១០. មេណ្ឌកសេដ្ឋិវត្ថុ

សុទស្សំ វជ្ជន្តិ ឥមំ ធម្មទេសនំ សត្ថា ភទ្ទិយនគរំ និស្សាយ ជាតិយាវនេ វិហរន្តោ មេណ្ឌកសេដ្ឋិំ អារព្ភ កថេសិ.

សត្ថា កិរ អង្គុត្តរាបេសុ ចារិកំ ចរន្តោ មេណ្ឌកសេដ្ឋិនោ ច, ភរិយាយ ចស្ស ចន្ទបទុមាយ, បុត្តស្ស ច ធនញ្ចយសេដ្ឋិនោ, សុណិសាយ ច សុមនទេវិយា, នត្តាយ ចស្ស វិសាខាយ, ទាសស្ស ច បុណ្ណស្សាតិ ឥមេសំ សោតាបត្តិផលូបនិស្សយំ ទិស្វា ភទ្ទិយនគរំ គន្ត្វា ជាតិយាវនេ វិហាសិ. មេណ្ឌកសេដ្ឋិ សត្ថុ អាគមនំ អស្សោសិ. កស្មា បនេស មេណ្ឌកសេដ្ឋិ នាម ជាតោតិ? តស្ស កិរ បច្ឆិមគេហេ អដ្ឋករីសមត្តេ ឋានេ ហត្ថិអស្សឧសភបមាណា សុវណ្ណមេណ្ឌកា បថវិំ ភិន្ទិត្វា បិដ្ឋិយា បិដ្ឋិំ បហរមានា ឧដ្ឋហិំសុ. តេសំ មុខេសុ បញ្ចវណ្ណានំ សុត្តានំ គេណ្ឌុកា បក្ខិត្តា ហោន្តិ. សប្បិតេលមធុផាណិតាទីហិ វា វត្ថច្ឆាទនហិរញ្ញសុវណ្ណាទីហិ វា អត្ថេ សតិ តេសំ មុខតោ គេណ្ឌុកេ អបនេន្តិ, ឯកស្សាបិ មេណ្ឌកស្ស មុខតោ ជម្ពុទីបវាសីនំ បហោនកំ សប្បិតេលមធុផាណិតវត្ថច្ឆាទនហិរញ្ញសុវណ្ណំ និក្ខមតិ. តតោ បដ្ឋាយ មេណ្ឌកសេដ្ឋីតិ បញ្ញាយិ.

កិំ បនស្ស បុព្ពកម្មន្តិ? វិបស្សីពុទ្ធកាលេ កិរ ឯស អវរោជស្ស នាម កុដុម្ពិកស្ស ភាគិនេយ្យោ មាតុលេន សមាននាមោ អវរោជោ នាម អហោសិ. អថស្ស មាតុលោ សត្ថុ គន្ធកុដិំ កាតុំ អារភិ. សោ តស្ស សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘មាតុល, ឧភោបិ សហេវ ករោមា’’តិ វត្វា ‘‘អហំ អញ្ញេហិ សទ្ធិំ អសាធារណំ កត្វា ឯកកោវ ករិស្សាមី’’តិ តេន បន បដិក្ខិត្តកាលេ ‘‘ឥមស្មិំ ឋានេ គន្ធកុដិយា កតាយ ឥមស្មិំ នាម ឋានេ កុញ្ជរសាលំ នាម លទ្ធុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា អរញ្ញតោ ទព្ពសម្ភារេ អាហរាបេត្វា ឯកំ ថម្ភំ សុវណ្ណខចិតំ, ឯកំ រជតខចិតំ, ឯកំ មណិខចិតំ, ឯកំ សត្តរតនខចិតន្តិ ឯវំ តុលាសង្ឃាតទ្វារកវាដវាតបានគោបានសីឆទនិដ្ឋកា សព្ពាបិ សុវណ្ណាទិខចិតាវ ការេត្វា គន្ធកុដិយា សម្មុខដ្ឋានេ តថាគតស្ស សត្តរតនមយំ កុញ្ជរសាលំ ការេសិ. តស្សា ឧបរិ ឃនរត្តសុវណ្ណមយា កម្ពលា បវាឡមយា សិខរថូបិកាយោ អហេសុំ. កុញ្ជរសាលាយ មជ្ឈេ ឋានេ រតនមណ្ឌបំ ការេត្វា ធម្មាសនំ បតិដ្ឋាបេសិ. តស្ស ឃនរត្តសុវណ្ណមយា បាទា អហេសុំ, តថា ចតស្សោ អដនិយោ. ចត្តារោ បន សុវណ្ណមេណ្ឌកេ ការាបេត្វា អាសនស្ស ចតុន្នំ បាទានំ ហេដ្ឋា ឋបេសិ, ទ្វេ មេណ្ឌកេ ការាបេត្វា បាទបីឋកាយ ហេដ្ឋា ឋបេសិ, ឆ សុវណ្ណមេណ្ឌកេ ការាបេត្វា មណ្ឌបំ បរិក្ខិបេន្តោ ឋបេសិ. ធម្មាសនំ បឋមំ សុត្តមយេហិ រជ្ជុកេហិ វាយាបេត្វា មជ្ឈេ សុវណ្ណសុត្តមយេហិ ឧបរិ មុត្តមយេហិ សុត្តេហិ វាយាបេសិ. តស្ស ចន្ទនមយោ អបស្សយោ អហោសិ. ឯវំ កុញ្ជរសាលំ និដ្ឋាបេត្វា សាលាមហំ ករោន្តោ អដ្ឋសដ្ឋីហិ ភិក្ខុសតសហស្សេហិ សទ្ធិំ សត្ថារំ និមន្តេត្វា ចត្តារោ មាសេ ទានំ ទត្វា ឱសានទិវសេ តិចីវរំ អទាសិ. តត្ថ សង្ឃនវកស្ស សតសហស្សគ្ឃនិកំ បាបុណិ.

ឯវំ វិបស្សីពុទ្ធកាលេ បុញ្ញកម្មំ កត្វា តតោ ចុតោ ទេវេសុ ច មនុស្សេសុ ច សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ភទ្ទកប្បេ ពារាណសិយំ មហាភោគកុលេ និព្ពត្តិត្វា ពារាណសិសេដ្ឋិ នាម អហោសិ. សោ ឯកទិវសំ រាជូបដ្ឋានំ គច្ឆន្តោ បុរោហិតំ ទិស្វា ‘‘កិំ, អាចរិយ, នក្ខត្តមុហុត្តំ, ឧបធារេថា’’តិ អាហ. អាម, ឧបធារេមិ, កិំ អញ្ញំ អម្ហាកំ កម្មន្តិ. តេន ហិ កីទិសំ ជនបទចារិត្តន្តិ? ឯកំ ភយំ ភវិស្សតីតិ. កិំ ភយំ នាមាតិ? ឆាតកភយំ សេដ្ឋីតិ. កទា ភវិស្សតីតិ? ឥតោ តិណ្ណំ សំវច្ឆរានំ អច្ចយេនាតិ. តំ សុត្វា សេដ្ឋិ ពហុំ កសិកម្មំ ការេត្វា គេហេ វិជ្ជមានធនេនាបិ ធញ្ញមេវ គហេត្វា អឌ្ឍតេរសានិ កោដ្ឋសតានិ ការេត្វា សព្ពកោដ្ឋកេ វីហីហិ បរិបូរេសិ. កោដ្ឋេសុ អប្បហោន្តេសុ ចាដិអាទីនិ បូរេត្វា អវសេសំ ភូមិយំ អាវាដេ កត្វា និខណិ. និធានាវសេសំ មត្តិកាយ សទ្ធិំ មទ្ទិត្វា ភិត្តិយោ លិម្បាបេសិ.

សោ អបរេន សមយេន ឆាតកភយេ សម្បត្តេ យថានិក្ខិត្តំ ធញ្ញំ បរិភុញ្ជន្តោ កោដ្ឋេសុ ច ចាដិអាទីសុ ច និក្ខិត្តធញ្ញេ បរិក្ខីណេ បរិជនេ បក្កោសាបេត្វា អាហ – ‘‘គច្ឆថ, តាតា, បព្ពតបាទំ បវិសិត្វា ជីវន្តា សុភិក្ខកាលេ មម សន្តិកំ អាគន្តុកាមា អាគច្ឆថ, អនាគន្តុកាមា តត្ថ តត្ថេវ ជីវថា’’តិ. តេ រោទមានា អស្សុមុខា ហុត្វា សេដ្ឋិំ វន្ទិត្វា ខមាបេត្វា សត្តាហំ និសីទិត្វា តថា អកំសុ. តស្ស បន សន្តិកេ វេយ្យាវច្ចករោ ឯកោវ បុណ្ណោ នាម ទាសោ ឱហីយិ, តេន សទ្ធិំ សេដ្ឋិជាយា សេដ្ឋិបុត្តោ សេដ្ឋិសុណិសាតិ បញ្ចេវ ជនា អហេសុំ. តេ ភូមិយំ អាវាដេសុ និហិតធញ្ញេបិ បរិក្ខីណេ ភិត្តិមត្តិកំ បាតេត្វា តេមេត្វា តតោ លទ្ធធញ្ញេន យាបយិំសុ. អថស្ស ជាយា ឆាតកេ អវត្ថរន្តេ មត្តិកាយ ខីយមានាយ ភិត្តិបាទេសុ អវសិដ្ឋមត្តិកំ បាតេត្វា តេមេត្វា អឌ្ឍាឡ្ហកមត្តំ វីហិំ លភិត្វា កោដ្ដេត្វា ឯកំ តណ្ឌុលនាឡិំ គហេត្វា ‘‘ឆាតកកាលេ ចោរា ពហូ ហោន្តី’’តិ ចោរភយេន ឯកស្មិំ កុដេ បក្ខិបិត្វា បិទហិត្វា ភូមិយំ និខណិត្វា ឋបេសិ. អថ នំ សេដ្ឋិ រាជូបដ្ឋានតោ អាគន្ត្វា អាហ – ‘‘ភទ្ទេ, ឆាតោម្ហិ, អត្ថិ កិញ្ចី’’តិ. សា វិជ្ជមានំ ‘‘នត្ថី’’តិ អវត្វា ‘‘ឯកា តណ្ឌុលនាឡិ អត្ថី’’តិ អាហ. ‘‘កហំ សា’’តិ? ‘‘ចោរភយេន មេ និខណិត្វា ឋបិតា’’តិ. ‘‘តេន ហិ នំ ឧទ្ធរិត្វា កិញ្ចិ បចាហី’’តិ. ‘‘សចេ យាគុំ បចិស្សាមិ, ទ្វេ វារេ លភិស្សតិ. សចេ ភត្តំ បចិស្សាមិ, ឯកវារមេវ លភិស្សតិ, កិំ បចាមិ, សាមី’’តិ អាហ. ‘‘អម្ហាកំ អញ្ញោ បច្ចយោ នត្ថិ, ភត្តំ ភុញ្ជិត្វា មរិស្សាម, ភត្តមេវ បចាហី’’តិ. សា ភត្តំ បចិត្វា បញ្ច កោដ្ឋាសេ កត្វា សេដ្ឋិនោ កោដ្ឋាសំ វឌ្ឍេត្វា បុរតោ ឋបេសិ.

តស្មិំ ខណេ គន្ធមាទនបព្ពតេ បច្ចេកពុទ្ធោ សមាបត្តិតោ វុដ្ឋាតិ. អន្តោសមាបត្តិយំ កិរ សមាបត្តិពលេន ជិឃច្ឆា ន ពាធតិ. សមាបត្តិតោ វុដ្ឋិតានំ បន ពលវតី ហុត្វា ឧទរបដលំ ឌយ្ហន្តី វិយ ឧប្បជ្ជតិ. តស្មា តេ លភនដ្ឋានំ ឱលោកេត្វា គច្ឆន្តិ. តំ ទិវសញ្ច តេសំ ទានំ ទត្វា សេនាបតិដ្ឋានាទីសុ អញ្ញតរសម្បត្តិំ លភន្តិ. តស្មា សោបិ ទិព្ពេន ចក្ខុនា ឱលោកេន្តោ ‘‘សកលជម្ពុទីបេ ឆាតកភយំ ឧប្បន្នំ, សេដ្ឋិគេហេ ច បញ្ចន្នំ ជនានំ នាឡិកោទនោវ បក្កោ, សទ្ធា នុ ខោ ឯតេ, សក្ខិស្សន្តិ វា មម សង្គហំ កាតុ’’ន្តិ តេសំ សទ្ធភាវញ្ច សង្គហំ កាតុំ សមត្ថភាវញ្ច ទិស្វា បត្តចីវរមាទាយ មហាសេដ្ឋិស្ស បុរតោ ទ្វារេ ឋិតមេវ អត្តានំ ទស្សេសិ. សោ តំ ទិស្វា បសន្នចិត្តោ ‘‘បុព្ពេបិ មយា ទានស្ស អទិន្នត្តា ឯវរូបំ ឆាតកំ ទិដ្ឋំ, ឥទំ ខោ បន ភត្តំ មំ ឯកទិវសមេវ រក្ខេយ្យ. អយ្យស្ស បន ទិន្នំ អនេកាសុ កប្បកោដីសុ មម ហិតសុខាវហំ ភវិស្សតី’’តិ តំ ភត្តបាតិំ អបនេត្វា បច្ចេកពុទ្ធំ ឧបសង្កមិត្វា បញ្ចបតិដ្ឋិតេន វន្ទិត្វា គេហំ បវេសេត្វា អាសនេ និសិន្នស្ស បាទេ ធោវិត្វា សុវណ្ណបាទបីឋេ ឋបេត្វា ភត្តបាតិមាទាយ បច្ចេកពុទ្ធស្ស បត្តេ ឱកិរិ. ឧបឌ្ឍាវសេសេ ភត្តេ បច្ចេកពុទ្ធោ ហត្ថេន បត្តំ បិទហិ. អថ នំ, ‘‘ភន្តេ, ឯកាយ តណ្ឌុលនាឡិយា បញ្ចន្នំ ជនានំ បក្កឱទនស្ស អយំ ឯកោ កោដ្ឋាសោ, ឥមំ ទ្វិធា កាតុំ ន សក្កា. មា មយ្ហំ ឥធលោកេ សង្គហំ ករោថ, អហំ និរវសេសំ ទាតុកាមោម្ហី’’តិ វត្វា សព្ពំ ភត្តមទាសិ. ទត្វា ច បន បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ, ‘‘មា, ភន្តេ, បុន និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ ឯវរូបំ ឆាតកភយំ អទ្ទសំ, ឥតោ បដ្ឋាយ សកលជម្ពុទីបវាសីនំ ពីជភត្តំ ទាតុំ សមត្ថោ ភវេយ្យំ, សហត្ថេន កម្មំ កត្វា ជីវិកំ ន កប្បេយ្យំ, អឌ្ឍតេរស កោដ្ឋសតានិ សោធាបេត្វា សីសំ ន្ហាយិត្វា តេសំ ទ្វារេ និសីទិត្វា ឧទ្ធំ ឱលោកិតក្ខណេយេវ មេ រត្តសាលិធារា បតិត្វា សព្ពកោដ្ឋេ បូរេយ្យុំ. និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ ច អយមេវ ភរិយា, អយមេវ បុត្តោ, អយមេវ សុណិសា, អយមេវ ទាសោ ហោតូ’’តិ.

ភរិយាបិស្ស ‘‘មម សាមិកេ ជិឃច្ឆាយ បីឡិយមានេ ន សក្កា មយា ភុញ្ជិតុ’’ន្តិ ចិន្តេត្វា អត្តនោ កោដ្ឋាសំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស ទត្វា បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ, ‘‘ភន្តេ, ឥទានិ និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ ឯវរូបំ ឆាតកភយំ ន បស្សេយ្យំ, ភត្តថាលិកំ បុរតោ កត្វា សកលជម្ពុទីបវាសីនំ ភត្តំ ទេន្តិយាបិ ច មេ យាវ ន ឧដ្ឋហិស្សាមិ, តាវ គហិតគហិតដ្ឋានំ បូរិតមេវ ហោតុ. អយមេវ សាមិកោ, អយមេវ បុត្តោ, អយមេវ សុណិសា, អយមេវ ទាសោ ហោតូ’’តិ. បុត្តោបិស្ស អត្តនោ កោដ្ឋាសំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស ទត្វា បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ, ‘‘ភន្តេ, ឥតោ បដ្ឋាយ ឯវរូបំ ឆាតកភយំ ន បស្សេយ្យំ, ឯកញ្ច មេ សហស្សថវិកំ គហេត្វា សកលជម្ពុទីបវាសីនំ កហាបណំ ទេន្តស្សាបិ អយំ សហស្សថវិកា បរិបុណ្ណាវ ហោតុ, ឥមេយេវ មាតាបិតរោ ហោន្តុ, អយំ ភរិយា, អយំ ទាសោ ហោតូ’’តិ.

សុណិសាបិស្ស អត្តនោ កោដ្ឋាសំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស ទត្វា បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ, ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ ឯវរូបំ ឆាតកភយំ ន បស្សេយ្យំ, ឯកញ្ច មេ ធញ្ញបិដកំ បុរតោ ឋបេត្វា សកលជម្ពុទីបវាសីនំ ពីជភត្តំ ទេន្តិយាបិ ខីណភាវោ មា បញ្ញាយិត្ថ, និព្ពត្តនិព្ពត្តដ្ឋានេ ឥមេយេវ សសុរា ហោន្តុ, អយមេវ សាមិកោ, អយមេវ ទាសោ ហោតូ’’តិ. ទាសោបិ អត្តនោ កោដ្ឋាសំ បច្ចេកពុទ្ធស្ស ទត្វា បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ, ‘‘ឥតោ បដ្ឋាយ ឯវរូបំ ឆាតកភយំ ន បស្សេយ្យំ, សព្ពេ ឥមេ សាមិកា ហោន្តុ, កសន្តស្ស ច មេ ឥតោ តិស្សោ, ឯត្តោ តិស្សោ, មជ្ឈេ ឯកាតិ ទារុអម្ពណមត្តា សត្ត សត្ត សីតាយោ គច្ឆន្តូ’’តិ. សោ តំ ទិវសំ សេនាបតិដ្ឋានំ បត្ថេត្វា លទ្ធុំ សមត្ថោបិ សាមិកេសុ សិនេហេន ‘‘ឥមេយេវ មេ សាមិកា ហោន្តូ’’តិ បត្ថនំ បដ្ឋបេសិ. បច្ចេកពុទ្ធោ សព្ពេសម្បិ វចនាវសានេ ‘‘ឯវំ ហោតូ’’តិ វត្វា –

‘‘ឥច្ឆិតំ បត្ថិតំ តុយ្ហំ, ខិប្បមេវ សមិជ្ឈតុ;

សព្ពេ បូរេន្តុ សង្កប្បា, ចន្ទោ បន្នរសោ យថា.

‘‘ឥច្ឆិតំ បត្ថិតំ តុយ្ហំ, ខិប្បមេវ សមិជ្ឈតុ;

សព្ពេ បូរេន្តុ សង្កប្បា, មណិ ជោតិរសោ យថា’’តិ. –

បច្ចេកពុទ្ធគាថាហិ អនុមោទនំ កត្វា ‘‘មយា ឥមេសំ ចិត្តំ បសាទេតុំ វដ្ដតី’’តិ ចិន្តេត្វា ‘‘យាវ គន្ធមាទនបព្ពតា ឥមេ មំ បស្សន្តូ’’តិ អធិដ្ឋហិត្វា បក្កាមិ. តេបិ ឱលោកេត្វាវ អដ្ឋំសុ. សោ គន្ត្វា តំ ភត្តំ បញ្ចហិ បច្ចេកពុទ្ធសតេហិ សទ្ធិំ សំវិភជិ. តំ តស្សានុភាវេន សព្ពេសម្បិ បហោតិ. តេ ឱលោកេន្តាយេវ អដ្ឋំសុ.

អតិក្កន្តេ បន មជ្ឈន្ហិកេ សេដ្ឋិភរិយា ឧក្ខលិំ ធោវិត្វា បិទហិត្វា ឋបេសិ. សេដ្ឋិបិ ជិឃច្ឆាយ បីឡិតោ និបជ្ជិត្វា និទ្ទំ ឱក្កមិ. សោ សាយន្ហេ បពុជ្ឈិត្វា ភរិយំ អាហ – ‘‘ភទ្ទេ, អតិវិយ ឆាតោម្ហិ, អត្ថិ នុ ខោ ឧក្ខលិយា តលេ ឈាមកសិត្ថានី’’តិ. សា ធោវិត្វា ឧក្ខលិយា ឋបិតភាវំ ជានន្តីបិ ‘‘នត្ថី’’តិ អវត្វា ‘‘ឧក្ខលិំ វិវរិត្វា អាចិក្ខិស្សាមី’’តិ ឧដ្ឋាយ ឧក្ខលិមូលំ គន្ត្វា ឧក្ខលិំ វិវរិ, តាវទេវ សុមនមកុលសទិសវណ្ណស្ស ភត្តស្ស បូរា ឧក្ខលិ បិធានំ ឧក្ខិបិត្វា អដ្ឋាសិ. សា តំ ទិស្វាវ បីតិយា ផុដ្ឋសរីរា សេដ្ឋិំ អាហ – ‘‘ឧដ្ឋេហិ, សាមិ, អហំ ឧក្ខលិំ ធោវិត្វា បិទហិំ, សា បន សុមនមកុលសទិសវណ្ណស្ស ភត្តស្ស បូរា, បុញ្ញានិ នាម កត្តព្ពរូបានិ, ទានំ នាម កត្តព្ពយុត្តកំ. ឧដ្ឋេហិ, សាមិ, ភុញ្ជស្សូ’’តិ. សា ទ្វិន្នំ បិតាបុត្តានំ ភត្តំ អទាសិ. តេសុ សុត្វា ឧដ្ឋិតេសុ សុណិសាយ សទ្ធិំ និសីទិត្វា ភុញ្ជិត្វា បុណ្ណស្ស ភត្តំ អទាសិ. គហិតគហិតដ្ឋានំ ន ខីយតិ, កដច្ឆុនា សកិំ គហិតដ្ឋានមេវ បញ្ញាយតិ. តំទិវសមេវ កោដ្ឋាទយោ បុព្ពេ បូរិតនិយាមេនេវ បុន បូរយិំសុ. ‘‘សេដ្ឋិស្ស គេហេ ភត្តំ ឧប្បន្នំ, ពីជភត្តេហិ អត្ថិកា អាគន្ត្វា គណ្ហន្តូ’’តិ នគរេ ឃោសនំ ការេសិ. មនុស្សា តស្ស គេហតោ ពីជភត្តំ គណ្ហិំសុ. សកលជម្ពុទីបវាសិនោ តំ និស្សាយ ជីវិតំ លភិំសុយេវ.

សោ តតោ ចុតោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ភទ្ទិយនគរេ សេដ្ឋិកុលេ និព្ពត្តិ. ភរិយាបិស្ស មហាភោគកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តា តស្សេវ គេហំ អគមាសិ. តស្ស តំ បុព្ពកម្មំ និស្សាយ បច្ឆាគេហេ បុព្ពេ វុត្តប្បការា មេណ្ឌកា ឧដ្ឋហិំសុ. បុត្តោបិ នេសំ បុត្តោវ, សុណិសា សុណិសាវ, ទាសោ ទាសោវ អហោសិ. អថេកទិវសំ សេដ្ឋិ អត្តនោ បុញ្ញំ វីមំសិតុកាមោ អឌ្ឍតេរសានិ កោដ្ឋសតានិ សោធាបេត្វា សីសំ ន្ហាតោ ទ្វារេ និសីទិត្វា ឧទ្ធំ ឱលោកេសិ. សព្ពានិបិ វុត្តប្បការានំ រត្តសាលីនំ បូរយិំសុ. សោ សេសានម្បិ បុញ្ញានិ វីមំសិតុកាមោ ភរិយញ្ច បុត្តាទយោ ច ‘‘តុម្ហាកម្បិ បុញ្ញានិ វីមំសិស្សថា’’តិ អាហ.

អថស្ស ភរិយា សព្ពាលង្ការេហិ អលង្ករិត្វា មហាជនស្ស បស្សន្តស្សេវ តណ្ឌុលេ មិនាបេត្វា តេហិ ភត្តំ បចាបេត្វា ទ្វារកោដ្ឋកេ បញ្ញត្តាសនេ និសីទិត្វា សុវណ្ណកដច្ឆុំ អាទាយ ‘‘ភត្តេន អត្ថិកា អាគច្ឆន្តូ’’តិ ឃោសាបេត្វា អាគតាគតានំ ឧបនីតភាជនានិ បូរេត្វា អទាសិ. សកលទិវសម្បិ ទេន្តិយា កដច្ឆុនា គហិតដ្ឋានមេវ បញ្ញាយតិ. តស្សា បន បុរិមពុទ្ធានម្បិ ភិក្ខុសង្ឃស្ស វាមហត្ថេន ឧក្ខលិំ ទក្ខិណហត្ថេន កដច្ឆុំ គហេត្វា ឯវមេវ បត្តេ បូរេត្វា ភត្តស្ស ទិន្នត្តា វាមហត្ថតលំ បូរេត្វា បទុមលក្ខណំ និព្ពត្តិ, ទក្ខិណហត្ថតលំ បូរេត្វា ចន្ទលក្ខណំ និព្ពត្តិ. យស្មា បន វាមហត្ថតោ ធម្មករណំ អាទាយ ភិក្ខុសង្ឃស្ស ឧទកំ បរិស្សាវេត្វា ទទមានា អបរាបរំ វិចរិ, តេនស្សា ទក្ខិណបាទតលំ បូរេត្វា ចន្ទលក្ខណំ និព្ពត្តិ, វាមបាទតលំ បូរេត្វា បទុមលក្ខណំ និព្ពត្តិ. តស្សា ឥមិនា ការណេន ចន្ទបទុមាតិ នាមំ ករិំសុ.

បុត្តោបិស្ស សីសំ ន្ហាតោ សហស្សថវិកំ អាទាយ ‘‘កហាបណេហិ អត្ថិកា អាគច្ឆន្តូ’’តិ វត្វា អាគតាគតានំ គហិតភាជនានិ បូរេត្វា អទាសិ. ថវិកាយ កហាបណសហស្សំ អហោសិយេវ. សុណិសាបិស្ស សព្ពាលង្ការេហិ អលង្ករិត្វា វីហិបិដកំ អាទាយ អាកាសង្គណេ និសិន្នា ‘‘ពីជភត្តេហិ អត្ថិកា អាគច្ឆន្តូ’’តិ វត្វា អាគតាគតានំ គហិតភាជនានិ បូរេត្វា អទាសិ. បិដកំ យថាបូរិតមេវ អហោសិ. ទាសោបិស្ស សព្ពាលង្ការេហិ អលង្ករិត្វា សុវណ្ណយុគេសុ សុវណ្ណយោត្តេហិ គោណេ យោជេត្វា សុវណ្ណបតោទយដ្ឋិំ អាទាយ ទ្វិន្នំ គោណានំ គន្ធបញ្ចង្គុលិកានិ ទត្វា វិសាណេសុ សុវណ្ណកោសកេ បដិមុញ្ចិត្វា ខេត្តំ គន្ត្វា បាជេសិ. ឥតោ តិស្សោ, ឯត្តោ តិស្សោ, មជ្ឈេ ឯកាតិ សត្ត សីតា ភិជ្ជិត្វា អគមំសុ. ជម្ពុទីបវាសិនោ ភត្តពីជហិរញ្ញសុវណ្ណាទីសុ យថារុចិតំ សេដ្ឋិគេហតោយេវ គណ្ហិំសុ. ឥមេ បញ្ច មហាបុញ្ញា.

ឯវំ មហានុភាវោ សេដ្ឋិ ‘‘សត្ថា កិរ អាគតោ’’តិ សុត្វា ‘‘សត្ថុ បច្ចុគ្គមនំ ករិស្សាមី’’តិ និក្ខមន្តោ អន្តរាមគ្គេ តិត្ថិយេ ទិស្វា តេហិ ‘‘កស្មា តំ, គហបតិ, កិរិយវាទោ សមានោ អកិរិយវាទស្ស សមណស្ស គោតមស្ស សន្តិកំ គច្ឆសី’’តិ និវារិយមានោបិ តេសំ វចនំ អនាទិយិត្វា គន្ត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ. អថស្ស សត្ថា អនុបុព្ពិំ កថំ កថេសិ. សោ ទេសនាវសានេ សោតាបត្តិផលំ បត្វា សត្ថុ តិត្ថិយេហិ អវណ្ណំ វត្វា អត្តនោ និវារិតភាវំ អារោចេសិ. អថ នំ សត្ថា, ‘‘គហបតិ, ឥមេ សត្តា នាម មហន្តម្បិ អត្តនោ ទោសំ ន បស្សន្តិ, អវិជ្ជមានម្បិ បរេសំ ទោសំ វិជ្ជមានំ កត្វា តត្ថ តត្ថ ភុសំ វិយ ឱបុនន្តី’’តិ វត្វា ឥមំ គាថមាហ –

២៥២. ‘‘សុទស្សំ វជ្ជមញ្ញេសំ, អត្តនោ បន ទុទ្ទសំ;

បរេសញ្ហិ សោ វជ្ជានិ, ឱបុនាតិ យថា ភុសំ;

អត្តនោ បន ឆាទេតិ, កលិំវ កិតវា សឋោ’’តិ.

តត្ថ សុទស្សំ វជ្ជន្តិ បរស្ស អណុមត្តម្បិ វជ្ជំ ខលិតំ សុទស្សំ សុខេនេវ បស្សិតុំ សក្កា, អត្តនោ បន អតិមហន្តម្បិ ទុទ្ទសំ. បរេសំ ហីតិ តេនេវ ការណេន សោ បុគ្គលោ សង្ឃមជ្ឈាទីសុ បរេសំ វជ្ជានិ ឧច្ចដ្ឋានេ ឋបេត្វា ភុសំ ឱបុនន្តោ វិយ ឱបុនាតិ. កលិំវ កិតវា សឋោតិ ឯត្ថ សកុណេសុ អបរជ្ឈនភាវេន អត្តភាវោ កលិ នាម, សាខភង្គាទិកំ បដិច្ឆាទនំ កិតវា នាម, សាកុណិកោ សឋោ នាម. យថា សកុណលុទ្ទកោ សកុណេ គហេត្វា មារេតុកាមោ កិតវា វិយ អត្តភាវំ បដិច្ឆាទេតិ, ឯវំ អត្តនោ វជ្ជំ ឆាទេតីតិ អត្ថោ.

ទេសនាវសានេ ពហូ សោតាបត្តិផលាទីនិ បាបុណិំសូតិ.

មេណ្ឌកសេដ្ឋិវត្ថុ ទសមំ.