៩. សុវណ្ណការត្ថេរវត្ថុ

ឧច្ឆិន្ទាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សទ្ធិវិហារិកំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកោ កិរ សុវណ្ណការបុត្តោ អភិរូបោ សារិបុត្តត្ថេរស្ស សន្តិកេ បព្ពជិ. ថេរោ ‘‘តរុណានំ រាគោ ឧស្សន្នោ ហោតី’’តិ ចិន្តេត្វា តស្ស រាគបដិឃាតាយ អសុភកម្មដ្ឋានំ អទាសិ. តស្ស បន តំ អសប្បាយំ. តស្មា អរញ្ញំ បវិសិត្វា តេមាសំ វាយមន្តោ ចិត្តេកគ្គមត្តម្បិ អលភិត្វា បុន ថេរស្ស សន្តិកំ អាគន្ត្វា ថេរេន ‘‘ឧបដ្ឋិតំ តេ, អាវុសោ, កម្មដ្ឋាន’’ន្តិ វុត្តេ តំ បវត្តិំ អារោចេសិ. អថស្ស ថេរោ ‘‘កម្មដ្ឋានំ ន សម្បជ្ជតីតិ វោសានំ អាបជ្ជិតុំ ន វដ្ដតី’’តិ វត្វា បុន តទេវ កម្មដ្ឋានំ សាធុកំ កថេត្វា អទាសិ. សោ ទុតិយវារេបិ កិញ្ចិ វិសេសំ និព្ពត្តេតុំ អសក្កោន្តោ អាគន្ត្វា ថេរស្ស អារោចេសិ. អថស្ស ថេរោបិ សការណំ សឧបមំ កត្វា តទេវ កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិ. សោ បុនបិ អាគន្ត្វា កម្មដ្ឋានស្ស អសម្បជ្ជនភាវំ កថេសិ. ថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘ការកោ ភិក្ខុ អត្តនិ វិជ្ជមានេ កាមច្ឆន្ទាទយោ វិជ្ជមានាតិ អវិជ្ជមានេ អវិជ្ជមានាតិ បជានាតិ. អយំ ភិក្ខុ ការកោ, នោ អការកោ, បដិបន្នោ, នោ អប្បដិបន្នោ, អហំ បនេតស្ស អជ្ឈាសយំ ន ជានាមិ, ពុទ្ធវេនេយ្យោ ឯសោ ភវិស្សតី’’តិ តំ អាទាយ សាយន្ហសមយេ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ‘‘អយំ, ភន្តេ, មម សទ្ធិវិហារិកោ, ឥមស្ស មយា ឥមិនា ការណេន ឥទំ នាម កម្មដ្ឋានំ ទិន្ន’’ន្តិ សព្ពំ តំ បវត្តិំ អារោចេសិ.

អថ នំ សត្ថា ‘‘អាសយានុសយញាណំ នាមេតំ បារមិយោ បូរេត្វា ទសសហស្សិលោកធាតុំ ឧន្នាទេត្វា សព្ពញ្ញុតំ បត្តានំ ពុទ្ធានំយេវ វិសយោ’’តិ វត្វា ‘‘កតរកុលា នុ ខោ ឯស បព្ពជិតោ’’តិ អាវជ្ជេន្តោ ‘‘សុវណ្ណការកុលា’’តិ ញត្វា អតីតេ អត្តភាវេ ឱលោកេន្តោ តស្ស សុវណ្ណការកុលេយេវ បដិបាដិយា និព្ពត្តានិ បញ្ច អត្តភាវសតានិ ទិស្វា ‘‘ឥមិនា ទហរេន ទីឃរត្តំ សុវណ្ណការកម្មំ ករោន្តេន កណិការបុប្ផបទុមបុប្ផាទីនិ ករិស្សាមីតិ រត្តសុវណ្ណមេវ សម្បរិវត្តិតំ, តស្មា ឥមស្ស អសុភបដិកូលកម្មដ្ឋានំ ន វដ្ដតិ, មនាបមេវស្ស កម្មដ្ឋានំ សប្បាយ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា, ‘‘សារិបុត្ត, តយា កម្មដ្ឋានំ ទត្វា ចត្តារោ មាសេ កិលមិតំ ភិក្ខុំ អជ្ជ បច្ឆាភត្តេយេវ អរហត្តំ បត្តំ បស្សិស្សសិ, គច្ឆ ត្វ’’ន្តិ ថេរំ ឧយ្យោជេត្វា ឥទ្ធិយា ចក្កមត្តំ សុវណ្ណបទុមំ មាបេត្វា បត្តេហិ ចេវ នាលេហិ ច ឧទកពិន្ទូនិ មុញ្ចន្តំ វិយ កត្វា ‘‘ភិក្ខុ ឥមំ បទុមំ អាទាយ វិហារបច្ចន្តេ វាលុករាសិម្ហិ ឋបេត្វា សម្មុខដ្ឋានេ បល្លង្កេន និសីទិត្វា ‘លោហិតកំ លោហិតក’ន្តិ បរិកម្មំ ករោហី’’តិ អទាសិ. តស្ស សត្ថុហត្ថតោ បទុមំ គណ្ហន្តស្សេវ ចិត្តំ បសីទិ. សោ វិហារបច្ចន្តំ គន្ត្វា វាលុកំ ឧស្សាបេត្វា តត្ថ បទុមនាលំ បវេសេត្វា សម្មុខេ បល្លង្កេន និសិន្នោ ‘‘លោហិតកំ លោហិតក’’ន្តិ បរិកម្មំ អារភិ. អថស្ស តង្ខណញ្ញេវ នីវរណានិ វិក្ខម្ភិំសុ, ឧបចារជ្ឈានំ ឧប្បជ្ជិ. តទនន្តរំ បឋមជ្ឈានំ និព្ពត្តេត្វា បញ្ចហាការេហិ វសីភាវំ បាបេត្វា យថានិសិន្នោវ ទុតិយជ្ឈានាទីនិបិ បត្វា វសីភូតោ ចតុត្ថជ្ឈានេន ឈានកីឡំ កីឡន្តោ និសីទិ.

សត្ថា តស្ស ឈានានំ ឧប្បន្នភាវំ ញត្វា ‘‘សក្ខិស្សតិ នុ ខោ ឯស អត្តនោ ធម្មតាយ ឧត្តរិ វិសេសំ និព្ពត្តេតុ’’ន្តិ ឱលោកេន្តោ ‘‘ន សក្ខិស្សតី’’តិ ញត្វា ‘‘តំ បទុមំ មិលាយតូ’’តិ អធិដ្ឋហិ. តំ ហត្ថេហិ មទ្ទិតបទុមំ មិលាយន្តំ វិយ កាឡវណ្ណំ អហោសិ. សោ ឈានា វុដ្ឋាយ តំ ឱលោកេត្វា ‘‘កិំ នុ ខោ ឥមំ បទុមំ ជរាយ បហដំ បញ្ញាយតិ, អនុបាទិណ្ណកេបិ ឯវំ ជរាយ អភិភុយ្យមានេ ឧបាទិណ្ណកេ កថាវ នត្ថិ. ឥទម្បិ ហិ ជរា អភិភវិស្សតី’’តិ អនិច្ចលក្ខណំ បស្សិ. តស្មិំ បន ទិដ្ឋេ ទុក្ខលក្ខណញ្ច អនត្តលក្ខណញ្ច ទិដ្ឋមេវ ហោតិ. តស្ស តយោ ភវា អាទិត្តា វិយ កណ្ឌេ ពទ្ធកុណបា វិយ ច ខាយិំសុ. តស្មិំ ខណេ តស្ស អវិទូរេ កុមារកា ឯកំ សរំ ឱតរិត្វា កុមុទានិ ភញ្ជិត្វា ថលេ រាសិំ ករោន្តិ. សោ ជលេ ច ថលេ ច កុមុទានិ ឱលោកេសិ. អថស្ស ជលេ កុមុទានិ អភិរូបានិ ឧទកបគ្ឃរន្តានិ វិយ ឧបដ្ឋហិំសុ, ឥតរានិ អគ្គគ្គេសុ បរិមិលាតានិ. សោ ‘‘អនុបាទិណ្ណកំ ជរា ឯវំ បហរតិ, ឧបាទិណ្ណកំ កិំ បន ន បហរិស្សតី’’តិ សុដ្ឋុតរំ អនិច្ចលក្ខណាទីនិ អទ្ទស. សត្ថា ‘‘បាកដីភូតំ ឥទានិ ឥមស្ស ភិក្ខុនោ កម្មដ្ឋាន’’ន្តិ ញត្វា គន្ធកុដិយំ និសិន្នកោវ ឱភាសំ មុញ្ចិ, សោ តស្ស មុខំ បហរិ. អថស្ស ‘‘កិំ នុ ខោ ឯត’’ន្តិ ឱលោកេន្តស្ស សត្ថា អាគន្ត្វា សម្មុខេ ឋិតោ វិយ អហោសិ. សោ ឧដ្ឋាយ អញ្ជលិំ បគ្គណ្ហិ. អថស្ស សត្ថា សប្បាយំ សល្លក្ខេត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៨៥. ‘‘ឧច្ឆិន្ទ សិនេហមត្តនោ, កុមុទំ សារទិកំវ បាណិនា;

សន្តិមគ្គមេវ ព្រូហយ, និព្ពានំ សុគតេន ទេសិត’’ន្តិ.

តត្ថ ឧច្ឆិន្ទាតិ អរហត្តមគ្គេន ឧច្ឆិន្ទ. សារទិកន្តិ សរទកាលេ និព្ពត្តំ. សន្តិមគ្គន្តិ និព្ពានគាមិំ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ. ព្រូហយាតិ វឌ្ឍយ. និព្ពានញ្ហិ សុគតេន ទេសិតំ, តស្មា តស្ស មគ្គំ ភាវេហីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សោ ភិក្ខុ អរហត្តេ បតិដ្ឋហិ.

សុវណ្ណការត្ថេរវត្ថុ នវមំ.