៨. បញ្ចមហល្លកត្ថេរវត្ថុ

វនំ ឆិន្ទថាតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ សម្ពហុលេ មហល្លកេ ភិក្ខូ អារព្ភ កថេសិ.

តេ កិរ គិហិកាលេ សាវត្ថិយំ កុដុម្ពិកា មហទ្ធនា អញ្ញមញ្ញសហាយកា ឯកតោ បុញ្ញានិ ករោន្តា សត្ថុ ធម្មទេសនំ សុត្វា ‘‘មយំ មហល្លកា, កិំ នោ ឃរាវាសេនា’’តិ សត្ថារំ បព្ពជ្ជំ យាចិត្វា បព្ពជិំសុ, មហល្លកភាវេន បន ធម្មំ បរិយាបុណិតុំ អសក្កោន្តា វិហារបរិយន្តេ បណ្ណសាលំ ការេត្វា ឯកតោវ វសិំសុ. បិណ្ឌាយ ចរន្តាបិ យេភុយ្យេន បុត្តទារស្សេវ គេហំ គន្ត្វា ភុញ្ជិំសុ. តេសុ ឯកស្ស បុរាណទុតិយិកា មធុរបាចិកា នាម, សា តេសំ សព្ពេសម្បិ ឧបការិកា អហោសិ. កស្មា សព្ពេបិ អត្តនា លទ្ធាហារំ គហេត្វា តស្សា ឯវ គេហេ និសីទិត្វា ភុញ្ជន្តិ? សាបិ នេសំ យថាសន្និហិតំ សូបព្យញ្ជនំ ទេតិ. សា អញ្ញតរាពាធេន ផុដ្ឋា កាលមកាសិ. អថ តេ មហល្លកត្ថេរា សហាយកស្ស ថេរស្ស បណ្ណសាលាយ សន្និបតិត្វា អញ្ញមញ្ញំ គីវាសុ គហេត្វា ‘‘មធុរបាចិកា ឧបាសិកា កាលកតា’’តិ វិលបន្តា រោទិំសុ. ភិក្ខូហិ ច សមន្តតោ ឧបធាវិត្វា ‘‘កិំ ឥទំ, អាវុសោ’’តិ បុដ្ឋា, ‘‘ភន្តេ, សហាយកស្ស នោ បុរាណទុតិយិកា កាលកតា, សា អម្ហាកំ អតិវិយ ឧបការិកា. ឥទានិ កុតោ តថារូបិំ លភិស្សាមាតិ ឥមិនា ការណេន រោទាមា’’តិ អាហំសុ.

ភិក្ខូ ធម្មសភាយំ កថំ សមុដ្ឋាបេសុំ. សត្ថា អាគន្ត្វា ‘‘កាយ នុត្ថ, ភិក្ខវេ, ឯតរហិ កថាយ សន្និសិន្នា’’តិ បុច្ឆិត្វា ‘‘ឥមាយ នាមា’’តិ វុត្តេ ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឥទានេវ, បុព្ពេបិ តេ កាកយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា សមុទ្ទតីរេ ចរមានា សមុទ្ទឩមិយា សមុទ្ទំ បវេសេត្វា មារិតាយ កាកិយា រោទិត្វា បរិទេវិត្វា តំ នីហរិស្សាមាតិ មុខតុណ្ឌកេហិ មហាសមុទ្ទំ ឧស្សិញ្ចន្តា កិលមិំសូ’’តិ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘អបិ នុ ហនុកា សន្តា, មុខញ្ច បរិសុស្សតិ;

ឱរមាម ន បារេម, បូរតេវ មហោទធី’’តិ. (ជា. ១.១.១៤៦);

ឥមំ កាកជាតកំ វិត្ថារេត្វា តេ ភិក្ខូ អាមន្តេត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, រាគទោសមោហវនំ និស្សាយ តុម្ហេហិ ឥទំ ទុក្ខំ បត្តំ, តំ វនំ ឆិន្ទិតុំ វដ្ដតិ, ឯវំ និទ្ទុក្ខា ភវិស្សថា’’តិ វត្វា ឥមា គាថា អភាសិ –

២៨៣. ‘‘វនំ ឆិន្ទថ មា រុក្ខំ, វនតោ ជាយតេ ភយំ;

ឆេត្វា វនញ្ច វនថញ្ច, និព្ពនា ហោថ ភិក្ខវោ.

២៨៤. ‘‘យាវ ហិ វនថោ ន ឆិជ្ជតិ,

អណុមត្តោបិ នរស្ស នារិសុ;

បដិពទ្ធមនោវ តាវ សោ,

វច្ឆោ ខីរបកោវ មាតរី’’តិ.

តត្ថ មា រុក្ខន្តិ សត្ថារា ហិ ‘‘វនំ ឆិន្ទថា’’តិ វុត្តេ តេសំ អចិរបព្ពជិតានំ ‘‘សត្ថា អម្ហេ វាសិអាទីនិ គហេត្វា វនំ ឆិន្ទាបេតី’’តិ រុក្ខំ ឆិន្ទិតុកាមតា ឧប្បជ្ជិ. អថ នេ ‘‘មយា រាគាទិកិលេសវនំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ, ន រុក្ខេ’’តិ បដិសេធេន្តោ ‘‘មា រុក្ខ’’ន្តិ អាហ. វនតោតិ យថា បាកតិកវនតោ សីហាទិភយំ ជាយតិ, ឯវំ ជាតិអាទិភយម្បិ កិលេសវនតោ ជាយតីតិ អត្ថោ. វនញ្ច វនថញ្ចាតិ ឯត្ថ មហន្តា រុក្ខា វនំ នាម, ខុទ្ទកា តស្មិំ វនេ ឋិតត្តា វនថា នាម. បុព្ពុប្បត្តិករុក្ខា វា វនំ នាម, អបរាបរុប្បត្តិកា វនថា នាម. ឯវមេវ មហន្តមហន្តា ភវាកឌ្ឍនកា កិលេសា វនំ នាម, បវត្តិយំ វិបាកទាយកា វនថា នាម. បុព្ពប្បត្តិកា វនំ នាម, អបរាបរុប្បត្តិកា វនថា នាម. តំ ឧភយំ ចតុត្ថមគ្គញាណេន ឆិន្ទិតព្ពំ. តេនាហ – ‘‘ឆេត្វា វនញ្ច វនថញ្ច, និព្ពនា ហោថ ភិក្ខវោ’’តិ. និព្ពនា ហោថាតិ និក្កិលេសា ហោថ. យាវ ហិ វនថោតិ យាវ ឯស អណុមត្តោបិ កិលេសវនថោ នរស្ស នារីសុ ន ឆិជ្ជតិ, តាវ សោ ខីរបកោ វច្ឆោ មាតរិ វិយ បដិពទ្ធមនោ លគ្គចិត្តោវ ហោតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ បញ្ចបិ តេ មហល្លកត្ថេរា សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិំសុ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

បញ្ចមហល្លកត្ថេរវត្ថុ អដ្ឋមំ.