៧. បោដ្ឋិលត្ថេរវត្ថុ

យោគា វេតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បោដ្ឋិលំ នាម ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សោ កិរ សត្តន្នម្បិ ពុទ្ធានំ សាសនេ តេបិដកោ បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ ធម្មំ វាចេសិ. សត្ថា ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមស្ស ភិក្ខុនោ ‘អត្តនោ ទុក្ខនិស្សរណំ ករិស្សាមី’តិ ចិត្តម្បិ នត្ថិ សំវេជេស្សាមិ ន’’ន្តិ. តតោ បដ្ឋាយ តំ ថេរំ អត្តនោ ឧបដ្ឋានំ អាគតកាលេ ‘‘ឯហិ, តុច្ឆបោដ្ឋិល, វន្ទ, តុច្ឆបោដ្ឋិល, និសីទ, តុច្ឆបោដ្ឋិល, យាហិ, តុច្ឆបោដ្ឋិលា’’តិ វទតិ. ឧដ្ឋាយ គតកាលេបិ ‘‘តុច្ឆបោដ្ឋិលោ គតោ’’តិ វទតិ. សោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ សាដ្ឋកថានិ តីណិ បិដកានិ ធារេមិ, បញ្ចន្នំ ភិក្ខុសតានំ អដ្ឋារស មហាគណេ ធម្មំ វាចេមិ, អថ បន មំ សត្ថា អភិក្ខណំ, ‘តុច្ឆបោដ្ឋិលា’តិ វទេតិ, អទ្ធា មំ សត្ថា ឈានាទីនំ អភាវេន ឯវំ វទេតី’’តិ. សោ ឧប្បន្នសំវេគោ ‘‘ទានិ អរញ្ញំ បវិសិត្វា សមណធម្មំ ករិស្សាមី’’តិ សយមេវ បត្តចីវរំ សំវិទហិត្វា បច្ចូសកាលេ សព្ពបច្ឆា ធម្មំ ឧគ្គណ្ហិត្វា និក្ខមន្តេន ភិក្ខុនា សទ្ធិំ និក្ខមិ. បរិវេណេ និសីទិត្វា សជ្ឈាយន្តា នំ ‘‘អាចរិយោ’’តិ ន សល្លក្ខេសុំ. សោ វីសយោជនសតមគ្គំ គន្ត្វា ឯកស្មិំ អរញ្ញាវាសេ តិំស ភិក្ខូ វសន្តិ, តេ ឧបសង្កមិត្វា សង្ឃត្ថេរំ វន្ទិត្វា, ‘‘ភន្តេ, អវស្សយោ មេ ហោថា’’តិ អាហ. អាវុសោ, ត្វំ ធម្មកថិកោ, អម្ហេហិ នាម តំ និស្សាយ កិញ្ចិ ជានិតព្ពំ ភវេយ្យ, កស្មា ឯវំ វទេសីតិ? មា, ភន្តេ, ឯវំ ករោថ, អវស្សយោ មេ ហោថាតិ. តេ បន សព្ពេ ខីណាសវាវ. អថ នំ មហាថេរោ ‘‘ឥមស្ស ឧគ្គហំ និស្សាយ មានោ អត្ថិយេវា’’តិ អនុថេរស្ស សន្តិកំ បហិណិ. សោបិ នំ តថេវាហ. ឥមិនា នីហារេន សព្ពេបិ តំ បេសេន្តា ទិវាដ្ឋានេ និសីទិត្វា សូចិកម្មំ ករោន្តស្ស សព្ពនវកស្ស សត្តវស្សិកសាមណេរស្ស សន្តិកំ បហិណិំសុ. ឯវមស្ស មានំ នីហរិំសុ.

សោ និហតមានោ សាមណេរស្ស សន្តិកេ អញ្ជលិំ បគ្គហេត្វា ‘‘អវស្សយោ មេ ហោហិ សប្បុរិសា’’តិ អាហ. អហោ, អាចរិយ, កិំ នាមេតំ កថេថ, តុម្ហេ មហល្លកា ពហុស្សុតា, តុម្ហាកំ សន្តិកេ មយា កិញ្ចិ ការណំ ជានិតព្ពំ ភវេយ្យាតិ. មា ឯវំ ករិ, សប្បុរិស, ហោហិយេវ មេ អវស្សយោតិ. ភន្តេ, សចេបិ ឱវាទក្ខមា ភវិស្សថ, ភវិស្សាមិ វោ អវស្សយោតិ. ហោមិ, សប្បុរិស, អហំ ‘‘អគ្គិំ បវិសា’’តិ វុត្តេ អគ្គិំ បវិសាមិយេវាតិ. អថ នំ សោ អវិទូរេ ឯកំ សរំ ទស្សេត្វា, ‘‘ភន្តេ, យថានិវត្ថបារុតោវ ឥមំ សរំ បវិសថា’’តិ អាហ. សោ ហិស្ស មហគ្ឃានំ ទុបដ្ដចីវរានំ និវត្ថបារុតភាវំ ញត្វាបិ ‘‘ឱវាទក្ខមោ នុ ខោ’’តិ វីមំសន្តោ ឯវមាហ. ថេរោបិ ឯកវចនេនេវ ឧទកំ ឱតរិ. អថ នំ ចីវរកណ្ណានំ តេមិតកាលេ ‘‘ឯថ, ភន្តេ’’តិ វត្វា ឯកវចនេនេវ អាគន្ត្វា ឋិតំ អាហ – ‘‘ភន្តេ, ឯកស្មិំ វម្មិកេ ឆ ឆិទ្ទានិ, តត្ថ ឯកេន ឆិទ្ទេន គោធា អន្តោ បវិដ្ឋា, តំ គណ្ហិតុកាមោ ឥតរានិ បញ្ច ឆិទ្ទានិ ថកេត្វា ឆដ្ឋំ ភិន្ទិត្វា បវិដ្ឋឆិទ្ទេនេវ គណ្ហាតិ, ឯវំ តុម្ហេបិ ឆទ្វារិកេសុ អារម្មណេសុ សេសានិ បញ្ចទ្វារានិ បិធាយ មនោទ្វារេ កម្មំ បដ្ឋបេថា’’តិ. ពហុស្សុតស្ស ភិក្ខុនោ ឯត្តកេនេវ បទីបុជ្ជលនំ វិយ អហោសិ. សោ ‘‘ឯត្តកមេវ ហោតុ សប្បុរិសា’’តិ ករជកាយេ ញាណំ ឱតារេត្វា សមណធម្មំ អារភិ.

សត្ថា វីសយោជនសតមត្ថកេ និសិន្នោវ តំ ភិក្ខុំ ឱលោកេត្វា ‘‘យថេវាយំ ភិក្ខុ ភូរិបញ្ញោ, ឯវមេវំ អនេន អត្តានំ បតិដ្ឋាបេតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា តេន សទ្ធិំ កថេន្តោ វិយ ឱភាសំ ផរិត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៨២. ‘‘យោគា វេ ជាយតី ភូរិ, អយោគា ភូរិសង្ខយោ;

ឯតំ ទ្វេធាបថំ ញត្វា, ភវាយ វិភវាយ ច;

តថាត្តានំ និវេសេយ្យ, យថា ភូរិ បវឌ្ឍតី’’តិ.

តត្ថ យោគាតិ អដ្ឋតិំសាយ អារម្មណេសុ យោនិសោ មនសិការា. ភូរីតិ បថវីសមាយ វិត្ថតាយ បញ្ញាយេតំ នាមំ. សង្ខយោតិ វិនាសោ. ឯតំ ទ្វេធាបថន្តិ ឯតំ យោគញ្ច អយោគញ្ច. ភវាយ វិភវាយ ចាតិ វុទ្ធិយា ច អវុទ្ធិយា ច. តថាតិ យថា អយំ ភូរិសង្ខាតា បញ្ញា បវឌ្ឍតិ, ឯវំ អត្តានំ និវេសេយ្យាតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ បោដ្ឋិលត្ថេរោ អរហត្តេ បតិដ្ឋហីតិ.

បោដ្ឋិលត្ថេរវត្ថុ សត្តមំ.