៦. សូករបេតវត្ថុ

វាចានុរក្ខីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា វេឡុវនេ វិហរន្តោ សូករបេតំ អារព្ភ កថេសិ.

ឯកស្មិញ្ហិ ទិវសេ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរោ លក្ខណត្ថេរេន សទ្ធិំ គិជ្ឈកូដា ឱរោហន្តោ ឯកស្មិំ បទេសេ សិតំ បាត្វាកាសិ. ‘‘កោ នុ ខោ, អាវុសោ, ហេតុ សិតស្ស បាតុកម្មាយា’’តិ លក្ខណត្ថេរេន បុដ្ឋោ ‘‘អកាលោ, អាវុសោ, ឥមស្ស បញ្ហស្ស, សត្ថុ សន្តិកេ មំ បុច្ឆេយ្យាថា’’តិ វត្វា លក្ខណត្ថេរេន សទ្ធិំយេវ រាជគហេ បិណ្ឌាយ ចរិត្វា បិណ្ឌបាតបដិក្កន្តោ វេឡុវនំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា និសីទិ. អថ នំ លក្ខណត្ថេរោ តមត្ថំ បុច្ឆិ. សោ អាហ – ‘‘អាវុសោ, អហំ ឯកំ បេតំ អទ្ទសំ, តស្ស តិគាវុតប្បមាណំ សរីរំ, តំ មនុស្សសរីរសទិសំ. សីសំ បន សូករស្ស វិយ, តស្ស មុខេ នង្គុដ្ឋំ ជាតំ, តតោ បុឡវា បគ្ឃរន្តិ. ស្វាហំ ‘ន មេ ឯវរូបោ សត្តោ ទិដ្ឋបុព្ពោ’តិ តំ ទិស្វា សិតំ បាត្វាកាសិ’’ន្តិ. សត្ថា ‘‘ចក្ខុភូតា វត, ភិក្ខវេ, មម សាវកា វិហរន្តី’’តិ វត្វា ‘‘អហម្បេតំ សត្តំ ពោធិមណ្ឌេយេវ អទ្ទសំ. ‘យេ បន មេ ន សទ្ទហេយ្យុំ, តេសំ អហិតាយ អស្សា’តិ បរេសំ អនុកម្បាយ ន កថេសិំ. ឥទានិ មោគ្គល្លានំ សក្ខិំ កត្វា កថេមិ. សច្ចំ, ភិក្ខវេ, មោគ្គល្លានោ អាហា’’តិ កថេសិ. តំ សុត្វា ភិក្ខូ សត្ថារំ បុច្ឆិំសុ – ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, តស្ស បុព្ពកម្ម’’ន្តិ. សត្ថា ‘‘តេន ហិ, ភិក្ខវេ, សុណាថា’’តិ អតីតំ អាហរិត្វា តស្ស បុព្ពកម្មំ កថេសិ.

កស្សបពុទ្ធកាលេ កិរ ឯកស្មិំ គាមកាវាសេ ទ្វេ ថេរា សមគ្គវាសំ វសិំសុ. តេសុ ឯកោ សដ្ឋិវស្សោ, ឯកោ ឯកូនសដ្ឋិវស្សោ. ឯកូនសដ្ឋិវស្សោ ឥតរស្ស បត្តចីវរំ អាទាយ វិចរិ, សាមណេរោ វិយ សព្ពំ វត្តបដិវត្តំ អកាសិ. តេសំ ឯកមាតុកុច្ឆិយំ វុត្ថភាតូនំ វិយ សមគ្គវាសំ វសន្តានំ វសនដ្ឋានំ ឯកោ ធម្មកថិកោ អាគមិ. តទា ច ធម្មស្សវនទិវសោ ហោតិ. ថេរា នំ សង្គណ្ហិត្វា ‘‘ធម្មកថំ នោ កថេហិ សប្បុរិសា’’តិ អាហំសុ. សោ ធម្មកថំ កថេសិ. ថេរា ‘‘ធម្មកថិកោ នោ លទ្ធោ’’តិ តុដ្ឋចិត្តា បុនទិវសេ តំ អាទាយ ធុរគាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា តត្ថ កតភត្តកិច្ចា, ‘‘អាវុសោ, ហិយ្យោ កថិតដ្ឋានតោវ ថោកំ ធម្មំ កថេហី’’តិ មនុស្សានំ ធម្មំ កថាបេសុំ. មនុស្សា ធម្មកថំ សុត្វា បុនទិវសត្ថាយបិ និមន្តយិំសុ. ឯវំ សមន្តា ភិក្ខាចារគាមេសុ ទ្វេ ទ្វេ ទិវសេ តំ អាទាយ បិណ្ឌាយ ចរិំសុ.

ធម្មកថិកោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមេ ទ្វេបិ អតិមុទុកា, មយា ឧភោបេតេ បលាបេត្វា ឥមស្មិំ វិហារេ វសិតុំ វដ្ដតី’’តិ. សោ សាយំ ថេរូបដ្ឋានំ គន្ត្វា ភិក្ខូនំ ឧដ្ឋាយ គតកាលេ និវត្តិត្វា មហាថេរំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, កិញ្ចិ វត្តព្ពំ អត្ថី’’តិ វត្វា ‘‘កថេហិ, អាវុសោ’’តិ វុត្តេ ថោកំ ចិន្តេត្វា, ‘‘ភន្តេ, កថា នាមេសា មហាសាវជ្ជា’’តិ វត្វា អកថេត្វាវ បក្កាមិ. អនុថេរស្សាបិ សន្តិកំ គន្ត្វា តថេវ អកាសិ. សោ ទុតិយទិវសេ តថេវ កត្វា តតិយទិវសេ តេសំ អតិវិយ កោតុហលេ ឧប្បន្នេ មហាថេរំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, កិញ្ចិ វត្តព្ពំ អត្ថិ, តុម្ហាកំ បន សន្តិកេ វត្តុំ ន វិសហាមី’’តិ វត្វា ថេរេន ‘‘ហោតុ, អាវុសោ, កថេហី’’តិ និប្បីឡិតោ អាហ – ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, អនុថេរោ តុម្ហេហិ សទ្ធិំ សំភោគោ’’តិ. សប្បុរិស, កិំ នាមេតំ កថេសិ, មយំ ឯកមាតុកុច្ឆិយំ វុត្ថបុត្តា វិយ, អម្ហេសុ ឯកេន យំ លទ្ធំ, ឥតរេនាបិ លទ្ធមេវ ហោតិ. មយា ឯតស្ស ឯត្តកំ កាលំ អគុណោ នាម ន ទិដ្ឋបុព្ពោតិ? ឯវំ, ភន្តេតិ. អាមាវុសោតិ. ភន្តេ មំ អនុថេរោ ឯវមាហ – ‘‘សប្បុរិស, ត្វំ កុលបុត្តោ, អយំ មហាថេរោ លជ្ជី បេសលោតិ ឯតេន សទ្ធិំ សំភោគំ ករោន្តោ ឧបបរិក្ខិត្វា ករេយ្យាសី’’តិ ឯវមេស មំ អាគតទិវសតោ បដ្ឋាយ វទតីតិ.

មហាថេរោ តំ សុត្វាវ កុទ្ធមានសោ ទណ្ឌាភិហតំ កុលាលភាជនំ វិយ ភិជ្ជិ. ឥតរោបិ ឧដ្ឋាយ អនុថេរស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា តថេវ អវោច, សោបិ តថេវ ភិជ្ជិ. តេសុ កិញ្ចាបិ ឯត្តកំ កាលំ ឯកោបិ វិសុំ បិណ្ឌាយ បវិដ្ឋបុព្ពោ នាម នត្ថិ, បុនទិវសេ បន វិសុំ បិណ្ឌាយ បវិសិត្វា អនុថេរោ បុរេតរំ អាគន្ត្វា ឧបដ្ឋានសាលាយ អដ្ឋាសិ, មហាថេរោ បច្ឆា អគមាសិ. តំ ទិស្វា អនុថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘កិំ នុ ខោ ឥមស្ស បត្តចីវរំ បដិគ្គហេតព្ពំ, ឧទាហុ នោ’’តិ. សោ ‘‘ន ឥទានិ បដិគ្គហេស្សាមី’’តិ ចិន្តេត្វាបិ ‘‘ហោតុ, ន មយា ឯវំ កតបុព្ពំ, មយា អត្តនោ វត្តំ ហាបេតុំ ន វដ្ដតី’’តិ ចិត្តំ មុទុកំ កត្វា ថេរំ ឧបសង្កមិត្វា, ‘‘ភន្តេ, បត្តចីវរំ ទេថា’’តិ អាហ. ឥតរោ ‘‘គច្ឆ, ទុព្ពិនីត, ន ត្វំ មម បត្តចីវរំ បដិគ្គហេតុំ យុត្តរូបោ’’តិ អច្ឆរំ បហរិត្វា តេនបិ ‘‘អាម, ភន្តេ, អហម្បិ តុម្ហាកំ បត្តចីវរំ ន បដិគ្គណ្ហាមីតិ ចិន្តេសិ’’ន្តិ វុត្តេ, ‘‘អាវុសោ នវក, កិំ ត្វំ ចិន្តេសិ, មម ឥមស្មិំ វិហារេ កោចិ សង្គោ អត្ថី’’តិ អាហ. ឥតរោបិ ‘‘តុម្ហេ បន, ភន្តេ, កិំ ឯវំ មញ្ញថ ‘មម ឥមស្មិំ វិហារេ កោចិ សង្គោ អត្ថី’តិ, ឯសោ តេ វិហារោ’’តិ វត្វា បត្តចីវរំ អាទាយ និក្ខមិ. ឥតរោបិ និក្ខមិ. តេ ឧភោបិ ឯកមគ្គេនាបិ អគន្ត្វា ឯកោ បច្ឆិមទ្វារេន មគ្គំ គណ្ហិ, ឯកោ បុរត្ថិមទ្វារេន. ធម្មកថិកោ, ‘‘ភន្តេ, មា ឯវំ ករោថ, មា ឯវំ ករោថា’’តិ វត្វា ‘‘តិដ្ឋាវុសោ’’តិ វុត្តេ និវត្តិ. សោ បុនទិវសេ ធុរគាមំ បវិដ្ឋោ មនុស្សេហិ, ‘‘ភន្តេ, ភទ្ទន្តា កុហិ’’ន្តិ វុត្តេ, ‘‘អាវុសោ, មា បុច្ឆថ, តុម្ហាកំ កុលុបកា ហិយ្យោ កលហំ កត្វា និក្ខមិំសុ, អហំ យាចន្តោបិ និវត្តេតុំ នាសក្ខិ’’ន្តិ អាហ. តេសុ ពាលា តុណ្ហី អហេសុំ. បណ្ឌិតា បន ‘‘អម្ហេហិ ឯត្តកំ កាលំ ភទ្ទន្តានំ កិញ្ចិ ខលិតំ នាម ន ទិដ្ឋបុព្ពំ, តេសំ ភយំ ឥមំ និស្សាយ ឧប្បន្នំ ភវិស្សតី’’តិ ទោមនស្សប្បត្តា អហេសុំ.

តេបិ ថេរា គតដ្ឋានេ ចិត្តសុខំ នាម ន លភិំសុ. មហាថេរោ ចិន្តេសិ – ‘‘អហោ នវកស្ស ភិក្ខុនោ ភារិយំ កម្មំ កតំ, មុហុត្តំ ទិដ្ឋំ នាម អាគន្តុកភិក្ខុំ អាហ – ‘មហាថេរេន សទ្ធិំ សំភោគំ មា អកាសី’’’តិ. ឥតរោបិ ចិន្តេសិ – ‘‘អហោ មហាថេរស្ស ភារិយំ កម្មំ កតំ, មុហុត្តំ ទិដ្ឋំ នាម អាគន្តុកភិក្ខុំ អាហ – ‘ឥមិនា សទ្ធិំ សំភោគំ មា អកាសី’’’តិ. តេសំ នេវ សជ្ឈាយោ ន មនសិការោ អហោសិ. តេ វស្សសតច្ចយេន បច្ឆិមទិសាយ ឯកំ វិហារំ អគមំសុ. តេសំ ឯកមេវ សេនាសនំ បាបុណិ. មហាថេរេ បវិសិត្វា មញ្ចកេ និសិន្នេ ឥតរោបិ បាវិសិ. មហាថេរោ តំ ទិស្វាវ សញ្ជានិត្វា អស្សូនិ សន្ធារេតុំ នាសក្ខិ. ឥតរោបិ មហាថេរំ សញ្ជានិត្វា អស្សុបុណ្ណេហិ នេត្តេហិ ‘‘កថេមិ នុ ខោ មា កថេមី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘ន តំ សទ្ធេយ្យរូប’’ន្តិ ថេរំ វន្ទិត្វា ‘‘អហំ, ភន្តេ, ឯត្តកំ កាលំ តុម្ហាកំ បត្តចីវរំ គហេត្វា វិចរិំ, អបិ នុ ខោ មេ កាយទ្វារាទីសុ តុម្ហេហិ កិញ្ចិ អសារុប្បំ ទិដ្ឋបុព្ព’’ន្តិ. ‘‘ន ទិដ្ឋបុព្ពំ, អាវុសោ’’តិ. អថ កស្មា ធម្មកថិកំ អវចុត្ថ ‘‘មា ឯតេន សទ្ធិំ សំភោគមកាសី’’តិ? ‘‘នាហំ, អាវុសោ, ឯវំ កថេមិ, តយា កិរ មម អន្តរេ ឯវំ វុត្ត’’ន្តិ. ‘‘អហម្បិ, ភន្តេ, ន វទាមី’’តិ. តេ តស្មិំ ខណេ ‘‘តេន អម្ហេ ភិន្ទិតុកាមេន ឯវំ វុត្តំ ភវិស្សតី’’តិ ញត្វា អញ្ញមញ្ញំ អច្ចយំ ទេសយិំសុ. តេ វស្សសតំ ចិត្តស្សាទំ អលភន្តា តំ ទិវសំ សមគ្គា ហុត្វា ‘‘អាយាម, នំ តតោ វិហារា និក្កឌ្ឍិស្សាមា’’តិ បក្កមិត្វា អនុបុព្ពេន តំ វិហារំ អគមំសុ.

ធម្មកថិកោបិ ថេរេ ទិស្វា បត្តចីវរំ បដិគ្គហេតុំ ឧបគច្ឆិ. ថេរា ‘‘ន ត្វំ ឥមស្មិំ វិហារេ វសិតុំ យុត្តរូបោ’’តិ អច្ឆរំ បហរិំសុ. សោ សណ្ឋាតុំ អសក្កោន្តោ តាវទេវ និក្ខមិត្វា បលាយិ. អថ នំ វីសតិ វស្សសហស្សានិ កតោ សមណធម្មោ សន្ធារេតុំ នាសក្ខិ, តតោ ចវិត្វា អវីចិម្ហិ និព្ពត្តោ ឯកំ ពុទ្ធន្តរំ បច្ចិត្វា ឥទានិ គិជ្ឈកូដេ វុត្តប្បការេន អត្តភាវេន ទុក្ខំ អនុភោតីតិ.

សត្ថា ឥទំ តស្ស បុព្ពកម្មំ អាហរិត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, ភិក្ខុនា នាម កាយាទីហិ ឧបសន្តរូបេន ភវិតព្ព’’ន្តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៨១. ‘‘វាចានុរក្ខី មនសា សុសំវុតោ,

កាយេន ច នាកុសលំ កយិរា;

ឯតេ តយោ កម្មបថេ វិសោធយេ,

អារាធយេ មគ្គមិសិប្បវេទិត’’ន្តិ.

តស្សត្ថោ – ចតុន្នំ វចីទុច្ចរិតានំ វជ្ជនេន វាចានុរក្ខី អភិជ្ឈាទីនំ អនុប្បាទនេន មនសា ច សុដ្ឋុ សំវុតោ បាណាតិបាតាទយោ បជហន្តោ កាយេន ច អកុសលំ ន កយិរា. ឯវំ ឯតេ តយោ កម្មបថេ វិសោធយេ. ឯវំ វិសោធេន្តោ ហិ សីលក្ខន្ធាទីនំ ឯសកេហិ ពុទ្ធាទីហិ ឥសីហិ បវេទិតំ អដ្ឋង្គិកមគ្គំ អារាធេយ្យាតិ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

សូករបេតវត្ថុ ឆដ្ឋំ.