៩. បញ្ចឧបាសកវត្ថុ

នត្ថិ រាគសមោ អគ្គីតិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ជេតវនេ វិហរន្តោ បញ្ច ឧបាសកេ អារព្ភ កថេសិ.

តេ កិរ ធម្មំ សោតុកាមា វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិំសុ. ពុទ្ធានញ្ច ‘‘អយំ ខត្តិយោ, អយំ ព្រាហ្មណោ, អយំ អឌ្ឍោ, អយំ ទុគ្គតោ, ឥមស្ស ឧឡារំ កត្វា ធម្មំ ទេសេស្សាមិ, ឥមស្ស នោ’’តិ ចិត្តំ ន ឧប្បជ្ជតិ. យំកិញ្ចិ អារព្ភ ធម្មំ ទេសេន្តោ ធម្មគារវំ បុរក្ខត្វា អាកាសគង្គំ ឱតារេន្តោ វិយ ទេសេតិ. ឯវំ ទេសេន្តស្ស បន តថាគតស្ស សន្តិកេ និសិន្នានំ តេសំ ឯកោ និសិន្នកោវ និទ្ទាយិ, ឯកោ អង្គុលិយា ភូមិំ លិខន្តោ និសីទិ, ឯកោ ឯកំ រុក្ខំ ចាលេន្តោ និសីទិ, ឯកោ អាកាសំ ឧល្លោកេន្តោ និសីទិ, ឯកោ បន សក្កច្ចំ ធម្មំ អស្សោសិ.

អានន្ទត្ថេរោ សត្ថារំ ពីជយមានោ តេសំ អាការំ ឱលោកេន្តោ សត្ថារំ អាហ – ‘‘ភន្តេ, តុម្ហេ ឥមេសំ មហាមេឃគជ្ជិតំ គជ្ជន្តា វិយ ធម្មំ ទេសេថ, ឯតេ បន តុម្ហេសុបិ ធម្មំ កថេន្តេសុ ឥទញ្ចិទញ្ច ករោន្តា និសិន្នា’’តិ. ‘‘អានន្ទ, ត្វំ ឯតេ ន ជានាសី’’តិ? ‘‘អាម, ន ជានាមិ, ភន្តេ’’តិ. ឯតេសុ ហិ យោ ឯស និទ្ទាយន្តោ និសិន្នោ, ឯស បញ្ច ជាតិសតានិ សប្បយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា ភោគេសុ សីសំ ឋបេត្វា និទ្ទាយិ, ឥទានិបិស្ស និទ្ទាយ តិត្តិ នត្ថិ, នាស្ស កណ្ណំ មម សទ្ទោ បវិសតីតិ. កិំ បន, ភន្តេ, បដិបាដិយា កថេថ, ឧទាហុ អន្តរន្តរាតិ. អានន្ទ, ឯតស្ស ហិ កាលេន មនុស្សត្តំ, កាលេន ទេវត្តំ, កាលេន នាគត្តន្តិ ឯវំ អន្តរន្តរា ឧប្បជ្ជន្តស្ស ឧបបត្តិយោ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណេនាបិ ន សក្កា បរិច្ឆិន្ទិតុំ. បដិបាដិយា បនេស បញ្ច ជាតិសតានិ នាគយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា និទ្ទាយន្តោបិ និទ្ទាយ អតិត្តោយេវ. អង្គុលិយា ភូមិំ លិខន្តោ និសិន្នបុរិសោបិ បញ្ច ជាតិសតានិ គណ្ឌុប្បាទយោនិយំ និព្ពត្តិត្វា ភូមិំ ខណិ, ឥទានិបិ ភូមិំ ខណន្តោវ មម សទ្ទំ ន សុណាតិ. ឯស រុក្ខំ ចាលេន្តោ និសិន្នបុរិសោបិ បដិបាដិយា បញ្ច ជាតិសតានិ មក្កដយោនិយំ និព្ពត្តិ, ឥទានិបិ បុព្ពាចិណ្ណវសេន រុក្ខំ ចាលេតិយេវ, នាស្ស កណ្ណំ មម សទ្ទោ បវិសតិ. ឯស អាកាសំ ឧល្លោកេត្វា និសិន្នបុរិសោបិ បញ្ច ជាតិសតានិ នក្ខត្តបាឋកោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, ឥទានិ បុព្ពាចិណ្ណវសេន អជ្ជាបិ អាកាសមេវ ឧល្លោកេតិ, នាស្ស កណ្ណំ មម សទ្ទោ បវិសតិ. ឯស សក្កច្ចំ ធម្មំ សុណន្តោ និសិន្នបុរិសោ បន បដិបាដិយា បញ្ច ជាតិសតានិ តិណ្ណំ វេទានំ បារគូ មន្តជ្ឈាយកព្រាហ្មណោ ហុត្វា និព្ពត្តិ, ឥទានិបិ មន្តំ សំសន្ទន្តោ វិយ សក្កច្ចំ សុណាតីតិ.

‘‘ភន្តេ, តុម្ហាកំ ធម្មទេសនា ឆវិអាទីនិ ឆិន្ទិត្វា អដ្ឋិមិញ្ជំ អាហច្ច តិដ្ឋតិ, កស្មា ឥមេ តុម្ហេសុបិ ធម្មំ ទេសេន្តេសុ សក្កច្ចំ ន សុណន្តី’’តិ? ‘‘អានន្ទ, មម ធម្មោ សុស្សវនីយោតិ សញ្ញំ ករោសិ មញ្ញេ’’តិ. ‘‘កិំ បន, ភន្តេ, ទុស្សវនីយោ’’តិ? ‘‘អាម, អានន្ទា’’តិ. ‘‘កស្មា, ភន្តេ’’តិ? ‘‘អានន្ទ, ពុទ្ធោតិ វា ធម្មោតិ វា សង្ឃោតិ វា បទំ ឥមេហិ សត្តេហិ អនេកេសុបិ កប្បកោដិសតសហស្សេសុ អសុតបុព្ពំ. យស្មា ឥមំ ធម្មំ សោតុំ ន សក្កោន្តា អនមតគ្គេ សំសារេ ឥមេ សត្តា អនេកវិហិតំ តិរច្ឆានកថំយេវ សុណន្តា អាគតា, តស្មា សុរាបានកេឡិមណ្ឌលាទីសុ គាយន្តា នច្ចន្តា វិចរន្តិ, ធម្មំ សោតុំ ន សក្កោន្តី’’តិ. ‘‘កិំ និស្សាយ បនេតេ ន សក្កោន្តិ, ភន្តេ’’តិ?

អថស្ស សត្ថា, ‘‘អានន្ទ, រាគំ និស្សាយ ទោសំ និស្សាយ មោហំ និស្សាយ តណ្ហំ និស្សាយ ន សក្កោន្តិ. រាគគ្គិសទិសោ អគ្គិ នាម នត្ថិ, សោ ឆារិកម្បិ អសេសេត្វា សត្តេ ទហតិ. កិញ្ចាបិ សត្តសូរិយបាតុភាវំ និស្សាយ ឧប្បន្នោ កប្បវិនាសកោ អគ្គិបិ កិញ្ចិ អនវសេសេត្វាវ លោកំ ទហតិ, សោ បន អគ្គិ កទាចិយេវ ទហតិ. រាគគ្គិនោ អទហនកាលោ នាម នត្ថិ, តស្មា រាគសមោ វា អគ្គិ ទោសសមោ វា គហោ មោហសមំ វា ជាលំ តណ្ហាសមា វា នទី នាម នត្ថី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៥១. ‘‘នត្ថិ រាគសមោ អគ្គិ, នត្ថិ ទោសសមោ គហោ;

នត្ថិ មោហសមំ ជាលំ, នត្ថិ តណ្ហាសមា នទី’’តិ.

តត្ថ រាគសមោតិ ធូមាទីសុ កិញ្ចិ អទស្សេត្វា អន្តោយេវ ឧដ្ឋាយ ឈាបនវសេន រាគេន សមោ អគ្គិ នាម នត្ថិ. ទោសសមោតិ យក្ខគហអជគរគហកុម្ភិលគហាទយោ ឯកស្មិំយេវ អត្តភាវេ គណ្ហិតុំ សក្កោន្តិ, ទោសគហោ បន សព្ពត្ថ ឯកន្តមេវ គណ្ហាតីតិ ទោសេន សមោ គហោ នាម នត្ថិ. មោហសមន្តិ ឱនន្ធនបរិយោនន្ធនដ្ឋេន បន មោហសមំ ជាលំ នាម នត្ថិ. តណ្ហាសមាតិ គង្គាទីនំ នទីនំ បុណ្ណកាលោបិ ឩនកាលោបិ សុក្ខកាលោបិ បញ្ញាយតិ, តណ្ហាយ បន បុណ្ណកាលោ វា សុក្ខកាលោ វា នត្ថិ, និច្ចំ ឩនាវ បញ្ញាយតីតិ ទុប្បូរណដ្ឋេន តណ្ហាយ សមា នទី នាម នត្ថីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ សក្កច្ចំ ធម្មំ សុណន្តោ ឧបាសកោ សោតាបត្តិផលេ បតិដ្ឋហិ, សម្បត្តានម្បិ សាត្ថិកា ធម្មទេសនា អហោសីតិ.

បញ្ចឧបាសកវត្ថុ នវមំ.