, ទណ្ឌកម្មំ តស្ស ករោមា’’តិ វត្វា តំ រក្ខមានោ អដ្ឋាសិ. មិច្ឆាទិដ្ឋិកោ នគរំ បវិសិត្វា រញ្ញោ ភោជនបាតិំ បូរេត្វា ភោជនំ អាហរិ. អថ នំ ឧភោបិ តស្ស មាតាបិតរោ វិយ ហុត្វា ឧបដ្ឋាបេត្វា ភោជេត្វា ‘‘ឥមានិ អក្ខរានិ រាជាវ បស្សតុ, មា អញ្ញោ’’តិ តំ បវត្តិំ បកាសេន្តា យក្ខានុភាវេន ភោជនបាតិយំ អក្ខរានិ ឆិន្ទិត្វា បាតិំ ទារុសកដេ បក្ខិបិត្វា សព្ពរត្តិំ អារក្ខំ កត្វា បក្កមិំសុ.

បុនទិវសេ ‘‘រាជកុលតោ ចោរេហិ ភោជនភណ្ឌំ អវហដ’’ន្តិ កោលាហលំ ករោន្តា ទ្វារានិ បិទហិត្វា ឱលោកេន្តា តត្ថ អបស្សន្តា នគរា និក្ខមិត្វា ឥតោ ចិតោ ច ឱលោកេន្តា ទារុសកដេ សុវណ្ណបាតិំ ទិស្វា ‘‘អយំ ចោរោ’’តិ តំ ទារកំ គហេត្វា រញ្ញោ ទស្សេសុំ. រាជា អក្ខរានិ ទិស្វា ‘‘កិំ ឯតំ, តាតា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘នាហំ, ទេវ, ជានាមិ, មាតាបិតរោ មេ អាគន្ត្វា រត្តិំ ភោជេត្វា រក្ខមានា អដ្ឋំសុ, អហម្បិ មាតាបិតរោ មំ រក្ខន្តីតិ និព្ភយោវ និទ្ទំ ឧបគតោ. ឯត្តកំ អហំ ជានាមី’’តិ. អថស្ស មាតាបិតរោបិ តំ ឋានំ អាគមំសុ. រាជា តំ បវត្តិំ ញត្វា តេ តយោបិ ជនេ អាទាយ សត្ថុ សន្តិកំ គន្ត្វា សព្ពំ អារោចេត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ, ភន្តេ, ពុទ្ធានុស្សតិ ឯវ រក្ខា ហោតិ, ឧទាហុ ធម្មានុស្សតិអាទយោបី’’តិ បុច្ឆិ. អថស្ស សត្ថា, ‘‘មហារាជ, ន កេវលំ ពុទ្ធានុស្សតិយេវ រក្ខា, យេសំ បន ឆព្ពិធេន ចិត្តំ សុភាវិតំ, តេសំ អញ្ញេន រក្ខាវរណេន វា មន្តោសធេហិ វា កិច្ចំ នត្ថី’’តិ វត្វា ឆ ឋានានិ ទស្សេន្តោ ឥមា គាថា អភាសិ.

២៩៦. ‘‘សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ, សទា គោតមសាវកា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, និច្ចំ ពុទ្ធគតា សតិ.

២៩៧. ‘‘សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ, សទា គោតមសាវកា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, និច្ចំ ធម្មគតា សតិ.

២៩៨. ‘‘សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ, សទា គោតមសាវកា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, និច្ចំ សង្ឃគតា សតិ.

២៩៩. ‘‘សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ, សទា គោតមសាវកា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, និច្ចំ កាយគតា សតិ.

៣០០. ‘‘សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ, សទា គោតមសាវកា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, អហិំសាយ រតោ មនោ.

៣០១. ‘‘សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ, សទា គោតមសាវកា;

យេសំ ទិវា ច រត្តោ ច, ភាវនាយ រតោ មនោ’’តិ.

តត្ថ សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តីតិ ពុទ្ធគតំ សតិំ គហេត្វា សុបន្តា, គហេត្វាយេវ ច បពុជ្ឈន្តា សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិ នាម. សទា គោតមសាវកាតិ គោតមគោត្តស្ស ពុទ្ធស្ស សវនន្តេ ជាតត្តា តស្សេវ អនុសាសនិយា សវនតាយ គោតមសាវកា. ពុទ្ធគតា សតីតិ យេសំ ‘‘ឥតិបិ សោ ភគវា’’តិអាទិប្បភេទេ ពុទ្ធគុណេ អារព្ភ ឧប្បជ្ជមានា សតិ និច្ចកាលំ អត្ថិ, តេ សទាបិ សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តីតិ អត្ថោ. តថា អសក្កោន្តា បន ឯកទិវសំ តីសុ កាលេសុ ទ្វីសុ កាលេសុ ឯកស្មិម្បិ កាលេ ពុទ្ធានុស្សតិំ មនសិ ករោន្តា សុប្បពុទ្ធំ បពុជ្ឈន្តិយេវ នាម. ធម្មគតា សតីតិ ‘‘ស្វាខាតោ ភគវតា ធម្មោ’’តិអាទិប្បភេទេ ធម្មគុណេ អារព្ភ ឧប្បជ្ជមានា សតិ. សង្ឃគតា សតីតិ ‘‘សុប្បដិបន្នោ ភគវតោ សាវកសង្ឃោ’’តិអាទិប្បភេទេ សង្ឃគុណេ អារព្ភ ឧប្បជ្ជមានា សតិ. កាយគតា សតីតិ ទ្វត្តិំសាការវសេន វា នវសិវថិកាវសេន វា ចតុធាតុវវត្ថានវសេន វា អជ្ឈត្តនីលកសិណាទិរូបជ្ឈានវសេន វា ឧប្បជ្ជមានា សតិ. អហិំសាយ រតោតិ ‘‘សោ ករុណាសហគតេន ចេតសា ឯកំ ទិសំ ផរិត្វា វិហរតី’’តិ (វិភ. ៦៤២) ឯវំ វុត្តាយ ករុណាភាវនាយ រតោ. ភាវនាយាតិ មេត្តាភាវនាយ. កិញ្ចាបិ ហេដ្ឋា ករុណាភាវនាយ វុត្តត្តា ឥធ សព្ពាបិ អវសេសា ភាវនា នាម, ឥធ បន មេត្តាភាវនាវ អធិប្បេតា. សេសំ បឋមគាថាយ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ.

ទេសនាវសានេ ទារកោ សទ្ធិំ មាតាបិតូហិ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ. បច្ឆា បន បព្ពជិត្វា សព្ពេបិ អរហត្តំ បាបុណិំសុ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

ទារុសាកដិកបុត្តវត្ថុ បញ្ចមំ.