៥. បធានកម្មិកតិស្សត្ថេរវត្ថុ

ឧដ្ឋានកាលម្ហីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បធានកម្មិកតិស្សត្ថេរំ អារព្ភ កថេសិ.

សាវត្ថិវាសិនោ កិរ បញ្ចសតា កុលបុត្តា សត្ថុ សន្តិកេ បព្ពជិត្វា កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា អរញ្ញំ អគមំសុ. តេសុ ឯកោ តត្ថេវ ឱហីយិ. អវសេសា អរញ្ញេ សមណធម្មំ ករោន្តា អរហត្តំ បត្វា ‘‘បដិលទ្ធគុណំ សត្ថុ អារោចេស្សាមា’’តិ បុន សាវត្ថិំ អគមំសុ. តេ សាវត្ថិតោ យោជនមត្តេ ឯកស្មិំ គាមកេ បិណ្ឌាយ ចរន្តេ ទិស្វា ឯកោ ឧបាសកោ យាគុភត្តាទីហិ បតិមានេត្វា អនុមោទនំ សុត្វា បុនទិវសត្ថាយបិ និមន្តេសិ. តេ តទហេវ សាវត្ថិំ គន្ត្វា បត្តចីវរំ បដិសាមេត្វា សាយន្ហសមយេ សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. សត្ថា តេហិ សទ្ធិំ អតិវិយ តុដ្ឋិំ បវេទយមានោ បដិសន្ថារំ អកាសិ.

អថ នេសំ តត្ថ ឱហីនោ សហាយកភិក្ខុ ចិន្តេសិ – ‘‘សត្ថុ ឥមេហិ សទ្ធិំ បដិសន្ថារំ ករោន្តស្ស មុខំ នប្បហោតិ, មយ្ហំ បន មគ្គផលាភាវេន មយា សទ្ធិំ ន កថេតិ, អជ្ជេវ អរហត្តំ បត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា មយា សទ្ធិំ កថាបេស្សាមី’’តិ. តេបិ ភិក្ខូ, ‘‘ភន្តេ, មយំ អាគមនមគ្គេ ឯកេន ឧបាសកេន ស្វាតនាយ និមន្តិតា, តត្ថ បាតោវ គមិស្សាមា’’តិ សត្ថារំ អបលោកេសុំ. អថ នេសំ សហាយកោ ភិក្ខុ សព្ពរត្តិំ ចង្កមន្តោ និទ្ទាវសេន ចង្កមកោដិយំ ឯកស្មិំ បាសាណផលកេ បតិ, ឩរុដ្ឋិ ភិជ្ជិ. សោ មហាសទ្ទេន វិរវិ. តស្ស តេ សហាយកា ភិក្ខូ សទ្ទំ សញ្ជានិត្វា ឥតោ ចិតោ ច ឧបធាវិំសុ. តេសំ ទីបំ ជាលេត្វា តស្ស កត្តព្ពកិច្ចំ ករោន្តានំយេវ អរុណោ ឧដ្ឋហិ, តេ តំ គាមំ គន្តុំ ឱកាសំ ន លភិំសុ. អថ នេ សត្ថា អាហ – ‘‘កិំ, ភិក្ខវេ, ភិក្ខាចារគាមំ ន គមិត្ថា’’តិ. តេ ‘‘អាម, ភន្តេ’’តិ តំ បវត្តិំ អារោចេសុំ. សត្ថា ‘‘ន, ភិក្ខវេ, ឯស ឥទានេវ តុម្ហាកំ លាភន្តរាយំ ករោតិ, បុព្ពេបិ អកាសិយេវា’’តិ វត្វា តេហិ យាចិតោ អតីតំ អាហរិត្វា –

‘‘យោ បុព្ពេ ករណីយានិ, បច្ឆា សោ កាតុមិច្ឆតិ;

វរុណកដ្ឋភញ្ជោវ, ស បច្ឆា មនុតប្បតី’’តិ. (ជា. ១.១.៧១) –

ជាតកំ វិត្ថារេសិ. តទា កិរ តេ ភិក្ខូ បញ្ចសតា មាណវកា អហេសុំ, កុសីតមាណវកោ អយំ ភិក្ខុ អហោសិ, អាចរិយោ បន តថាគតោវ អហោសីតិ.

សត្ថា ឥមំ ធម្មទេសនំ អាហរិត្វា, ‘‘ភិក្ខវេ, យោ ហិ ឧដ្ឋានកាលេ ឧដ្ឋានំ ន ករោតិ, សំសន្នសង្កប្បោ ហោតិ, កុសីតោ សោ ឈានាទិភេទំ វិសេសំ នាធិគច្ឆតី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៨០. ‘‘ឧដ្ឋានកាលម្ហិ អនុដ្ឋហានោ,

យុវា ពលី អាលសិយំ ឧបេតោ;

សំសន្នសង្កប្បមនោ កុសីតោ,

បញ្ញាយ មគ្គំ អលសោ ន វិន្ទតី’’តិ.

តត្ថ អនុដ្ឋហានោតិ អនុដ្ឋហន្តោ អវាយមន្តោ. យុវា ពលីតិ បឋមយោព្ពនេ ឋិតោ ពលសម្បន្នោបិ ហុត្វា អលសភាវេន ឧបេតោ ហោតិ, ភុត្វា សយតិ. សំសន្នសង្កប្បមនោតិ តីហិ មិច្ឆាវិតក្កេហិ សុដ្ឋុ អវសន្នសម្មាសង្កប្បចិត្តោ. កុសីតោតិ និព្ពីរិយោ. អលសោតិ មហាអលសោ បញ្ញាយ ទដ្ឋព្ពំ អរិយមគ្គំ អបស្សន្តោ ន វិន្ទតិ, ន បដិលភតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

បធានកម្មិកតិស្សត្ថេរវត្ថុ បញ្ចមំ.