១០. មហាធនវាណិជវត្ថុ

ឥធ វស្សន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ មហាធនវាណិជំ នាម អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ ពារាណសិតោ កុសុម្ភរត្តានំ វត្ថានំ បញ្ច សកដសតានិ បូរេត្វា វណិជ្ជាយ សាវត្ថិំ អាគតោ នទីតីរំ បត្វា ‘‘ស្វេ នទិំ ឧត្តរិស្សាមី’’តិ តត្ថេវ សកដានិ មោចេត្វា វសិ. រត្តិំ មហាមេឃោ ឧដ្ឋហិត្វា វស្សិ. នទី សត្តាហំ ឧទកស្ស បូរា អដ្ឋាសិ. នាគរាបិ សត្តាហំ នក្ខត្តំ កីឡិំសុ. កុសុម្ភរត្តេហិ វត្ថេហិ កិច្ចំ ន និដ្ឋិតំ. វាណិជោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ ទូរំ អាគតោ. សចេ បុន គមិស្សាមិ, បបញ្ចោ ភវិស្សតិ. ឥធេវ វស្សញ្ច ហេមន្តញ្ច គិម្ហញ្ច មម កម្មំ ករោន្តោ វសិត្វា ឥមានិ វិក្កិណិស្សាមី’’តិ. សត្ថា នគរេ បិណ្ឌាយ ចរន្តោ តស្ស ចិត្តំ ញត្វា សិតំ បាតុករិត្វា អានន្ទត្ថេរេន សិតការណំ បុដ្ឋោ អាហ – ‘‘ទិដ្ឋោ តេ, អានន្ទ, មហាធនវាណិជោ’’តិ? ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ. សោ អត្តនោ ជីវិតន្តរាយំ អជានិត្វា ឥមំ សំវច្ឆរំ ឥធេវ វសិត្វា ភណ្ឌំ វិក្កិណិតុំ ចិត្តមកាសីតិ. ‘‘កិំ បន តស្ស, ភន្តេ, អន្តរាយោ ភវិស្សតី’’តិ? សត្ថា ‘‘អាមានន្ទ, សត្តាហមេវ ជីវិត្វា សោ មច្ចុមុខេ បតិស្សតី’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

‘‘អជ្ជេវ កិច្ចមាតប្បំ, កោ ជញ្ញា មរណំ សុវេ;

ន ហិ នោ សង្គរំ តេន, មហាសេនេន មច្ចុនា.

‘‘ឯវំ វិហារិំ អាតាបិំ, អហោរត្តមតន្ទិតំ;

តំ វេ ភទ្ទេករត្តោតិ, សន្តោ អាចិក្ខតេ មុនី’’តិ. (ម. និ. ៣.២៧២);

គច្ឆាមិស្ស, ភន្តេ, អារោចេស្សាមីតិ. វិស្សត្ថោ គច្ឆានន្ទាតិ. ថេរោ សកដដ្ឋានំ គន្ត្វា ភិក្ខាយ ចរិ. វាណិជោ ថេរំ អាហារេន បតិមានេសិ. អថ នំ ថេរោ អាហ – ‘‘កិត្តកំ កាលំ ឥធ វសិស្សសី’’តិ? ‘‘ភន្តេ, អហំ ទូរតោ អាគតោ’’. សចេ បុន គមិស្សាមិ, បបញ្ចោ ភវិស្សតិ, ឥមំ សំវច្ឆរំ ឥធ វសិត្វា ភណ្ឌំ វិក្កិណិត្វា គមិស្សាមីតិ. ឧបាសក, ទុជ្ជានោ ជីវិតន្តរាយោ, អប្បមាទំ កាតុំ វដ្ដតីតិ. ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, អន្តរាយោ ភវិស្សតី’’តិ. ‘‘អាម, ឧបាសក, សត្តាហមេវ តេ ជីវិតំ បវត្តិស្សតីតិ’’. សោ សំវិគ្គមានសោ ហុត្វា ពុទ្ធប្បមុខំ ភិក្ខុសង្ឃំ និមន្តេត្វា សត្តាហំ មហាទានំ ទត្វា អនុមោទនត្ថាយ បត្តំ គណ្ហិ. អថស្ស សត្ថា អនុមោទនំ ករោន្តោ, ‘‘ឧបាសក, បណ្ឌិតេន នាម ‘ឥធេវ វស្សាទីនិ វសិស្សាមិ, ឥទញ្ចិទញ្ច កម្មំ បយោជេស្សាមី’តិ ចិន្តេតុំ ន វដ្ដតិ, អត្តនោ បន ជីវិតន្តរាយមេវ ចិន្តេតុំ វដ្ដតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៨៦. ‘‘ឥធ វស្សំ វសិស្សាមិ, ឥធ ហេមន្តគិម្ហិសុ;

ឥតិ ពាលោ វិចិន្តេតិ, អន្តរាយំ ន ពុជ្ឈតី’’តិ.

តត្ថ ឥធ វស្សន្តិ ឥមស្មិំ ឋានេ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តោ ចតុមាសំ វស្សំ វសិស្សាមិ. ហេមន្តគិម្ហិសូតិ ហេមន្តគិម្ហេសុបិ ‘‘ចត្តារោ មាសេ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តោ ឥធេវ វសិស្សាមី’’តិ ឯវំ ទិដ្ឋធម្មិកសម្បរាយិកំ អត្ថំ អជានន្តោ ពាលោ វិចិន្តេតិ. អន្តរាយន្តិ ‘‘អសុកស្មិំ នាម កាលេ វា ទេសេ វា វយេ វា មរិស្សាមី’’តិ អត្តនោ ជីវិតន្តរាយំ ន ពុជ្ឈតីតិ.

ទេសនាវសានេ សោ វាណិជោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសិ. វាណិជោបិ សត្ថារំ អនុគន្ត្វា និវត្តិត្វា ‘‘សីសរោគោ វិយ មេ ឧប្បន្នោ’’តិ សយនេ និបជ្ជិ, តថានិបន្នោវ កាលំ កត្វា តុសិតវិមានេ និព្ពត្តិ.

មហាធនវាណិជវត្ថុ ទសមំ.